१ वाटी बारीक चिरलेलं केळफूल, १ वाटी बारीक रवा, १ वाटी दही, १ मोठा चमचा बेसन, २ मोठे चमचे मोहरी, हिंग, हळद घातलेली तेलाची फोडणी, प्रत्येकी १ चमचा तीळ आणि लसूण-मिरची ठेचा, चवीला मीठ, साखर, पाव वाटी कोमट पाणी, १ चमचा इनो फ्रूट सॉल्ट.

दिवाळीतील अनारसे आणि त्याचे विविध प्रकार पाहिले, की तोंडाला पाणी सुटतेच. डायबिटीस मुळे ज्यांना गोड खाण्याची बंधने आहेत, अशा लोकांचीही त्यातून सुटका होत नाही. फराळाचे पदार्थ विकत घेत असले तरी घरी तयार केलेल्या अनारस्याची चव न्यारीच.
अनारसे हा पदार्थ कधीही घाईत केला जाऊ नये. त्याकरिता तीन दिवस अगोदर तांदूळ भिजत घालावे व त्याची पिठी करावी. त्यानंतर त्यात वजनाने बरोबरीने गूळ व गरजेपुरते तूप मिसळून एकत्र कुटावे. त्याचा कणकेसारखा घट्ट गोळा करावा. हा गोळा जमल्यास आठ-दहा दिवस मुरला तरी चालतो. अनारसे करताना भिजलेल्या पिठाच्या गोळ्या करून खसखसीच्या साहाय्याने थापाव्यात. तळताना तूप प्रथम तापवून घ्यावे. चुकूनही गार तूप नको. अनारसे गुलाबी रंगाचे झाले पाहिजेत.
अनारस्याचे प्रकार
पारंपारीक अनारसा प्रकार एक
दोन वाटी तांदूळ चांगले धुऊन घ्यावेत. चार दिवस भिजत ठेवावेत व रोज पाणी बदलावे. चार दिवसांनंतर धुऊन घरात सुकवावेत व बारीक पीठ तयार करावे. त्यात दीड वाटी पिठीसाखर, आवडीनुसार वेलदोडा पावडर घालावी. पीठ एकजीव करून ठेवावे. पीठ आपोआप ओलसर होते. दुसऱ्या दिवशी अर्धा चमचा मलई घालून मळून ठेवावे (हे पीठ एका महिनाभर टिकते. फ्रिजमध्ये ठेवू नये). अनारसे करताना पीठ घट्ट वाटत असेल तर थोडी मलई घालून करता येईल. तुपात, तव्यावर तळावे, कढईत तळू नये. अनारसे तयार करताना पेपरवर खसखस लावून बोटीच्या आकाराच्या तयार करायच्या. पुरीसारखा लाटायचा नाही. आपण काजू बदाम लावून करू शकता. हे पीठ बाहेर चांगले टिकते.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

पारंपारीक अनारसा प्रकार दोन
साहित्य- पाव कि. तांदूळ, पाव कि. गूळ, साजूक तूप, खसखस, तळणीसाठी रिफाइंड तेल.
कृती- शक्यतो जुने तांदूळ घेऊन ते ३ दिवस भिजत ठेवावे. रोज त्यातील पाणी बदलावे. नंतर ते धुवून, थोडे कोरडे करून मिक्सरमधून पीठ करून घ्यावे. पीठ सपीटाच्या चाळणीने चाळून घ्यावे. पीठ किंचित ओलसर व हाताला गार लागते. नंतर त्यात गूळ घालावा. आवडीनुसार गुळाऐवजी साखर किंवा दोन्ही निम्मे निम्मे घातले तरी चालेल. दोन वाटय़ा पीठ असेल तर खायचे चार चमचे तूप त्यात घालावे. मिश्रण एकजीव करून चांगले कुटावे. गोळे करून डब्यात भरून ठेवावे. आठ-दहा दिवसांनी पीठ अनरसे करावयासाठी तयार होते. प्रत्यक्ष अनरसे करताना पीठ जास्त कोरडे वाटल्यास थोडे केळे त्यात कालवून घ्यावे. पीठ मळून पुरीसाठी घेतो तसा गोळा करून घेऊन एका प्लास्टिकच्या पिशवीला तूप लावून त्यावर तो थापावा व ती जाड पुरी खसखशीत घोळून घेऊन गरम तेलात अनरसा तळून घ्यावा. खसखस लावलेली बाजू तळताना वर ठेवावी व त्यावर झाऱ्याने तेल उडवून मंद आचेवर तळावा. तळताना तो उलटू नये.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

