भगवान श्री विष्णूच्या नाभीकमलाचे वर्णन केल्यानंतर, त्यातून उत्पन्न झालेल्या भगवान ब्रह्मदे वांचे जन्मस्थान असलेल्या कमळाचे वर्णन केल्यानंतर, भगवंताच्या संपूर्ण उदराचे एकत्रित स्वरूपातील वर्णन आचार्य श्री प्रस्तुत श्लोकात करीत आहेत. ते म्हणतात,

मनुष्य समाजप्रिय प्राणी आहे, असे म्हटले जाते. नव्हे तो समाजप्रिय प्राणी आहेच. आदिम काळातील रानटी अवस्थेपासून मनुष्यप्राण्याची ती स्वाभाविक गरज ठरत आली आहे. शत्रूच्या तुलनेत शारीरिकदृष्ट्या दुर्बल असलेले प्राणी समूहाने वावरून आपली सुरक्षितता जोपासतात, हा निसर्गनियम आहे आणि मानव त्याला अपवाद नाही. ही सुरक्षितता जोपासताना एकमेकांना सहकार्य आणि आलेल्या संकटाचा सामूहिक मुकाबला केला जातो. प्रगत मानवात ही व्यवस्था समाजाच्या रूपाने अधिक विकसित झाली. परस्परांच्या सहकार्याने सुखी आणि समृध्द जीवन व्यतीत करणे सामाजिक व्यवस्थेचा पाया ठरला. इतर प्राण्यांमध्ये ही व्यवस्था प्राथमिक स्वरूपात असताना मानव प्राण्याने मात्र आपल्या बौध्दिक विकासाच्या जोरावर ही व्यवस्था चांगलीच सुदृढ केली. असे असले तरी सध्याची परिस्थिती पाहता मानव स्वत:च्या हाताने ही व्यवस्था उद्ध्वस्त करायला निघाला की काय, अशी साधार भीती वाटू लागली आहे.

अंकशास्त्र (NUMEROLOGY) हे संख्येद्वारे जीवनातील विविध पैलू समजून घेण्यास मदत करतो. अंकशास्त्र केवळ व्यक्तिमत्व आणि प्रवृत्तींबद्दलच सांगत नाही, तर भविष्याबद्दल अचूक अंदाजही लावते. त्यामुळेच आता अंकशास्त्र खूप लोकप्रिय झाले आहे. तसेच जे शतकानुशतके मानवी जीवनातील गुंतागुंत सोडविण्यात उपयुक्त ठरले आहे. ही विद्या जन्मतारीख, जन्मवर्ष किंवा नाव या अक्षरांवरून काढलेले आकडे भूतकाळ, वर्तमान काळ आणि भविष्याबद्दल सांगण्यासाठी विश्वासार्ह मानले जाते.

अंकशास्त्रानुसार, कोणत्याही महिन्याच्या ६,१५ आणि २४ तारखेला जन्मलेल्या लोकांचा मूलांक ६ असतो.
अंकशास्त्रात शुक्राला मूलांक ६ चा स्वामी मानले आहे. मूलांक ६ हा संख्याशास्त्रानुसार सर्वाधिक श्रीमंत अंक मानला जातो. पण हा सर्वाधिक यशस्वी मूलांकही मानला जातो. हा ग्रह सुख, वैभव, प्रेम, विलासी जीवन, कार्य सुख, धन, वैभव आणि ऐश्वर्य म्हणजेच भगवंत, नियंत्रक आणि दाता ग्रहाचा कारक मानला जातो. शुक्रामुळे लक्झरी वस्तू मूलांक ६ असलेल्या लोकांना अधिक आकर्षित करतात.

