खाद्ययात्रा

साहित्य : पाव वाटी मोड आलेली मेथी, एक वाटी गाजराचे तुकडे, एक वाटी दुधी भोपळ्याचे तुकडे, एक वाटी कॉर्न, एक चिरलेला कांदा, 3-4 लसूण पाकळ्या, अर्धा इंच आले, 6-7 काळे मिरे.

कृती : वरील सगळे साहित्य पाणी घालून कुकरमधून उकडून घ्या. नंतर मिक्सोरमधून काढून गाळून घ्या. गाळलेले सूप उकळा. त्यात चवीप्रमाणे मीठ, लिंबाचा रस व थोडीशी साखर घाला. सर्व्ह करताना त्यात आपल्या आवडीप्रमाणे किसलेले चीज किंवा फ्रेश क्रीम घाला.

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

साहित्यः- गव्हाचे पीठ - १५० ग्रॅम, सोयाबीन पीठ - १२५ ग्रॅम, ज्वारीचे पीठ - १०० ग्रॅम, बेसन - १२५ ग्रॅम, कांदा - 1 (मध्यम आकाराचा), कोथिंबीर, लसूण - ४-५ पाकळया, जिरे - १/२ चमचा, हळद - १/४ च. चमचा, तिखट - १ चमचा, मीठ – चवीपुरते, तेल.

कृतीः- सोयाबीन भाजून त्याची साल काढून पीठ करावे. कांदा, कोथिंबीर चिरून घ्यावे. सोयाबीन पीठ, ज्वारीचे पीठ, गव्हाचे पीठ व बेसन सर्व पीठ एकत्र करावे. त्यात चिरलेला कांदा, कोथिंबीर, तिखट, मीठ, वाटलेला, लसूण, जिरे व हळद टाकून पीठ भिजवावे. तवा गरम करावा व त्यावर तेल टाकून पाण्याचा हाथ घेवून या पिठाचे गोल आकाराचे थालीपीठ थापावे तेल लावून भाजावे. दही सोबत सर्व्ह करावे

टिप :- थालीपीठाचे सारण जास्त घट्ट किंवा जास्त पातळ असू नये साधारणतः थालीपीठ थापता येईल एवढे असावे. ज्वारीचे पीठ नसल्यास गव्हाचे पीठ दुप्पट प्रमाणात वापरावे. सोयाबीन पीठ, ज्वारीचे पीठ, गव्हाचे पीठ व बेसन सर्व पीठ एकत्र करावे व भाजून घ्यावे. अश्या पद्धतीने सुद्धा
थालीपीठाची भाजणी तयार करून महिन्याभर साठवून ठेवता येते व अवशक्तेनुसार वापरता येते.

संजीव वेलणकर
९४२२३०१७३३

थंडीच्या मोसम चालू झाला या मोसमात बाजारात मटार मुबलक प्रमाणात उपलब्ध असतो. जेवणात हिरव्या मटारच्या सेवनाचे अनेक फायदे आहेत. मटार-पनीर, मटार-पुलाव, आलु मटार, मटाराचे कटलेट यासारखे विविध खाण्याचे स्वादिष्ट प्रकार मटारापासून बनवता येतात. लो कॅलरी आणि अनेक पौष्टिक तत्वे असलेल्या मटाराचे अनेक फायदे आहेत. वजन कमी करण्याचा गुणधर्म असलेल्या मटाराचे लठ्ठ व्यक्तिंनी अवश्य सेवन करावे. मटारातील तत्वे कॉलेस्ट्रॉलची मात्रा कमी ठेवण्यास मदत करतात. यात मोठ्या प्रमाणावर अढळून येणारे अँटीऑक्सिडेंट्स ब्लड वेसल आणि आर्टरिजला ब्लॉक होण्यापसून परावृत्त करतात. मटारचे सुप प्यायल्याने रक्तदाब कमी ठेवण्यास मदत होते. मटारामध्ये असलेली फायबरची अधिक मात्रा बध्दकोष्ठतेवर गुणकारी आहे.

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

काही मटारच्या कृती.
मटार उसळ
मटार करंजी
मटार चटणी
मटार पॅटीस
मटार पराठा
मटार पनीर
मटार सामोसा
मटार रोल विथ चीज
मटार भात
मटार चीज पॅटिस
मटार चाट

मंद आचेवर पातेले ठेवून त्यात मीठ घाला. परता. नंतर त्यात साखर टाकून परता. साखर जळणार नाही याची दक्षता घा. पाणी घालायचे नसते.

