खाद्ययात्रा

साहित्य - १ वाटी मैदा - मीठ, अर्धी वाटी मटार, दोन बटाटे उकडून व कुस्करून, एक ते दीड चीजची क्युचब किसून, पाव चमचा हिरव्या मिरचीची पेस्ट, तळणीसाठी तेल.

कृती - प्रथम १ वाटी मैदा, १ चमचा तेल व मीठ व पाणी घालून घट्टसर मळून घ्या. अर्धी वाटी मटार उकळत्या पाण्यात मऊ शिजवून घ्या. बाहेर काढून मॅश करून घ्या. दोन बटाटे उकडून मॅश करा. दोन्ही एकत्र करून त्यात मीठ, मिरची पेस्ट व चीज किसून घाला व मळून छान गोळा करून घ्या. भिजवलेला मैद्याच्या गोळ्यापैकी लिंबाएवढा गोळा घ्या व छोटी चौकोनी पोळी लाटा. त्यावर वरील सारण घालून रोल तयार करा. रोलच्या कडेच्या दोन्ही बाजू पाण्याचा अलगद हात लावून बंद करा. साधारण दोन ते अडीच इंचाचा एक रोल झाला पाहिजे. कढईत तेल गरम करा व हे रोल त्यात गुलाबी रंगावर खरपूस तळून घ्या. सॉसबरोबर सर्व्ह करा. वरील रोल्स तयार करून झिपलॉक बॅगमध्ये ठेवून वरच्या डी-फ्रॉस्टच्या कप्प्यात ७-८ दिवस आरामात राहतात. ऐनवेळी तेल गरम करून तळता येतात. चीजमुळे हे मटार रोल्स खूपच चवदार लागतात.

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

३१ डिसेंबर आणि १ जानेवारी वीकेण्डला आल्यामुळे जंगी पाटर्य़ाचे बेत रचले जात आहेत. यापूर्वी केवळ शहरी भागातच थर्टीफस्ट साजरा केला जात होता. आता ही प्रथा खेडय़ापाडय़ातही पोहोचली आहे. थर्टीफस्ट जवळ आला की युवावर्गांची धूमधाम तयारी असते. ती पार्टी कुठे करायची, कशी करायची, जेवणाचा मेनू कसा असावा यात युवा पिढी मग्न आहे. पण ३१ डिसेंबरला हॉटेलात जेवायला जाणं म्हणजे एक शिक्षाच. हॉटेलात गेलं की जागा मिळेल की नाही, जागा मिळाली तर दिलेली ऑर्डर वेळेत येईल की नाही याची अजिबातच खात्री नसते. ब:याचदा आपल्या आवडीच्या हॉटेलात तर जायलाच मिळत नाही. मग कुठेतरी काहीतरी खावून ३१ डिसेंबर साजरा करण्याचं उसनं समाधान चेहे:यावर मिरवावं लागतं. त्या ऐवजी पार्टी करायला नेहमी हॉटेलात कशाला जा ? घरच्या घरी पार्टी केली तरी मजा येते. व या वर्षी एक निर्णय घ्या कि ३१ डिसेंबर ला घरी पार्टी करणार व फँमिली सोबत जेवण करणार. घरी पार्टी करणार म्हणजे मेनू ठरवणे आले. पार्टीचा मेनू म्हणजे स्नॅक्स व डिनरचा. ज्या घरात नॉनव्हेजचा बेतही चालू शकेल त्यांनी यावेळेस आपण वेलकम ड्रिंक म्हणून मॉकटेल, स्नॅक्स म्हणून चिकन लॉलीपॉप, रेशमी कबाब, शामी कबाब हे सर्वात उत्तम पर्याय आहे. त्याशिवाय चिकन बिर्याणी, अशा लज्जतदार पदार्थाची मेजवानीही करू शकतो. जेवणानंतर स्वीट डिश लागतेच, त्यामुळे केक हा उत्तम पर्याय आहे. थंडीच्या दिवसांत आईस्क्रीम खाण्याची मजा काहीच औरच असते. त्यामुळे पार्टीला रंगत आणायची असेल तर आईस्क्रीम पाहिजेच. आईस्क्रीमचेही अनेक प्रकार असल्याने आपल्याला आवडतील त्या आईस्क्रीम बनवू शकतो. नववर्षाची पहिली रात्र डान्स, गाण्याने होत असते. त्यामुळे अशावेळेस पाहुण्यांना हलके पदार्थ देऊन ताजेतवाने ठेवण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे. त्यात आईस्क्रीम तर आहेच पण आपण पॉपकॉर्नही देऊ शकतो. त्यासोबत मस्तानी आपण देऊ शकतो.