मूलांक ६ च्या व्यक्तींचे स्वभाव आणि वैशिष्ट्ये:
- स्वभाव: हे लोक स्वभावाने खूप हळवे आणि प्रेमळ असतात.
- ते खूप स्टायलिश असतात आणि लोकांना आकर्षित करतात.
- सौंदर्य, कला आणि साहित्याची त्यांना विशेष आवड असते.
- स्वच्छता आणि नीटनेटकेपणा: त्यांना स्वच्छ राहायला आणि आजूबाजूला नीटनेटकेपणा आवडतो.
- अहंकारी स्वभाव: काही वेळा ते मर्यादित लोकांशीच मिसळतात, त्यामुळे त्यांना अहंकारी समजले जाऊ शकते
- करिअर: करिअर / पैसा अशा कोणत्याही करिअरची निवड करताना फॅशन मीडिया,डिझाईन ब्युटी प्रोडक्ट, एंटरटेनमेंट, ऍक्टिंग, डान्स, सिंगिंग, फोटो शूट ,रेडिमेड गारमेंट, जेम्स आर्टस् ज्वेलरी ह्या क्षेत्राशी किंवा ह्या क्षेत्रात लागणाऱ्या वस्तूंशी ह्यांना जास्त लगाव असू शकेल तेव्हा अशा क्षेत्री ह्यांना करिअर करण्याचा सल्ला दिला जातो. मेडिकल क्षेत्रात हार्ट रिलेटेड प्रॅक्टिस मध्ये ह्यांचा चांगला हात असतो. रायटर, धर्मगुरू, हॉटेल इंदूस्ट्रीज मध्ये सुद्धा मूलांक ६ वाल्या व्यक्ती प्रगती करताना दिसतात. नर्सिंग व्यवसायात सुद्धा ६ नंबर च्या व्यक्ति ह्या चांगले काम करतात.

आयुष्यात अनेकदा प्रेमात पडतात :
अंकशास्त्रानुसार, ज्या लोकांचा मूलांक ६ असतो अशा जन्मतारखेचे लोक अनेकदा प्रेमात पडतात. तसेच, हे लोक दिसायला फारच सुंदर असतात. स्वभावाने हे लोक फार रोमॅंटिक असतात. आपल्या सौंदर्याने इतरांना आकर्षित करतात. त्याचबरोबर हे लोक पैशांचा अगदी सर्रास वापर करतात. आपलं प्रेम मोकळेपणाने व्यक्त करतात. तसेच, कोणालाही हे लोक अगदी सहजतेने प्रपोज करु शकतात इतकी हिंमत ते दाखवतात. तसेच, यांना फिरण्याची देखील खूप आवड असते. ६ नंबर च्या व्यक्ती नेहमी खाणे पिणे आपल्या मनाप्रमाणे करतात. स्वतःवर कोणत्याही मार्गाने खर्च करण्याची ह्यांची तयारी असते. दुसऱ्याची मदत करण्यासाठी नेहमी तत्पर दिसतात. दयाळू स्वभाव असतो. जनावरे, झाडे झुडपे ह्यांबद्दल लगाव असतो.

वर्तमानात जगतात:
मूलांक 6 असणारे लोक वर्तमानात जगतात. त्याचबरोबर भविष्याचा विचार न करता विनाकारण पैसे उडवण्याची यापैकी अनेकांची सवय असते. स्वभावाने हे लोक फारच दयाळू आणि शांत असतात. तसेच, इतरांप्रती सहानुभूती यांना जास्त असते. या' जन्मतारखेचे लोक असतात 'ओव्हरथिंकर'; विचार करुन करुन डोक्याचा करतात भुगा, इतरांनाही यांचा मनस्ताप.

फार गोंधळलेले असतात:
या जन्मतारखेच्या लोकांची सतत विचार करण्याची सवय असल्यामुळे हे लोक फार गोंधळलेले असतात. आणि कोणत्याच निर्णयावर ते ठाम राहात नाहीत. यामुळे यांचं अनेकदा नुकसान होतं. त्यामुळे यांच्यात आत्मविश्वासाची देखील कमतरता पाहायला मिळते. यासाठीच यांच्या आयुष्यात यश फार उशिराने येतं.

कसं असतं आयुष्य?
या जन्मतारखेच्या लोकांचं आयुष्य तसं फार चांगलं असतं. स्वत:च्या मेहनतीने हे पैसा कमावतात. त्यासाठी इतरांवर अवलंबून राहात नाहीत. तसेच, हे लोक जिथेही जातात तिथे आपली ओळख निर्माण करतात. देवाच्या कृपेने यांची आर्थिक स्थितीही चांगली असते. मात्र, ही स्थिती हळुहळू सुधारते.