हिरव्या पालेभाज्या असे नुसते नाव घेतल तरी मुलांच्याच काय पण मोठ्यांचे चेहेरे पण जरा तिरकेच होतात. कोणत्याही दुसऱ्या भाजीमध्ये नसतील एवढी पोषणतत्वे या पालेभाज्यांमध्ये असतात. हिरव्या रंगामध्ये जीवनसत्त्व अ, ब, क, ई जीवनसत्त्व आढळून येतात. यात लोह, खनिजे, झिंक मुबलक प्रमाणात असल्यामुळे डॉक्टर आपल्या रोजच्या जेवणात जास्तीत जास्त पालेभाज्यांचा वापर करा असे सांगतात.

चकोल्या खेडेगावातील आषाढ-श्रावणातील खास पदार्थ. पावसाळ्यात भाज्या मिळायच्या नाहीत. हवा थंड. त्याकरिता एक खमंग पदार्थ. उपास सोडण्याकरितासुद्धा हा पदार्थ करतात.

साहित्य- १ वाटी शिजवलेली तुरीची डाळ, गोडा मसाला, तिखट, मीठ, चिंच, गूळ, जिरे, व सुके खोबरे भाजून कुटलेले, ओवा, २ वाटय़ा कणीक, तेल इ.

कृती- प्रथम पातेल्यात तेलाची हिंग, मोहरी, मेथी घालून खमंग फोडणी करणे. त्यात शिजवलेली तुरीची डाळ घालून पाणी घालणे. नंतर त्यात गोडा मसाला, लाल तिखट, मीठ, चिंचेचा कोळ, गूळ, जिरे, खोबरं घालून पातळ आमटी करणे.

नंतर कणकेत तिखट, मीठ, ओवा, हळद, गोडा मसाला, तीळ २ चमचे मोहन घालून घट्ट कणीक भिजवणे. ते मळून त्याच्या पोळ्या लाटणे, त्याचे शंकरपाळे कापणे. आता आमटी ठेवलेला गॅस मंद ठेवून त्यात ते शंकरपाळे घालणे मधूनमधून हलक्या हाताने हालवणे, चांगल्या शिजल्या की गॅस बंद करणे. (साधारण घट्टच करणे) खायला देताना त्यावर साजूक तूप, बाजूला लसूण चटणी, कांदा उभा चिरलेला व भाजलेल्या भातवडय़ाबरोबर देणे.

- सुमन सांबारे, दादर, मुंबई.

पूर्वी सॅन्डविच म्हणजे दोन स्लाईस मध्ये बटर किंवा चीज,चटणी, काकडी कांदा,बीटचे स्लाईस ठेवले की विषय संपला,पण आता तसे नाही सॅन्डविच मध्ये सुद्धा खूप प्रकार आहेत. मुंबई तर गल्लोगली सॅन्डविचच्या गाड्या दिसतात.

साहित्य- १ वाटी जाड रवाळ कणीक (खांडवा किंवा खपली गहू वापरावेत कारण ते अधिक पौष्टिक असतात.) लोणकडे तूप, १ वाटी गूळ, वेलची पूड.

कृती- गव्हाचे जाड रवाळ पीठ (कणीक) लोणकढय़ा तुपावर भाजून घ्यावे. पीठ चांगले खरपूस वास येईपर्यंत भाजावे. पीठ बाजूला एका ताटात काढावे. त्याच कढईत एक वाटी बारीक तासलेला गूळ घालून वितळवावा. त्यात भाजलेले पीठ घालून ढवळावे. वरून वेलदोडय़ांची पूड व चवीनुसार मीठ घालावे. मिश्रण एकजीव झाले की गॅसवरून उतरवावे. थोडे कोमट असताना त्याचे लाडू वळावेत.

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

दिवाळीच्या फराळामधील एक लोकप्रिय खाद्यप्रकार म्हणजे शेव. आपण वर्षभर मिठाईच्या दुकानातून शेव आणत असतो. खमंग आणि चवीला तिखट असलेली शेव नुसतीही खाता येते किंवा पोहे, उपम्यावर पेरूनही खाल्ली जाते. पण दिवाळीच्या फराळात घरी केलेल्या शेवची चव काही वेगळीच असते. गाठी शेव, बारीक शेव, लसूण शेव अशा विविध प्रकारांमध्ये शेव करता येते.