चॉकलेटी अनारसे
साहित्य : चार वाट्या तांदळाचे पीठ, दीड वाटी साखर, दोन चमचे चॉकलेटचा चुरा,दोन चमचे आयसिंग शुगर, अडीच वाटी तूप, एक चमचा बदाम तुकडे,एक चमचा पिस्ता तुकडे, दोन चमचे खसखस,एक चमचा वेलदोडेपूड, दोन मोठे चमचे दूध.
कृती : तांदळाचे पीठ, चॉकलेटचा चुरा, साखर व आयसिंग शुगर एकत्र करून त्यात सव्वा वाटी तूप पातळ करून घालावे. ते घट्ट भिजवून त्याचे चार,पाच गोळे करावेत. पातेल्यात पातळ फडके झाकून तीन दिवस तसेच ठेवावे. जेव्हा करायचे असेल त्या वेळी हे गोळे फोडून त्यात दूध घालून मळावे व त्याचे लहान लहान गोळे करावेत. या गोळ्याला बोटाने खड्डा करून त्यात थोडीसी वेलची पूड, खसखस व बदाम-पिस्त्याचा एकेक तुकडा भरावा. गोळ्याचे तोंड बंद करून हातावर अनारसा थापावा व तुपात मंद आचेवर गुलाबी रंगावर तळावे. गार झाल्यावर प्लेटमध्ये सजवताना अनारशांवर चॉकलेटचा चुरा व सुक्‍या मेव्याचे तुकडे परावेत, चॉकलेटच्या चवीचे हे अनारसे लहान मुलांना फारच आवडतील.
टीप : चॉकलेट शक्‍यतो कॅडबरीचे वापरावे.
चुरा करण्यासाठी चॉकलेट किसून घ्यावे.
अनारसे करताना गोळे फोडून दूध, गुलाबपाणी यांपैकी कशाचाही वापर करावा.
अनारशांचे गोळे तीन दिवसांत वापरावेत.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

नाचणीचे अनारसे
कृती : प्रथम नाचणी तीन दिवस भिजत घालावी. त्यातील पाणी रोज बदलावे. तिसऱ्या दिवशी पाण्यातून काढून निथळत ठेवावी. नंतर थोडा वेळ एक तासभर पसरवून सुकवावी. नंतर मिक्‍सरमधून बारीक पीठ तयार करावे. ते चाळून घ्यावे. आवडीप्रमाणे त्यात गूळ किसून कालवावा. थोडी विलायची व चिमूटभर मीठ घालून गोळा तयार करावा. तो एक दिवस तसाच ठेवून (फ्रिजमध्ये नाही) दुसऱ्या दिवशी अनारसे करावेत. हे अनारसे अगदी खुसखुशीत होतात. ते अतिशय रुचकर व पौष्टिकही आहेत.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

बेक अनारसे
साहित्य : दोन वाटी मैदा, दीड वाटी तूप (डालडाही चालेल), दोन वाट्या पिठीसाखर, एक वाटी खोबरा किस, पाऊण चमचा विलायची, खसखस, बदाम, काजू, बेदाणे, टुटी-फ्रुटी सजवण्यासाठी.
कृती : तूप गरम करून घ्यावे. त्यात मैदा, साखर, किस व विलायची पावड टाकून एकजीव करावे. नंतर अॅल्युमिनियमच्या भांड्यात खसखस टाकून छोटा गोळा घेऊन थापावे. नंतर बदाम, काजू लावून सजावट करावी. ओव्हनमध्ये ठेवून "बेक' करावा. ओव्हन नसल्यास तव्यावर वाळू ठेवून त्यावर भांडे ठेवावे, भांड्यावर झाकण ठेवावे. खरपूस भाजून घ्यावे. हे अनारसे वेगवेगळ्या आकारात करता येतात. भरपूर दिवस टिकतात.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

नुकतीच कोजागिरी झाली आता घरोघरी सुरु झाली तयारी फराळाची.
आश्विन व कार्तिक महिन्यात आपला अग्नि प्रदिप्त झालेला असल्याने असे सर्व पदार्थ पचवण्याची शरीराची क्षमता असते. बाहेरील वातावरण थंड असल्याने भूक वाढलेली असते व शरीरासही अशा पौष्टिक पदार्थांची गरज असते. सणवारांच्या यादीमधील दिवाळी हा शेवटचा मोठा सण. दिवाळी म्हटले की नवीन कपडे, नवीन वस्तू व दागिन्यांची खरेदी आणि त्यासोबत विविध पदार्थ पोटभर खाण्याची एक संधीच. विविध पदार्थयुक्त फराळ हे महाराष्ट्रातील दिवाळीचे एक वैशिष्ट्य होय. फराळाचे पदार्थ बनवताना कारंजी, बेसन लाडू, रवा-नारळ लाडू, चंपाकळी, चकली, चिवडा, गोड शंकरपाळे, खारे शंकरपाळे, शेव, अनारसे, बर्फी ई पदार्थ बनवले जातात. आजकाल अनेकदा हे फराळाचे पदार्थ वेळे अभावी आयते मागवले जातात. पण घरी केलेल्या फराळाची मजा काही औरच दिवाळीच्या फराळाची तयारी आगोदरच करावी म्हणजे आयत्यावेळी काही गडबड होणार नाही. आपल्याला फराळाचे कोणते पदार्थ बनवायचे आहेत ते ठरवा व त्यासाठी कोणकोणते जिन्नस लागणार आहेत ह्याची अगोदरच यादी करा व त्याप्रमाणे जिन्नस आणून ठेवा. या वेळेला घरीच फराळ करायचे निश्चित करा...
उदा.
वेलचीपूड : वेलदोडे आणून तवा गरम करून वेलदोडे थोडेसे गरम करून घेवून साखर घालून मिक्सरमध्ये बारीक वाटून घ्यावे. मग पूड घट्ट झाकणाच्या डब्यात ठेवावी व फराळ जेव्हा बनवायचा तेव्हा वेलचीपूड वापरावी म्हणजे त्याच्या सुवास तसाच राहील.