देवी लक्ष्मीची असते विशेष कृपा:
मूलांक 6 च्या लोकांचं आर्थिक जीवनही चांगलं असतं. देवी लक्ष्मीची यांच्यावर विशेष कृपा असते. अनेकदा या जन्मतारखेच्या लोकांना आयुष्यात पैसा फार उशिरा मिळतो. मात्र, एकदा यांचं आयुष्य स्थिर झाल्यानंतर यांच्या आयुष्यात यश, पैसा आणि स्वातंत्र्य या तिन्ही गोष्टी टिकून राहतात.

६,१५ आणि २४ तारखेला जन्मलेले लोक तोंडात चांदीचा चमचा घेऊन जन्माला येतात, चांदीचा चमचा तोंडात घेऊन जन्म घ्यावा अशी एक म्हण आहे, ज्याचा अर्थ 'अत्यंत श्रीमंत कुटुंबात जन्माला येणे' असा होतो. येथे आम्ही एका विशिष्ट मूल्याच्या 3 तारखेला जन्मलेल्या अशा लोकांबद्दल बोलत आहोत, ज्यांचे पालनपोषण एखाद्या राजकुमारासारखे होते.

- या क्षेत्रात ते खूप यशस्वी असतात मूलांक ६ असलेली लोकं सर्जनशील प्रतिभेने समृद्ध असतात आणि बऱ्याचदा केवळ कला, संगीत किंवा साहित्य यासारख्या क्षेत्रांमध्ये रस घेत नाहीत, तर व्यावसायिकरित्या बरेच पैसे आणि प्रसिद्धी देखील कमवतात. आकर्षणाचे केंद्र बनण्याचा ही त्यांना छंद आहे. हा शुक्र प्रभाव मानला जातो, जो सर्व ग्रहांमध्ये सर्वात तेजस्वी आहे.

नोकरी नाही...तर बिझनेसमध्ये चिक्कार पैसा कमावतात, न्यायाचेही तितकेच असतात पक्के त्याचबरोबर यांचा ड्रेसिंग सेन्स फार चांगला असतो. यांच्या व्यक्तिमत्त्वात किंवा स्वभावात कोणताच असा वाईट गुण नसतो. त्यामुळे या जन्मतारखेचे लोक मनानेही तितकेच श्रीमंत असतात. त्याचबरोबर, या लोकांची अनेकदा परदेशवारी असते. यांना जीवनातील सर्व सुख समृद्धीचा लाभ घेता येतो.

समाजात मिळतो मान-सन्मान:
या जन्मतारखेच्या लोकांना समाजात मान-सन्मानही फार मिळतो. या लोकांना न्याय अतिशय प्रिय असतो. त्यामुळे न्यायाने दिलेली वागणूक यांना आवडते. यांचं ध्येय फार क्लिअर असतं. त्याचबरोबर या जन्मतारखेचे लोक व्यवसायात जोखीम घेऊन पैसा कमावतात. लीडरशीप क्वालिटी यांच्या फार असते. आपल्या व्यक्तिमत्त्वाने हे लोक इतरांना प्रभावित करतात.

६ क्रमांकाचे लोक शारीरिकदृष्ट्या मजबूत आणि दिसायला सुंदर असतात. या लोकांचे म्हातारपण लवकर दिसून येत नाही. त्यांचे आयुष्मान जास्त असते. ते शंभरीही पार करू शकतात.

आपल्यातील कमीपणा आणि मार्गदर्शन:
- ६ नंबर च्या प्रभावित असणाऱ्या व्यक्तींना समोरच्या व्यक्तीला ओळखताना उशीर होतो. प्रथम त्या व्यक्तीबद्दल हे एकदम शाश्वत असतात पण काही कालांतराने त्या व्यक्तीबद्दल हे हिरमुसले जातात. म्हणून कोणत्याही व्यक्तीवर किती ट्रस्ट करावा हे ह्यांनी प्रथम जाणून घ्यावे.