शेव खमंग व कुरकुरीत होण्यासाठी काही टिप्स
बेसन पीठ ताजे व बारीक चाळणीने चाळून घेतलेले असावे.
शेवेत घालायचे मसाले बारीक चाळणीने चाळून घालावेत. पीठही दोनदा चाळून घ्यावे, म्हणजे शेव हलकी होते.
शेवेचे पीठ जास्त घट्ट किंवा फार पातळ असू नये. पीठ घट्ट असल्यास शेव पाडायला त्रास होतो आणि फार पातळ असल्यास पिठाच्या गुठळ्या होतात.
शेव तळण्यासाठी कढईत भरपूर तेल घ्यावे आणि ते कडकडीत तापवावे.
तळताना शेवेचा रंग हलका पिवळा किंवा केशरी असावा. शेव चवीला खुसखुशीत असावी.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

आज शेवेचे काही वेगळे प्रकार.
साधी शेव
साहित्य:- २ वाटी बेसन, १ टी स्पून लाल तिखट, १/२ टी स्पून हळद, मीठ, हिंग चवीप्रमाणे, २ टी. स्पून ओव्याची पूड, मोहनासाठी १ टेबलस्पून तेल, तळण्यासाठी तेल.
कृती:- ओव्याची पूड मैद्याच्या चाळणीने चाळून घ्यावी. डाळीच्या पिठात तिखट, हिंग, मीठ व गरम तेलाचे मोहन घालून मिश्रण मिसळावे. ओवा पावडरीत थोडे पाणी घालून ते पाणी पिठात मिसळावे आणि पीठ कणकेसारखे भिजवावे. एक गोळा घेऊन तो शेवपात्रात घालावा. कढईत तेल तापवून त्यात शेव पाडावी. ही शेव तापलेल्या तेलातच तळावी. शेव पाडताना गॅस बारीक करावा. नंतर मध्यम आचेवर कुरकुरीत शेव तळावी.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

जयपुरी शेव
साहित्य:- १ वाटी मैदा, २ वाट्या डाळीचे पीठ,२ मध्यम बटाटे,चवीनुसार मीठ,लाल मिरचीचे तिखट.एक छोटा चमचा जिरेपूड,तळणीसाठी गरजेनुसार तेल.
कृती:- मैदा व डाळीचे पीठ एकत्र करा. एका कपड्यात त्याची सैलसर पुरचुंडी बांधा.नंतर साध्या कुकरमध्ये किंवा प्रेशर कुकरमध्ये चाळणीवर ठेवून वाफवून घ्या. साध्या कुकरमध्ये अर्धा तास ठेवा. प्रेशर कुकरमध्ये दोन शिट्या झाल्या की उतरवा. बटाटे उकदुण घ्या. उकडलेले बटाटे नंतर सोलून व किसून घ्या.पुरचुंडीतील पीठ हाताने सारखे करा. गुटळ्या झाल्यासारखे वाटल्यास एकदा मिक्सरमधून काढा व चाळून घ्या. त्यात किसलेले बटाटे, तिखट मीठ, व जिरेपूड घाला व चांगले मळून घ्या.सोर्यानला तेलाचा हात फिरवून शेवेची बारीक जाळी घालून त्यात बेताचा गोळा घालून शेव काढून सोनेरी रंगावार तळा. फार लाल रंगावर तळू नये.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

कांदा शेव
साहित्य : २ वाट्या बेसन, १ वाटी किसलेल्या कांद्याचे पाणी, हळद, तिखट, मीठ चवीनुसार, १/४ वाटी गरम तेलाचे मोहन, हिंगपूड, तळण्यासाठी तेल.
कृती : डाळीच्या पिठात तिखट, मीठ, हळद व हिंग घालावे. तेलाचे मोहन व कांद्याचे पाणी घालून पीठ भिजवावे. नंतर शेवपात्रातून शेव पाडून गरम तेलात तळावी.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