संजीव वेलणकर पुणे
९४२२३०१७३३

कांदा बारीक चिरून घ्यावा. त्यात आवडीप्रमाणे तिखट, मीठ व वरील सर्व साहित्य घालून कुरमुरे घालावेत व ओली भेळ करावी.

एका कढईत तूप, नारळ टाकून परतवून घ्यावे. त्यात टॉमेटोचा गर, साखर टाकून ढवळत रहावे. मिश्रण सुकं होत आलं की दूधाची पावडर टाकावी. बाजूने तूप सुटायला लागलं की गॅस बंद करावा.

चुरमु-यामधे फरसाण, शेव, खाक-याचा चुरा आणि खारेदाणे एकत्र करावेत. फळांच्या फोडींवर लिंबू पिळून त्यात मीठ, काळे मीठ, चाट मसाला, साखर आणि कोथिंबीर घालून ते व्यवस्थित एकत्र करून घ्यावेत.

साहित्य:- अर्धा किलो रताळी, साखर एक वाटी, ओला नारळ चव दीड वाटी, चार/पाच वेलदोडे,तूप.

कृती:- रताळ्याच्या साली काढा. त्याचे पातळसर गोल काप करा नंतर काप धुवा. बाजूला ठेवा. मंदाग्नीवर जाड बुडाच्या पातेल्यात थोडे तूप गरम करा. त्यात रताळे काप घाला. झाकण ठेवून शिजत ठेवा.झाकणावर थोडे पाणी ओतून ठेवा म्हणजे आत रताळी मऊसर शिजतात. रताळी शिजली की त्यावर नारळ चव,साखर आणि वेलची पूड टाका. थोडा वेळ मंदाग्नीवर शिजवा. थोड्या वेळाने भांडे उतरवून ठेवा.

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

टॉफी बनाना ब्राऊनी
साहित्य : १०० ग्रॅम मिल्क मेड, १०० ग्रॅम साखर, १०० ग्रॅम बटर, १०० ग्रॅम चॉकलेट, ३ अंडी, २०० ग्रॅम मैदा, २ ते ३ कुस्क रलेली केळी
कृती:- एका काचेच्या बाऊलमध्ये बटर चॉकलेट मायक्रो मीडियमवर ४ ते ५ मिनिटे ठेवून मेल्ट करून घ्यावे व नीट मिक्स करून बाजूला करून ठेवावे.
एका भांडय़ात अंडी, साखर फेटून घ्यावे. त्यात बटर चॉकलेटचे मिश्रण मिक्स करावे व मैदा टाकून हळूवार मिक्स करून घ्यावे. एका काचेच्या बाऊलमध्ये मिल्कमेड व कुस्करलेले बनाना मायक्रो हायवर २ ते ३ मिनिटे ठेवावे. एका पसरट मायक्रोच्या भांडय़ात मिल्कमेड व बनानाचे मिश्रण नीट पसरून घ्यावे त्यावर तयार झालेले ब्राऊनीचे मिश्रण टाकावे. कन्व्हेक्शन मायक्रोमध्ये मीडियम २० ते २५ मिनिटे बेक करून घ्यावे. ब्राऊनी थोडीशी गरम असताना मोल्डमधून काढून घ्यावी. पिसेस करून गरम सव्‍‌र्ह करू शकता किंवा कुठल्याही आईस्क्रीम बरोबर सव्‍‌र्ह करू शकता.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