- जीवनात ह्या व्यक्तींना एकदा तरी समोरच्या व्यक्तींकडून विश्वासघात होतो. दुसरी गोष्ट ह्या ६ नंबरच्या व्यक्ती स्वतःच्या बाहेरील विश्वात स्वतःला दाखविण्यासाठी एव्हढे मग्न असतात कि त्यांना त्यांच्या आतल्या स्किल चा मागमूस लागत नाही की ते काय काय करू शकतात. म्हणून केव्हा केव्हा करिअर मध्ये ह्यांना उशीर होतो. वाढत्या वयात आल्यावर त्याची जाण होते पण तेव्हा उशीर झालेला असतो.

- तिसरा गुण ह्यांना दुसर्यांना मदत करण्याचा एक वाईट अनुभव असा येतो कि ती व्यक्ती ह्यांना नंतर दूर करते किंवा ह्यांना नंतर कळते कि आपण स्वतःकडे दुर्लक्षित झालो. त्यामुळे वरील सर्व मुद्द्यांवर आपण सावधान राहिले पाहिजे असा सल्ला दिला जातो.

- खाण्यापिण्याच्या सवयीवर जास्त दुर्लक्ष नको कारण नंतर ह्यांना त्रास होताना पाहिले गेले आहे.

शुभ रंग:- निळा सफेद आणि वांगी रंगाचा उपयोग शुभत्व देतो. गुलाबी रंग सर्वात चांगला.

अशुभ रंग:- काळा आणि लाल

भाग्यवान दिवस:- शुक्रवार

लकी नंबर्स:- ६ काही वेळा ३ आणि ९, ५ सुद्धा चांगला जातो.

शत्रू नंबर:- ४, ८ हे नंबर ह्यांना शत्रुत्व किंवा नुकसान दायक असू शकतात. ज्या वयाची/वर्षांची किंवा तारखांची बेरीज सुद्धा ४ किंवा ८ येते ती वर्षे सुद्धा जास्त त्रासदायक असू शकतील.१३,२२,३१,४०,१७,३५,४४

महिन्याच्या शुभ तारखा:- ६,१५,२४

जीवनातील शुभ वर्षे:- २१/२४/३०/३३/३९/४२ हि वयाची वर्षे विशेष असतील. आणि ज्या वर्षाची बेरीज हि ६ असेल उदारणार्थ २०२२= ६. किंवा २००४ वगैरे. ज्या वर्षाची बेरीज ६ येते किंवा ज्या वयाची बेरीज ६ येते अशी सर्व वर्षे आपल्याला शुभ असतात. ह्यात काही नवीन निर्णय सुरुवात करू शकता.

आजार:- हार्ट डिसीज, छातीचे दुखणे, पाठ दुखी , गळ्याचे सर्व आजार, डायबिटीज, ९०% व्यक्तींना कोलोस्ट्रॉल ४०/५० नंतर जास्त होण्याचे दिसते. ह्यांना खाण्यापिण्यावर जर ताळतंत्र नसेल तर पुढे एका विशिष्ट सेवनाने जो त्रास होतो त्यावरील आजारांकडे जास्त लक्ष द्यावे लागेल. स्किन बद्दल काळजी घेण्याचा सल्ला सुद्धा देण्यात येतो.

मूलांक ६: २०२६ चे वार्षिक भविष्य:
मूलांक ६ (६, १५, २४ तारखेला जन्मलेले) व्यक्तींसाठी २०२६ हे वर्ष सुख-सुविधा, प्रेमसंबंध आणि आर्थिक प्रगतीचे सुवर्णवर्ष ठरणार आहे. शुक्र व सूर्य यांच्या प्रभावामुळे करिअरमध्ये नवीन जबाबदाऱ्या मिळतील आणि सुसंवाद वाढेल. कौटुंबिक जीवन आनंदी राहील, मात्र चैनीवर खर्च वाढू शकतो. नातेसंबंधात गांभीर्य आणि लग्नगाठ पडण्याचे उत्तम योग आहेत. करिअर आणि व्यवसाय: नवीन स्टार्टअप किंवा नोकरीत बढतीची शक्यता आहे. कला, डिझाइन, फॅशन किंवा लक्झरी क्षेत्राशी संबंधित व्यक्तींना मोठी प्रसिद्धी आणि यश मिळू शकते. आर्थिक स्थिती: पैसा भरपूर येईल, पण खर्चही वाढू शकतो. महागड्या वस्तू किंवा मालमत्तेत गुंतवणूक कराल. आर्थिक नियोजनाची गरज राहील. प्रेम आणि नातेसंबंध: हे वर्ष प्रेमासाठी अत्यंत रोमँटिक आहे. अविवाहित लोकांचे लग्न ठरू शकते. जोडीदारासोबत सुसंवाद राहील आणि जुने गैरसमज दूर होतील.