लसूण शेव
साहित्य :- वाटीभर तेल, तिखट आवडीप्रमाणे (साधारणपणे छोटे चमचे चार), हळद एक छोटा चमचा, मीठ तीन ते चार चमचे, साधारण मध्यम आकाराचा लसणीचा गड्डा पूर्ण सोलून, डाळीचे पीठ एकदम बारीक दळलेले चार वाट्या, तळण्याकरता तेल.
कृती :- तेल आणि तेवढेच पाणी घेऊन चमच्याने एकत्र करावे. अगदी व्यवस्थित घुसळावे. त्यात चवीप्रमाणे हळद, तिखट व मीठ घालावे. सोललेली लसूण मिक्सरला बारीक वाटून घ्यावी व नंतर ती पाण्यात एकत्र करावी, तेच पाणी गाळून वरील मिश्रणात एकत्र करावे. वरील पाण्यात डाळीचे पीठ घालावे. आता शेव तळण्यासाठी एका कढईत तेल तापण्यास ठेवावे. तयार केलेले पीठ शेवेच्या सो-यात घालावे व तेल कडकडीत तापले की त्यात शेव गाळावी.शेव तळताना ती थेट कढईत गाळावी लागते, चकली सारखी अगोदर तयार करून मग तळणीत घालायची नाही. शेव मंद आंचेवर तळावी, नाहीतर आतून कच्ची राहू शकते.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

पालक शेव
साहित्य:- ३ वाट्या चिरलेला पालक, १ टी स्पून जिरेपूड, ५ टी स्पून हिरव्या मिरचीचे वाटण, चवीनुसार मीठ, ५ ते ६ वाट्या बेसन, तळण्यासाठी तेल.
कृती:- चिरलेला पालक स्वच्छ धुवून, वाफवून घ्यावा. नंतर तो मिक्स रमध्ये घालून त्याची पेस्ट करावी. हिरव्या मिरचीचे वाटण, जिरेपूड, मीठ घालून मिश्रण एकत्र करावे. त्यात मावेल एवढे पीठ घालून मिश्रण घट्ट मळून घ्यावे. शेवपात्रात घालून गरम तेलात तळावे.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

तांदळाची शेव
साहित्य:- २०० ग्रॅम तांदूळ, ५० ग्रॅम चण्याची डाळ, २ टेबलस्पून लोणी, १ टी स्पून जिरेपूड, १ टी स्पून मिरपूड, तळण्यासाठी तेल.
कृती:- तांदूळ व डाळ एकत्र करून गिरणीतून दळून आणावे. पिठात सर्व साहित्य मिसळून पीठ घट्ट भिजवावे. शेवपात्रातून शेव पाडून गरम तेलात तळावी.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

पुदीना शेव
साहित्य:- २५० ग्रॅम बेसनपीठ, २ वाट्या पुदीना, १ टी स्पून जिरेपूड, १/२ टीस्पून लवंगपूड, १ टीस्पून ओवापूड, चवीनुसार तिखट व मीठ, १ टेबलस्पून गरम तेलाचे मोहन, तळण्यासाठी तेल.
कृती : बेसनात मीठ, तिखट, जिरेपूड, लवंगपूड, ओवापूड घालून पीठ चाळून घ्यावे. पुदिना पाने स्वच्छ धुवून मिक्ससरमधून वाटून घ्यावीत आणि पिठात मिसळावीत. पिठात मोहन घालावे आणि कोमट पाण्यात पीठ भिजवून अर्धा तास झाकून ठेवावे. नंतर शेवपात्रातून गरम तेलात शेव पाडावी व कुरकुरीत तळून घ्यावी.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

मसाला शेव
साहित्य:- ४ वाट्या बेसनपीठ, ४ टेबलस्पून मोहनासाठी तेल, प्रत्येकी १ टी स्पून लवंगा, जिरे, ओवापूड, तिखट, मीठ, चिमूटभर पापडखार, तळण्यासाठी तेल.
कृती : पिठात सर्व साहित्य घालून, गरम तेलाचे मोहन घालून पीठ भिजवावे व तासभर झाकून ठेवावे. कढईत तेल गरम करून शेवपात्राला शेवेची जाड चकती लावावी व शेव पाडावी. गरम तेलात शेव कुरकुरीत तळावी. ही शेव जास्त खुसखुशीत होते. ही शेव शेवभाजीसाठीही वापरता येईल.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

