नाटकातील, चित्रपटातील प्रत्येक कलाकार, तंत्रज्ञासोबत एक तरी सहायक असतोच. तो सेक्रेटरी कम सबकुछ असतो. त्याला आपल्या मालकाच्या आवडी निवडी, खाणं पिणं, आर्थिक व्यवहार माहीत असतात. येणाऱ्या अडचणींवर कोणता उपाय करायचा हा सल्ला देखील तो आपलेपणाने मालकाला वेळोवेळी देत असतो.

१९३३ सालच्या राष्ट्रीय काँग्रेस अधिवेशनाच्या त्या अधक्ष्या होत्या. ब्रिटिश त्यावेळी एकही अधिवेशन पूर्णत्वास जाऊ नये असे बघत असे, जे अध्यक्ष नियुक्त होतील त्यांना अटक करणे, जी जागा निश्चित होईल तिथे निर्बंध लावणे, त्यातच श्रीमती नेली ह्यांच्याकडे कलकत्ता अधिवेशनाचे अध्यक्षता आली कारण पूर्व नियोजित अध्यक्ष श्री मदन मोहन मालवीय ह्यांना अटक करण्यात आली. श्रीमती नेलीं च्या अध्यक्षीय भाषणा नंतर त्यांना सुद्धा अटक करण्यात आली. ह्या अटक सत्राला त्या घाबरल्या नाहीत तर प्रत्येकवेळी तुरुंगातून बाहेर आल्यावर त्यांनी आपले सामाजिक जीवन तसेच चालू ठेवले.

मनोहरने हात डोक्याच्यावर ताणून मोठा आळस दिला. आपला हरामखोर बाप कुबेर आहे आणि त्याचा काटा परस्पर काढायचाय हे त्याने जेव्हा नक्की केले,तेव्हा त्याचा घरातील बित्तंबातमी हाती असणे आणि ती पुरवणारी व्यक्ती हुडकणे गरजेचे होते.

जीवन जगताना अनेक अडचणी येत असतात. परंतु अशी कितीही संकटे आली तरी डगमगून न जाता त्या अडचणीतून वाट काढत कसे बाहेर जाता येईल याचा शांतचित्ताने व धीराने विचार केला तर अशा संकटावर सहज मात करता येऊ शकते. या संदर्भात प्रसिद्ध तत्त्ववेत्ते टॉलस्टॉय यांच्यासंबंधी सांगितली जाणारी हकिकत मोठी मनोरंजक आहे.

टॉलस्टॉय हे स्वभावाने अतिशय मिश्कील व प्रेमळ होते. त्यामुळे त्यांचा मित्रपरिवार प्रचंड होता. ते सर्वांशी मिळून मिसळून वागत असल्यामुळे अनेक लोक त्यांच्या वैयक्तिक अडचणी सांगून त्यातून बाहेर कसे पडता येईल हे विचारण्यासाठीही त्यांच्याकडे येत असत.

एकदा असेच एक गृहस्थ टॉलस्टॉय यांच्याकडे आले व त्यांनी आपल्या अडचणींचा पाढा सुरू केला. त्यावर टॉलस्टॉय शांतपणे त्याला म्हणाले, “जीवनात अशा असंख्य अडचणी येतात. त्यावर शांतपणे विचार केला तरच त्यातून वाट सापडते व अडचणींवर मात करता येऊ शकते.”

टॉलस्टॉयचे हे उत्तर ऐकून तो गृहस्थ चिडला. तो म्हणाला, “तुमचा कोरडा उपदेश काय कामाचा? उद्या तुम्हाला कोणी गावाबाहेरच्या नदीतून चाळणीतून पाणी आणायला सांगितले तर तुम्ही आणणार काय? ते तुम्हाला शक्य तरी होईल काय?”

त्वावर टॉलस्टॉय म्हणाले, “हे का नाही शक्य होणार? त्यासाठी मी जरूर धीर धरेन. वाट पाहीन. कारण आणखी काही दिवसांनी हिवाळा सुरू होणार आहे. हिवाळ्यात कडाक्याची थंडी असते. त्यामुळे आजूबाजूचे डोंगर बर्फ पडून हिमाच्छादित होतील. तेथील काही हिमखंड घसरत येऊन नदीच्या पाण्यात मिसळतील व तरंगत राहतील. त्याचवेळी मी चाळणी घेऊन नदीवर जाईन व चाळणीत हिमखंड घेऊन येईन. त्याला थोडी ऊब दिली की मग त्याचे पाणी होईल. म्हणजे थोडक्यात मी चाळणीतून पाणी आणल्यासारखेच होईल. ”

टॉलस्टॉय यांचे हे उत्तर ऐकून तो गृहस्थ ओशाळला व म्हणाला, “मी तुमच्या या उत्तराने आशावादी झालो आहे व खरोखरच कोणत्याही संकटावर युक्तीने व धीराने मात करता येते हे मला आज कळले, त्याबद्दल मी तुमचा आभारी आहे.”

ही माझी कथा २८ जुलै  २०१९ च्या ‘सकाळ’ मधे कथास्तु या सदरात प्रसिद्ध झाली आहे.

संध्याकाळची वेळ, बाहेर अंधारून आलेले. जोरात पाऊस पडेल अशी हवा. अशावेळी मला काम करायला खूप आवडते. उद्या कॉलेजमध्ये द्यायच्या लेक्चरची तयार करत होतो.

जुन्यातील काही माणसे सर्विस मधून रिटायर झालेली दुपारी चार नंतर फिरायला आलेली मला दिसली. त्यातील काही माणसांनी मला ओळखले आणि आठवणी जाग्या झाल्या. आमच्या गावांमधून रेल्वे लाईन जाते पलीकडे बुरुंगवाडी अलीकडे जुळेवाडी व काही अंतरावर हजारवाडी. या गावातील माणसे जुळेवाडी तील प्रत्येक घरटी माणूस ट्राफिक डिपारमेंट इंजिनीरिंग डिपारमेंट. व बुरुंग वाडीतील बहुता श लोक इंजीनियरिंग डिपार्टमेंट मध्ये काम करतात तर हजार वाडी येथील घरटी एक दोन माणूस टेलिफोन खात्यामध्ये काम करीत होते.

यंत्रे हा आपल्या दैनंदिन जीवनाचा आता अविभाज्य भाग झाला आहे. आपण सर्व जण यांचा घरोघरी वापर करून आपले जीवन अधिक सुखकारी करीत असतो. परंतु या यंत्रामागील विज्ञानाची आपल्याला अजिबात माहिती नसते. या विविध यंत्रांमागील विज्ञानाची सोप्या भाषेत ओळख करून दिली आहे. यंत्रांमागील विज्ञान : ले. जयंत एरंडे पाने : १२८, किंमत : १२५ रू. प्रकाशक : नचिकेत प्रकाशन मो. : 9225210130

थिंपूत मौशु आईची आठवण काढीत मुसमुसत जोगना बरोबर न संपणारी रात्र पुढे ढकलत होती. नियतीने मांडलेला हा क्रूर खेळ कधीच संपणार नव्हता का?

डॉ. लागूंसारखा बलदंड अभिनेता या चित्रपटाने दिला. त्यांनी पूर्ण ताकदीनिशी आपले पात्र रंगविले. संध्याचे करियर उताराला लागले होते, ते पुन्हा या चित्रपटामुळे थोडेसे गतिमान झाले.