आरोग्य: आरोग्य मध्यम राहील. अति कामामुळे थकवा जाणवू शकतो. त्वचेचे विकार किंवा पचनाच्या समस्यांकडे लक्ष देणे गरजेचे आहे.

टीप: २०२६ ची बेरीज (२+०+२+६ = १०, १+०=१) १ असल्याने सूर्याचा प्रभाव असेल, ज्यामुळे तुमचा आत्मविश्वास वाढेल.

उपाय: शुक्रवारी लक्ष्मी देवीची पूजा करा आणि पांढऱ्या रंगाच्या वस्तूंचा वापर वाढवा. अंकशास्त्रानुसार मूलांक ६ असणाऱ्यांसाठी २०२६ हे वर्ष संमिश्र फलदायी असले तरी प्रगतीकारक ठरणारे आहे. करिअरमध्ये विकासासाठी नवीन संधी मिळेल त्याचा लाभ घ्या. मूलांक ६ असणारे जे लोक फॅशन, डिझाईन, ब्युटी किंवा क्रिएटिव्ह क्षेत्रात कार्यरत आहेत त्यांना विशेष फायदा मिळू शकतो. व्यवसायातही यशाचा मार्ग सुकर होईल मात्र, खर्चात वाढ होण्याची शक्यता आहे. २०२६ मध्ये उत्पन्न आणि खर्च यांच्यात समतोल राखणे आवश्यक आहे. सामाजिक प्रतिष्ठेत वाढ होईल आणि तुमच्या कामाचे खास कौतुक होणार आहे. प्रेमसंबंधात गोडवा असेल तर वैवाहिक जीवनातही आनंद आणि समाधान असेल. तब्येतीच्या दृष्टीने पचनाशी संबंधित काही त्रास उद्भवू शकतो, त्यामुळे काळजी घेणे आवश्यक आहे.

शुभ अंक : ३ आणि ६
शुभ रंग : गुलाबी

(डिस्क्लेमर: वरील माहिती उपलब्ध स्रोतावरून देण्यात आलेली आहे. याच्या तथ्यांबद्दल आम्ही कुठलाही दावा करीत नाही, तसेच अंधश्रद्धेला दुजोरा देत नाही)

