साहित्य:-चकोल्यांसाठी. १/२ ते ३/४ कप गव्हाचे पिठ, १/२ टिस्पून मिठ, १ टिस्पून तेल, आमटीसाठी. १/२ कप तूर डाळ.

फोडणीसाठी: १ टिस्पून तूप, १/८ टिस्पून मोहोरी, १/४ टिस्पून जिरे, चिमूटभर हिंग, १/४ टिस्पून हळद, १/४ टिस्पून लाल तिखट, १ हिरवी मिरची, ४ ते ५ कढीपत्ता पाने, २ टेस्पून कोथिंबीर, बारीक चिरून, २ आमसुलं, १ टेस्पून गूळ (ऐच्छिक), १ टिस्पून गोडा मसाला, २ टेस्पून ताजा खोवलेला नारळ, साजूक तूप, चवीपुरते मिठ.

कृती:- तूरडाळ कूकरमध्ये मऊसर शिजवून घ्यावी. नंतर डाळ घोटून घ्यावी. गव्हाचे पिठ, मिठ आणि १ टिस्पून तेल घालून पोळीसाठी मळतो तशी कणिक मळून घ्यावी. कढईत १ टिस्पून तूप गरम करून त्यात मोहोरी, जिरे, हिंग, हळद, लाल तिखट, मिरची आणि कढीपत्ता पाने घालून फोडणी करावी. कोथिंबीरही फोडणीत घालून परतावी. घोटलेली डाळ फोडणीस घालावी. १/२ ते ३/४ कप पाणी घालून डाळ थोडी पातळ करावी. गोडा मसाला, मीठ, आमसुलं, नारळ आणि गूळ घालून मध्यम आचेवर आमटीला उकळी येऊ द्यावी. उकळी येत असताना कणकेची पोळी लाटावी. कातणाने किंवा सुरीने मध्यम आकाराचे शंकरपाळे करून उकळत्या आमटीत घालावे. ५ मिनीटे उकळी काढून चकोल्या शिजू द्याव्यात. चकोल्या ताटात वाढून त्यावर साजूक तूप घालून गरमागरम सर्व्ह करावे.

टीप:- चकोल्यांची कणिक मळताना थोडा ओवा, लाल तिखट, हळद घातली तरी चांगली चव येते. आंबटपणासाठी आमसुलाऐवजी चिंचेचा कोळ घातला तरी चालेल.

संजीव वेलणकर पुणे
९४२२३०१७३३

पुर्वीच्या काळी स्वयंपाकघरात सर्व गोष्टींचा अगदी व्यवस्थित वापर केला जायचा. कोणत्याही गोष्टीची नासाडी होत नसे. पुरणपोळीच्या बेतामधील उरलेले जिन्नस वापरुन हमखास केलेला एक पदार्थ म्हणजे – कटाची आमटी. त्याचे साहित्य आणि कृती पुढीलप्रमाणे..

मिनी सामोसे – Recipe

साहित्य: एका लहान कोबीच्या चार फोडी, २ गाजरे चिरून, ४-५ टोमॅटो, ३ कांदे, १५-२० फरसबी बारीक चिरून, २ लसूण पाकळ्या, वेळ: ३० मिनिटे २ बटाटे, १ टी चीज, स्पून २ चमचे लोणी, मीठ व मिरेपूड चवीपुरते.

कृती: सर्व भाज्या बारीक चिरून घ्याव्यात. पातेल्यात थोडे लोणी घेऊन ते गरम होताच त्यात कांदा, लसूण, गाजर घालून परतून घ्यावे. नंतर त्यामध्ये कोबी, फरसबी, टोमॅटो, बटाटा घालावा.
साधारण पाच कप पाणी घालून चांगले शिजवून घ्यावे. पुरण यंत्रामधून किंवा मिक्सरमधून काढून गाळून घ्यावे. त्यात मीठ, मिरेपूड घालावी. थोडा वेळ उकळवावे. चिरलेली कोथिंबीर व चीज पसरवावे व वेळेवर गरमच वाढावे.

साहित्य:- १ कप बेसन, २ मध्यम कांदे उभे पातळ काप १ चमचा धणे ठेचून बारीक केलेले, १ टेस्पून कसूरी मेथी, १ टीस्पून लाल मिरची पावडर, मीठ चवीनुसार, २ टिस्पून तेल, १/४ टिस्पून हळद १/४ टिस्पून बेकिंग सोडा, बारीक चिरलेली कोथिंबीर,
कृती:- एका भांड्यात सर्व साहित्य घालून चांगले ढवळावे आणि ५ मिनीटे झाकून ठेवा. कांद्याला मीठा मुळे थोडे पाणी सुटेल. लागल्यास थोडे पाणी घाला पण ते खूप ओले करू नका त्यामुळे भजी खुसखुशीत होणार नाहीत. आपल्या हाताला किंचित तेल लावून भजी करून घ्या. आता एअर फ्रायर २०० अंश से वर ५ मिनिटे प्रिहिट करा. हलके तेल लावलेली एक अॅल्युमिनियम फॉइल ठेवा, भजी बास्केट मध्ये घालून त्यात ठेवा. ५ मि. एअर फ्राय करा. मग बास्केट बाहेर काढून दुसऱ्या बाजूला भजी उलटी करा थोडेसे तेल ब्रश करा व परत ५ ते ६ मिनिटे एअर फ्राय करा. २ ते ३ मिनिटे फ्रायर मध्येच भजी राहू द्या. नंतर, आपण बास्केट काढू शकता. हिरवी चटणी / चिंचेची चटणी बरोबर सर्व्ह करा.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

साहित्य: ३/४ कप उपवासाची भाजणी, १ टिस्पून ड्राय यिस्ट, १/२ टिस्पून साखर, १/२ टिस्पून मिठ, १/४ कप कोमट पाणी, थोडी भाजणी पिझ्झा लाटताना.