चॉकलेट क्रम्बल ब्राऊनी
साहित्य : १०० ग्रॅम साखर, १०० ग्रॅम बटर, ३ अंडी, २०० ग्रॅम मैदा, १०० ग्रॅम डार्क चॉकलेट,क्रमबलसाठी,१०० ग्रॅम बटर, १०० ग्रॅम साखर, १०० ग्रॅम मैदा, ५० ग्रॅम काजूचे तुकडे, ५० ग्रॅम ओटस्.
कृती:- एका काचेच्या भांडय़ात बटर थोडेसे मेल्ट करून घ्यावे. त्यात साखर, मैदा, काजूचे तुकडे व ओटस् टाकून ब्रेड क्रम कन्सीसटन्सी होईपर्यंत मिक्स करावे. एका काचेच्या बाऊलमध्ये बटर, डार्क चॉकलेट मीडियमवर ४ ते ५ मिनिटे ठेवून मेल्ट करून घ्यावे व नीट मिक्स करून बाजूला करून ठेवावे. एका भांडय़ात अंडी, साखर फेटून घ्यावे. त्यात बटर चॉकलेटचे मिश्रण मिक्स करावे व मैदा टाकून हळूवार मिक्स करून घ्यावे. एका पसरट भांडय़ात मिश्रण नीट पसरून घ्यावे. त्यावर तयार झालेले क्रम्बलचे मिश्रण टाकावे. कन्व्हेक्शन मायक्रोमध्ये मीडियम २० ते २५ मिनिटे बेक करून घ्यावे. साधारणत: ब्राऊनी आइस्क्रीम सव्‍‌र्ह करतात.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

बेरी ब्राऊनी
साहित्य : १ वाटी मऊ बेरी, १ वाटी कणीक, पाव वाटी तूप किंवा बटर, २ चमचे बेकिंग पावडर, अर्धा चमचा सोडा, अर्धी वाटी कोको पावडर, १ वाटी पिठीसाखर, १ चमचा चॉकलेट किंवा व्हॅनिला इसेन्स, आवडत असल्यास २-३ चमचे अक्रोडचे तुकडे, पाऊण वाटी दूध.
कृती : बेरी मिक्सरवर बारीक करून घ्यावी. कणीक, बेकिंग पावडर, कोको पावडर आणि पिठीसाखर तीनदा चाळून घ्यावी. वरचं उरलेलं मिश्रणही त्यातच टाकावं. चाळण्यामुळे केकला हलकेपणा येतो. तूप फेटून घ्यावं. त्यात बेरी घालून फेटावं. त्यात पिठाचं मिश्रण, सोडा, दूध आणि इसेन्स घालून मिश्रण फेटावं. मिश्रण सहज पडण्याइतपत पातळ असावं. आवडत असल्यास मिश्रणात अक्रोडचे तुकडे घालावेत. मिश्रण केकच्या तयार पॅनमधे घालून 18क् अंशावर 2क् ते 22 मिनिटं बेक करावं. पॅन ओव्हनम्ध्ये ठेवण्याआधीच दहा मिनिट चालू केलेला असावा. केक लावण्याआधी पॅन तयार करावा लागतो. त्यासाठी आधी अॅल्युमिनिअमच्या पॅनला बटर/तुपाचा हलका हात लावून घ्यावा. त्यावर कणिक भुरभुरून सगळ्या पॅनवर पसरवून घ्या. केक झाल्यावर पॅन पालथा घालून ठेवावा. यामुळे केक लवकर सुटून येतो. तळाशी पॅनच्या आकाराचा बटरपेपरही लावता येतो.
केक करताना ओव्हन नसला तरी काही बिघडत नाही. साध्या गॅसवरही मस्त केक बनवता येतो. त्यासाठी साधारण १ कि.ग्रॅ. स्वच्छ वाळू किंवा मीठ लागेल. केकची तयारी सुरू केली की मिश्रण पॅनमधे ओतून पॅन या कढईत किंवा कुकरमधे असलेल्या वाळू किंवा मिठात ठेवावा. वाळू/मीठ पॅनच्या पाऊण उंचीर्पयत यायला हवं. मिश्रण पॅनमध्ये ओतल्यावर आधी गॅस साधारण दहा मिनिटांर्पयत मोठा असावा. नंतर दोन-तीन मिनिटं मध्यम गॅस ठेवावा. नंतर बारीक गॅसवर केक बेक होऊ द्यावा. पॅनवर उंच डोमसारखं झाकण असावं. बारीक गॅसवर १०-१२ मिनिटं ठेवल्यावर केकमधे सुरी किंवा विणकामाची सुई घालून बघावं. सुई कोरडी आली की केक झाला असं समजावं. बाहेर काढून स्लाईस करून द्यावेत. ही बेरी ब्राऊनी आदल्या दिवशीही बनवून ठेवता येते
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