डॉ. दिलीप केशव कुलकर्णी
मोबा: ९८८१२०४९०४
०८.०३.२०२६

जगात दोन प्रकारची माणसे सापडतात…
पहिली असतात फक्त रडतखडतच जगणारी..
अगदी बचपनसे बुढापे तक..
ही लोक भरभरुन जगणं कधी समजूच शकत नाहीत..
अगदी मरेपर्यंत..
यांच्या अगदी विरुद्ध जगणारे लोकही असतात..आहेत..
जिवनाच्या प्रत्येक स्टेजमधे ते जगाला फाट्यावर मारुन जगतात…अगदी..अर्धी लाकडं 'वैकुंठा'ला पोचली तरीसुद्धा..(विनोद पुण्या बाहेरच्या लोकांनाही कळेल म्हणून टाकलाय बरं..)
तर या दुसऱ्या जातकुळीतल्या लोकांसाठी हे गाण बनलय..हे लोक आपलं आयुष्य उतारवयातही मजा करत घालवतात...म्हणजे 'गळ' टाकतात..फ्लर्ट करतात..प्रेमात पडतात..
ही माणसं अगदी मुन्नाभाई एम बी बी एस मधल्या गाण्यासारखे..'बचे चार आणे..वेस्ट न करना यार..' असे ठणकावून सांगणारे..अन 'डंके की चोटपर' तसे वागणारेही..
शौकीन मधले तीन म्हातारडे असलेच अवलिये आहेत..
(होते म्हणवत नाही,तिघे काळाच्या पडद्याआड गेले तरी)
अशोक कुमार, ए.के.हंगल आणि (अच्छाs)उत्पल दत्त..
आपापल्या इलाक्यात गुलहौशीपणा करणारे तीन मित्र..
ए के हंगल हा बिझनेसमन आहे आणि आपल्या सेक्रेटरीलाच पटवायचा प्रयत्न करतोय..
उत्पल दत्त घरमालक आहे व विधवा भाडेकरु बाईवर जाळे टाकतोय..
आणि आपले दादामुनी…
रोज घरासमोरुन जाता येता दिसणाऱ्या फटाकडीला डोळे भरुन पाहतात.. दुरुनच.'चंदा को चकोर निहारे' हे गाण्यातले वाक्य या सिनसाठीच..
तर असे हे तिघे शौकीन..खरं तर आंबट शौकीनच..
जीवाचा गोवा करायला निघतात. एका गोड तरुण पोरीला पटवायसाठी (हाय..हाय...रती अग्निहोत्रीss) काय काय उद्योग करतात हे या सिनेमात दाखवलाय.
अर्थात सिनेमाची सगळी स्टोरी सांगणार नाही कारण हा लेख यातल्या गाण्यावर आहे..पण नमनाला घडाभर तेल यासाठीच की पार्श्वभूमी माहित असेल तर गाणे बघताना पटकन रिलेट होईल..
हे गाणे मी हा सिनेमा दूरदर्शनवर रात्री पाहिला तेंव्हा पहिल्यांदा ऐकले..अन त्याच्या प्रेमात पडलो..
परदेशी गेलेल्या मैत्रीणी प्रमाणे अनेक वर्ष हे गाणे फक्त मनात राहिले..कारण रेडिओवर हे फार वाजत नाही..
तेंव्हा युट्यूब आणि गाण्याला वाहिलेले साइट्स नव्हते..
तीन चार वर्षापूर्वी परत गाणं शोधून काढलं..
अन पुन्हा या गाण्याच्या प्रेमात पडलो..
गीतकार योगेश हा माणूस दिग्दर्शक बासू चॅटर्जीचा आवडता..पण यात संगीतकार म्हणून सलीलदांऐवजी आर.डी..आणि गाणे गायला किशोरकुमार..
आहाहा..
मग काय म्हणता...अशी मस्त भट्टी जमलीय..
की इथे पिउन उठणारा फुल्ल टाईटच..
एकतर योगेशजींनी हे गाणं इतकल चपखल लिहिलय की बस्स..आंबटशोकीन म्हाताऱ्यांची मनोवस्था बरोबर पकडलीय त्यांनी. आर.डी.ने खरे तर वडिलांच्याच एका बंगाली गाण्यावरुन ही चाल बेतलीय म्हणे.. (मेरे बापका माल है..तेरेको क्या..?)पण या गाण्यासाठी चाल इतकी भारी जमलीय की यंव रे यंव..
आणि त्यात त्याने मधला अंतऱ्यातला जो जिवघेणा म्युझीक पिस टाकलाय की प्रत्येकवेळेला मी ऐकताना मी मागे जाउन तो पुन्हा ऐकतो..आई.ग..ss
आणि किशोरदानचे तर काय सांगावं…
आमच्या सांगली कोल्हापूरच्या भाषेत 'जाळ आणि धुर संगाटच'..! एकतर किशोरच्या आवाजातल्या गाण्यात अशोककुमार डान्स करताहेत हा दुग्धशर्करा योग या गाण्यात आलाय..किशोरदाने इतक तब्येतीत गाणे गायलय की बस्स..आपण फक्त म्हणायचं..मजा आ गया..
तर असे हे गाणे..
किशोर-आर डी च्या 'बडव्यां'ना नक्कीच माहित असणारे..पण हा लेख प्रपंच इतर वारकऱ्यांसाठी आहे..
बघा मग गाणं...लिंक देतोय..

ता.क- हे गाणे ऐकून दादामुनी इस्टाईल नाचावेसे वाटल्यास ते काम घरात न करता बिल्डींगच्या टेरेसवर करावे.. लॉकडाउन मुळे घरीच असणाऱ्या बायका पोरांना (आणि शेजारणींना) फेफरं यायला नको..