कृती:
१) एका बोलमध्ये २ टेस्पून कोमट पाणी घ्यावे, त्यात १ टिस्पून ड्राय यिस्ट व १/२ टिस्पून साखर घालून मिक्स करावे. हे मिश्रण १० मिनीटे झाकून ठेवावे. ५ ते १० मिनीटात हे मिश्रण फेसाळेल.
२) ३/४ कप भाजणी वाडग्यात घेऊन हे फेसाळलेले मिश्रण त्यात घालावे, मिठ आणि थोडे तेल घालावे. गरजेनुसार थोडे कोमट पाणी घेऊन पिठ एकदम मऊसर मळून घ्यावे (साधारण ७-८ मिनीटे) . मळलेले पिठ एकदम इलेस्टिक झाले पाहिजे. मळलेल्या पिठाच्या गोळ्याला तेलाचा हात लावून एका काचेच्या किंवा इतर कोणत्याही, बर्‍यापैकी खोलगट भांड्यात ठेवून वरून निट झाकावे. उबदार ठिकाणी हे भांडे दिड तास ठेवावे म्हणजे पिठ फुगून येईल.
३) मळलेले पिठ व्यवस्थित फुगले कि ओव्हन ४८० F (२५० C) वर प्रिहीट करावे. यिस्टमुळे पिठात हवेचे बुडबुडे तयार होतात, म्हणून पिठ परत एकदा निट मळून घ्यावे . मळताना थोडा तेलाचा हात लावावा.
४) सुकी भाजणी भुरभूरवून जाडसर पोळी लाटावी . काट्याने पूर्ण पोळीवर टोचावे म्हणजे बेक करताना फुगणार नाही. पोळीला वरून थोडे तेल लावावे.
५) साधारण ६-८ मिनीटे बेक करून घ्यावे.

पातेल्यात तेल घेऊन त्यात आलंलसूण पेस्ट टाकावी. थोडे पाणी घालून मिश्रण उकळल्यावर, पारदर्शक झाल्यावर टोमॅटो प्युरी, काजू, मगज पेस्ट घालून थोडेसे पाणी व तमालपत्र घालावे. मिश्रणाला तेल सुटल्यावर सर्व मसाले, मीठ घालून पुन्हा उकळी येईस्तोवर किंवा तेल सुटेस्तोवर परतावे. थंड केल्यावर फ्रीजमध्ये ठेवा.

व्हेज गार्लिक बॉल्स – Recipe

साहित्य:- अगस्ताचा कोवळा पाला, चिंच, गूळ, तिखट, मीठ, डाळीचं पीठ, तळण्यासाठी तेल, तीळ आणि गरम मसाला.

कृती:- अगस्ताचा कोवळा पाला धुऊन तो बारीक चिरून घ्यावा. गरम पाण्यात चिंच तीन ते चार तासांसाठी भिजत घालायची. तिचा कोळ काढून घ्यावा. या चिंचेच्या कोळामध्ये गूळ भिजत ठेवावं. कोळामध्ये गूळ चांगलं विरघळवत ठेवावं. कोळ न शिजवता कच्चाच ठेवावा. एकीकडे डाळीचं पीठ भाजून घ्यावं. चिरलेल्या पानांमध्ये अंदाजाने डाळीचं पीठ, तिखट, मीठ, कोळ, गरम मसाला घालून कणिकेप्रमाणे पीठ मळावं. त्यांचा लांबट लोड करून तो उकडवत ठेवावा. दहा मिनिटं उकडल्यावर तो गार करण्यास ठेवावा. पूर्ण गार झाल्यावर त्यांच्या गोल गोल चकत्या करायच्या. आवडत असल्यास या चकत्या तळाव्यात नाही तर कढईत जरा जास्त तेलाची फोडणी करून त्यात चकत्या घालाव्या. झारा न लावता त्या टॉस कराव्यात. वरून भाजलेले तीळ भुरभुरावे. अशा प्रकारे अगस्ताच्या फुलांच्या पाकळय़ांच्याही वडय़ा करता येतात.

संजीव वेलणकर पुणे
९४२२३०१७३३

काही काही पदार्थ एव्हरग्रीन असतात. त्यांना ऋतूच्या मर्यादा बांधून ठेवू शकत नाही. ओल्या नारळाच्या करंज्या त्यातल्याच एक. तुम्ही केंव्हाही करा, उन्हाळा, हिवाळा, पावसाळा, सकाळच्या न्याहरीला, दुपारी जेवणाला, मधल्यावेळच्या खाण्याला किंव्हा रात्री जेवणाला. त्यांची चव खाणाऱ्याच्या जिभेवर आपली आठवण ठेवणार.