बेसन : चण्याची डाळ आणून त्याचे डोळे असतील तर काढावे व चांगले ऊन देऊन डाळ दळून आणून बेसन घट्ट झाकणाच्या डब्यात ठेवावे.

करंजीचे सारण : नारळ खोवून करंजीचे सारण आधल्या दिवशीच बनवून ठेवावे.

चकलीची भाजणी : चकलीची भाजणी बनवून घट्ट झाकणाच्या डब्यात भरून ठेवावी.

चिवडा बनवण्यासाठी : कुठला चिवडा करणार हे आधी ठरवावे, शेंगदाणे भाजून सोलून ठेवावेत. गोटा खोबऱ्याचे पातळ काप करून ठेवावेत. चिवड्याचा मसाला बनवून ठेवावा.

पिठीसाखर : लाडू बनवण्यासाठी साखर बारीक करून ठेवावी.

ड्राय फ्रुट : काजू-बदामचे पातळ काप करून ठेवावे. लाडू बनवण्यासाठी थोडे कुटून ठेवावेत.

अनारसा : अनारसे बनवण्यासाठी आगोदरच अनारसाचे पीठ बनवून ठेवावे. पोहे, रवा, मैदा, पिठीसाखर हे ताजे आणूनच वापरावे.

संजीव वेलणकर पुणे
९४२२३०१७३३

मैदा गाळून त्यात कोको पावडर व खायचा सोडा मिसळा. लोणी व अंड्याध्ये साखर घालून फेटा. त्यात दही मिसळा. आता यात मैदा थोडा-थोडा घालून मिसळत रहा. आता यात थोडेसे पाणी व एसेंस टाकून लाकडी चमच्याने हलवा. आता केक पॉट मध्ये तूप लावून मैदा लावा. मिश्रण पॉट मध्ये भरून ओव्हन मध्ये ३५० डिग्री फे. वर बेक करावे. केक थंड झाल्यावर त्यावर चॉकलेट बटर आइसिंग करावे.

कणसाचे २ १/२” ते ३” लांबीचे तुकडे करून ठेवा. तुरीची डाळ, शेंगदाणे, कणसाचे तुकडे आणि चवीनुसार १-२ हिरवी मिरच्या प्रेशर कुकरमध्ये एकत्र शिजवून घ्या.

तुमावर शिंगाड्याचे पीठ भाजून घ्यावे. नंतर खाली उतरवून त्यात गरम पाणी घालावे. नीट ढवळून पुन्हा गॅसवर ठेवावे. झाकण ठेवून चांगली वाफ येऊ द्यावी.

औषधी गुणधर्म असलेल्या गाजराचे हे सूप करुन बघाच..

साहित्य- दोन वाट्या बेसन, तिखट, मीठ, हिंगपूड, अर्धा चमचा ओवा, एक चमचा धने-जिरेपूड, एक वाटी बारीक चिरलेली मेथी, एक पिकलेले केळे, चिमूटभर खायचा सोडा.

कृती - नेहमी भज्यासाठी कालवतो त्याप्रमाणे बेसन, तिखट, मीठ, हिंगपूड घालून कालवून घ्यावे.
त्यात अर्धा चमचा ओवा, धने-जिरे पूड व बारीक चिरलेली मेथी मिसळावी. चिमूटभर खायचा सोडा घालावा. मेथीचा कडवटपणा कमी करण्यासाठी व थोडा वेगळा स्वाद येण्यासाठी एक पिकलेले केळे कुस्करून घालावे. नंतर नेहमीप्रमाणे भजी तळावीत.

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

कुस्करलेला खजूर मिक्स०रमध्ये फिरवून घ्यावा. नंतर त्यामध्ये काजू, बदाम, पिस्त्याचे काप टाकावेत. सर्व मिश्रण एकत्र करावे. त्याचे लहान लहान लाडू वळावेत.

आता हळू हळू हुरडा बाजारात दिसायला लागला आहे. हुरडा डिसेंबर ते जानेवारी या महिन्यात चांगला हुरडा उपलब्ध असतो. रब्बी हंगामात थंडीच्या मोसमात ज्वारीचे दाणे हिरवट, परंतु दुधाळ अवस्थेच्या पुढे जाऊन पक्व होण्याच्या अगोदरच्या अवस्थेत कोवळे असतात, त्या वेळेला भाजलेले अतिशय चवदार, मऊ आणि गोडसर लागतात, त्यास ज्वारीचा हुरडा असे म्हणतात.