इत्यलम..!

https://youtu.be/ZWkucLNdyKE

-- सुनील गोबुरे.

प्रकाशन दिनांक :- 14/11/2004

मानव समूहाचा उल्लेख करताना ‘मनुष्य प्राणी’ हा शब्दप्रयोग केला जात असला तरी इतर प्राण्यांपेक्षा मनुष्य कितीतरी प्रगत, विकसित असल्याने ‘प्राणी’ या व्याख्येत त्याचा समावेश निश्चितच होऊ शकत नाही. मानवाचा हा विकास केवळ बौध्दिक प्रातांतच झाला असे नाही तर ज्याला निखळ मानवी म्हणता येईल अशा मूल्यांच्या, भावनांच्या संदर्भातही तो इतर प्राण्यांच्या तुलनेत खूप पुढारलेला आहे. भूक, भय, निद्रा आणि मैथुन या प्राण्यांच्या प्राथमिक स्तरावरील गरजा आहेत.

रोनॉल्ड रॉसच्या मलेरियासंबंधीत काव्यरचना

रोनॉल्ड रॉस कवी- मनाचा असल्याने काही प्रसंगी अतिशय हळवा होत असे. त्याने अनेक कविता लिहील्या. त्यातील मलेरियाच्या संशोधनासंबंधीत दोन कविता येथे देत आहे.

मलेरियाच्या संशोधनकार्यात ज्यावेळी अनेक अडथळे येत गेले, डासांचा, माणसांचा व मलेरिया परोजीवांचा परस्पर संबंध उलगडत नव्हता त्यावेळी रॉस चिंताग्रस्त झाला. त्याच सुमारास त्याला स्वत:ला मलेरियाचा रोग झाला. त्याच्या दु:खी, उदास मनात काहूर माजले. अशा मनस्थितीत त्याला सुचलेली ही कविता त्याच्या भावना व्यक्त करीत आहे.

Solitude
What ails the solitude
Is this the judgement day?
The sky is red as blood
The very rock decay
And crack and crumble and
there is a flame of wind
where with the burning sand
is ever mass'd and thin'd
The world is white with heat
The world is rent and riven
The world and heaven meet
the lost stars cry in heaven

स्वैर अनुवाद:

एकांतवास
एकान्तवासाचे दु:ख असह्य होत आहे आज निकालाचा दिवस तर नसेल? आकाशातील प्रभा रक्तवर्णी झाली आहे, खडक फुटून असंख्य भेगा पडत आहेत पहाडांचे कड्यांमागून कडे कोसळत आहेत झंझावाताचा डोंब उसळला आहे तप्त वाळू भाजून काढते आहे लाही लाही उन्हाने जमीन पांढरीशुभ्र होत आहे भगदाड पडून पृथ्वीचे तुकडे तुकडे होत आहेत जणू पृथ्वी आणि स्वर्गाचे मिलन घडत आहे आणि... हरवलेले तारे स्वर्गात आक्रोश करीत आहेत.

ज्या दिवशी डासाच्या विच्छेदनातून मलेरियाच्या परोपजीवांची अंडी दिसली तो सोनेरी क्षण रॉसने कवितेच्या माध्यमातून साकारला. जगभरात तो दिवस Mosquito Day - 20 Augest म्हणून साजरा केला जाऊ लागला. स्वत:च्या या विजयाचा आनंद प्रगट करणारी रॉसची ही कविता पुरेशी बोलकी आहे.

Exile
The day relenting God hath placed. within hand a wonderous thing And God Be praised at his command seeking his secret deeds with tears and toiling breath, I find thy cunning seeds O, million murdening death, I know this little thing Amyriad men will save O death where is thy sting, thy victory O Grave

स्वैर अनुवाद:
हद्दपार
पाझर फुटून देवाने हाती दिला हा सोन्याचा दिवस ईश्वरा, तुझी किती प्रशंसा करू
तुझ्या आज्ञेवरून शोधू शकलो मी तुझे गुप्त रहस्य, त्यासाठी अथक परिश्रम करून व डोळ्यात अश्रू आणून कौशल्याने शोधल्या मी त्या कपटी कावेबाज परोपजीवरूपी बिया, हे लक्षावधी प्राण घेणाऱ्या मृत्यूदेवा, मला गवसली ही छोटीशी गोष्ट वाचतील त्यामुळे असंख्य माणसांचे प्राण हे मृत्यो, कुठे गेला तुझा डंख, तुझा विजय कारण....मी आहे थडग्यावर फडकवली विजयाची माळा !