फळांचा राजा आंबा. आंबा हा शब्द एखाद्याच्या तोंडून जरी बाहेर पडला तरी तोंडाला पाणी सुटतेच. अशा या आंब्याचा सर्वतोपरी उपयोग होतोय. आंब्याचा वापर केल्यानंतर आपण कोय फेकून देतो. मात्र, त्या कोयीचे काय करायचे, याचा विचारसुद्धा करत नाही. तसे न करता ती कोय वापरात आणून त्याच्यापासून दंतमंजन बनवण्याचा उपयोग सुरू करून पैशांची कमाई करता येते. अशा या बहुगुणी आंब्याचा कोणताही भाग वाया जात नाही. देशामध्ये आंब्याचे पीक मोठय़ा प्रमाणावर घेतले जाते. वापरलेल्या आंब्याच्या कोयींचा सध्या कुठलाच उपयोग होताना दिसत नाही. आंब्याची कोय आणि पैशांची सोय, अशी जाहिरात साधारणपणे एक तप वर्षापूर्वी आपण आकाशवाणी केंद्रावरून ऐकली असेल. तेव्हा लोकांनी आंब्याच्या कोयी पिकून काही पैसे मिळवलेही होते; परंतु या कोयीचे पुढे काय होते, हे फारच लोकांना ठाऊक आहे. आंब्याच्या कोयीचे अनेक उपयोग आहेत. आंब्याची कोय ही कृमीनाशक असून गर्भाशयाची सूज कमी करणारी रक्तप्रदर व श्वेतप्रदरावर उपयुक्त आहे. लघवीतील जंतुसंसर्ग कमी करून मूत्रप्रवृत्ती साफ करणारी आहे. आंब्याची कोय फोडावी, स्वच्छ धुवावी आणि तिचे बारीक तुकडे करून ते वाळवावेत. कोयीचे वाळवलेले तुकडे चावून खाल्ले तर पोटदुखी, अपचन, जुलाब इत्यादी मध्ये लगेचच फरक पडतो.
पोटातील कृमींवर आंब्याच्या कोयींचे चूर्ण जालीम औषध आहे. अंडवृध्दी ही पुरुषांना भेडसावणारी समस्या आहे. यावरसुध्दा आंब्याच्या कोयीचे चूर्ण हा उत्तम उपाय आहे. मुरगळणे, लचकणे, सूज येणे या समस्येवर आंब्याच्या कोयीचे चूर्ण दाट लेप करुन लावावे. कोयीपासून उत्तम प्रकारचे दंतमंजन बनवता येते. या दंतमंजनमध्ये अँण्टीबॅक्टेरियल गुणधर्म असल्यामुळे दातांची आणि हिरड्यांची उत्तम प्रकारे काळजी घेतली जाऊ शकते. या गुणधर्मामुळे तोंडात रोज निर्माण होणार्याि ग्राम निगेटिव्ह आणि ग्राम पॉझिटिव्ह बॅक्टेरियांची वाढ रोखली जाते.
कोयाड
उन्हाळ्यात आंब्याच्या सीझनमध्ये हा पदार्थ तयार केला जात असे. लस्सीसारख्या आंबट-गोड रसामध्ये खूप केस असलेल्या आंब्याच्या कोयी असत. मोठय़ा तसराळ्यासारख्या किंवा वाडग्यासारख्या भांडय़ात जेवताना वाढत असत. कोयी रसात बुडवून चोखून रस पिताना खूप मजा वाटत असे. पण साधारणपणे अर्धे पिकलेले केसाळ कोयीचे आंबे उकडून घेऊन आंब्याचा गर फोडणी दिलेल्या दाट आंबट-गोड ताकामध्ये बुडवलेल्या असत. जिरे, मिरेपूड, मीठ, तिखट व गूळ वापरला जाई. चव आंबट-गोड, रस दाट होतो. कोणाला अचूक कृती माहीत असल्यास ती द्यावी.
आंब्याच्या कोयीचे दंतमजन