ग्रीन शेव
साहित्य:- १ वाटी भिजवलेले हिरवे चणे, सव्वा ते दीड वाटी बेसनपीठ, चवीनुसार मीठ,२ टीस्पून हिरव्या मिरचीचे वाटण, २ टी स्पून लसूण वाटण, १ टी स्पून ओवापूड, तेल.
कृती : हिरवे चण्यांमध्ये १/४ वाटी पाणी घालून मिक्सदरमधून काढावे. कढईत बारीक केलेले मिश्रण घट्ट शिजवून घ्यावे. तयार झालेले मिश्रण थंड करून त्यात बेसनपीठ, हिरव्या मिरचीचे वाटण, लसूण पेस्ट, मीठ, ओवापूड घालून मिश्रण एकजीव करून घ्यावे. हवे असल्यास पाण्याचा हात लावून मिश्रण मळून घ्यावे. हे पीठ शेवपात्रात घालून गरम तेलात शेव तळून घ्यावी.
टीप:- आवडत असल्यास यामध्ये पुदिना व कोथिंबिरीचे वाटणही घालू शकता.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

गाठी शेव
साहित्य:- १/४ किलो फरसाण पीठ (हे पीठ बाजारात तयार मिळते), १/२ टी स्पून ओव्याची जाडसर पूड, ३ टेबलस्पून कडकडीत तेलाचे मोहन, १/२ टी स्पून पापडखार, मीठ, तेल, तळण्यासाठी तेल.
कृती:- थोडे पाणी घेऊन त्यात पापडखार विरघळवून घ्यावा. नंतर त्यात सर्व साहित्य मिसळून पीठ भिजवावे. शेवेचा झारा बाजारात मिळतो. तो कढईवर ठेवून त्यावर पीठ घालून गरम तेलात शेव पाडावी व कुरकुरीत तळून घ्यावी किंवा सोऱ्याला जाड शेवेची ताटली लावून त्यातून गाठी शेव करता येईल. सोऱ्याने केलेली गाठी शेव जाडीला कमी असते.

गोड शेव
दिवाळी फराळ साठी एक वेगळा पदार्थ. ही शेव बनवतांना जरा जाड भोकाची चाकी वापरावी त्यामुळे त्यावर साखरेचा पाक शेवेवर छान बसतो व कुरकुरीत रहाते.
साहित्य:- शेव करण्यासाठी:- २ कप बेसन, १ कप तांदळाचे पीठ, १/४ कप बटर, १ टे स्पून तेल (गरम), मीठ चवीप्रमाणे, तेल शेव तळण्यासाठी.
साखरेचा पाक करण्यासाठी:- २ कप साखर, १ कप पाणी, २ टी स्पून वेलचीपूड.
कृती:- शेव बनवण्यासाठी:- प्रथम बेसन, तांदळाचे पीठ व मीठ चाळून घ्या. मग त्यामध्ये कडकडीत तेलाचे मोहन व बटर घालून मिक्स करून घेऊन थोडे-थोडे पाणी लागेल तसे वापरून शेवेचे पीठ भिजवून घ्या. कढईमधे तेल गरम करून घ्या. शेवेच्या साचामध्ये पीठ भरून थोडे मोठे भोक असलेली चाकी लावा व कडकडीत तेलामध्ये शेव घाला. शेव घालतांना विस्तव मोठा ठेवा व शेव घालून उलट करून मंद विस्तवावर सोनेरी रंगावर शेव तळून घ्या. शेव तळल्यावर पेपरवर काढा म्हणजे जास्तीचे तेल निघून जाईन. अश्या प्रकारे शेव बनवून घ्या.
पाक बनवण्यासाठी:- मोठ्या कढईमधे साखर व पाणी मिक्स करून घट्ट पाक करून घ्या, मग त्यामध्ये केलेली शेव घालून हळूवारपणे हलवत रहा. थंड झाल्यावर शेवेला एक प्रकारची छान चकाकी येईल.
शेव थंड झाल्यावर घट्ट झाकणाच्या डब्यात भरून ठेवा.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

आपल्याकडे अनेकदा रात्रीच्या जेवणानंतर कधी चपात्या शिल्लक रहातात तर कधी भात आणि कधीतरी भाजीसुद्धा. या उरलेल्या अन्नाला थोडं नवीन रुप दिलं तर?