बनवण्याची प्रक्रिया अशी : ताजा आंबा घेऊन जास्तीत जास्त गर काढून घ्यावा. त्याचा खाण्यासाठी किंवा इतर प्रक्रियायुक्त पदार्थ बनवण्यासाठी उपयोग करावा. गर काढल्यानंतर आंब्याची कोय पाण्याखाली व्यवस्थित घासून आणि धुवून घ्यावी. कोयीवरील तंतू काढून कोय चाकूच्या किंवा इतर साहित्याने उघडून आतील बी बाहेर काढावी. कोयीच्या आतील बी सावतील साधारणपणे एक आठवडा वाळवण्यास ठेवावी. बी पूर्णपणे वाळल्यानंतर त्याचा रंग बदलतो आणि कशावर तरी आपटल्यास त्यातून विशिष्ट आवाज येतो. वाळलेल्या बीपासून मशीनच्या साहाय्याने बारीक पावडर करावी. ती पावडर काचेच्या बरणीत भरावी. या पावडरच्या साहाय्याने दात घासावेत. काहींना टूथब्रशच्या साहाय्याने दात घासण्याची सवय असल्यास तळहातावर किंचित पाणी घेऊन त्यावर ही पावडर टाकावी आणि पेस्ट तयार करावी. हीच पेस्ट दात घासण्यासाठी टूथपेस्ट म्हणून वापरता येते.
या पावडरची गुणवत्ता वाढवण्यासाठी त्यात तेवढय़ाच प्रमाणात नीम पावडर, अल्पशा प्रमाणात बेकिंग सोडा आणि हळदीचे मिश्रण करता येते. आंब्याच्या कोयी गोळा करून त्यातील कोयीतील बी वेगळे करून नंतर त्यापासून दंतमंजन बनवण्याचा उद्योग सुरू करता येतो. हे शक्य नसल्यास दंतमंजन बनवणार्या कंपन्याशी करार करून त्यांना आंब्याच्या कोयी किंवा त्यांच्यापासून बनवलेली पावडर पुरवता येऊ शकते. दंतमंजन बनवण्याचे आधुनिक तंत्र समजून घेऊन त्यात इतर वनस्पतींचे मिश्रण करून विशिष्ट गुणवत्ता असलेल्या दंतमंजनच्या ब्रॅण्ड विकसित करता येऊ शकते. म्हणूनच आंब्याची कोय किती महत्त्वाची आहे, यावरून समजते.
कोयीची सुपारी
साहित्य. अंदाजे २ डझन आंब्यांच्या कोयी, दोन चमचे साजूक तूप, तेवढीच ज्येष्ठमध पावडर
चवीपुरते साधे मीठ व पादेलोण (काळे मीठ.)
कृती. आंबरस केल्यावर कोयी फेकून न देता चांगल्या धुऊन कडक उन्हात दोन दिवस वाळवाव्यात. नंतर एकेक कोय आडवी पकडून बत्त्याने (किंवा दगडाने) चीर पडेपर्यंत फोडून आतील बी काढावी. शक्यतो कोय फोडताना आतील बीचे तुकडे होऊ देऊ नयेत. प्रेशर कुकरमध्ये बियांच्या अंदाजाने पाणी घेऊन मूठभर साधे मीठ आणि या बिया ४-५ शिटय़ा होईपर्यंत कुकरमध्ये उकडून घ्याव्यात. अध्र्या तासाने सर्व बियांवरील साल काढून दोन-तीन वेळा खळखळ पाण्यात चोळून धुऊन चाळणीत निथळत ठेवावेत. (खळखळ धुतल्याने कोयींचा कडवटपणा व काळे पाणी निघून जाते.) नंतर वेफर्सच्या किसणीने सर्व कोयींचे काप करून थोडे पादेलोण लावून प्लॅस्टिकच्या कागदावर एक दिवस उन्हात कडक वाळवावे. नंतर कढईत वर दिलेल्या प्रमाणात साजूक तूप घालून सर्व कोयी, तसेच पादेलोण व ज्येष्ठमध पावडरही घालावी. ५ मिनिटे मंद गॅसवर सारखे हलवावे. गॅस बंद करावा (ज्येष्ठमध पावडर व पादेलोण आपल्या आवडीप्रमाणे कमी-जास्त असले तरी चालते.) झाली सुपारी तयार. कैरीच्या आतील कोयींचीही अशीच सुपारी तयार करता येते.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३
संदर्भ.इंटरनेट

मंद आचेवर पातेले ठेवून त्यात मीठ घाला. परता. नंतर त्यात साखर टाकून परता. साखर जळणार नाही याची दक्षता घा. पाणी घालायचे नसते. साखर विरघळू लागेल त्यावेळी एक चमचा तूप घाला. दाणेकूट घाला. ढवळून घ्या