--डॉ. अविनाश वैद्य

संत तुकाराम महाराज यांनी श्री भगवान श्रीकृष्ण यांचे बालपणाचे वर्णन करणारे जे अभंग आहेत, त्या अभंगाला बाळक्रीडा अभंग असे शिर्षनाम देण्यात आलेले असून त्या अभंगांना वारकरी सांप्रदायात फार मोठ्या प्रमाणात गायिल्या जात असतात. हे बाळक्रीडा अभंग ४२ असून त्या सर्व अभंगांना (माझी वाणी तुझे वर्णी गुण नाम | ऐसें देईं प्रेम काहीं कळा ||धृ||) हे गाताना एकाच धृपद लावले जाते.

रोज सूर्याच्या किरणाबरोबर असंख्य विचार मनात येतात. काही विचार मनात घर करतात. काही स्वच्छंदी पक्षाप्रमाणे उडून जातात. माणसाला काही न काही कुणाकडे तरी बघून सुचतं. निरीक्षण आणि विचार हातात हात धरून प्रवास करतात. जेवढं निरीक्षण सखोल, तेवढी विचारांची उंची उंच असते. विचार व आठवणी बंदिस्त केल्याशिवाय भरभरून परतावा देत नाहीत.

कंटाळा आला, झोप येऊ लागली किंवा आजूबाजूच्या व्यक्ती जांभया देऊ लागल्या, की माणसाला जांभई येते. खोकला येणे, शिंकणे, उचकी लागणे, उलटी होणे या क्रियांप्रमाणेच जांभई येणे ही एक प्रतिक्षिप्त क्रिया (reflex action)आहे. जांभई येण्याच्या क्रियेमागे मज्जासंस्थेचे काही भाग कार्यान्वित होतात. मेंदूतील "बेसल गॉंग्लिया' नावाच्या भागातील केंद्राच्या कार्याचा जांभई येण्याचा संभव असावा असे मानले जाते. जांभई घेताना अनेक स्नायूंचे कित्येक सेकंद टिकणारे आकुंचन होत राहते. परिणामी व्यक्तीचे श्व सन दीर्घ पूरक स्थितीत जाते म्हणजे श्वाचस आत घेण्याची क्रिया नेहमीच्या श्वावसोच्छ्वासापेक्षा लांबते. त्याच वेळी घशाचा आकार विस्तारतो. खालचा जबडा व जीभ खाली जाते. दीर्घ श्वासस घेण्याने फुफ्फुस व पोट यातील पडदा (डायफ्रॅम) पोटाकडे सरकतो. परिणामी छातीच्या पोकळीत ऋण भार (negative pressure) तयार होतो. शरीरातील नीलांमधील रक्त छातीकडे (हृदयाकडे) जाते. त्यामुळे हृदयाकडून शरीराकडे जाणाऱ्या रक्ताचा पुरवठा सुधारतो. दीर्घ श्वीसनाचा दुसरा मोठा फायदा म्हणजे फुफ्फुसातील बंद कोष उघडले जातात.

आपल्या नेहमीच्या किमान 40 टक्के फुफ्फुसातील कोष कार्यान्वित होत नसतात. अशा न उघडलेल्या कोषातून प्राणवायूची देवाणघेवाण होत नाही. प्राणवायू कमी असणारे रक्त तसेच हृदयाकडे परत जाते व रक्तातील प्राणवायूचे प्रमाण घटते. मधूनच दीर्घ श्वेसन झाले तर हा दोष टळतो. अनेकदा हॉस्पिटल्समध्ये अति दक्षता भागात रुग्णांना कृत्रिम श्वा‍स होणाऱ्या "व्हेंटिलेटर' र्(ventilator) मशिनवर ठेवले जाते. या वेळी रुग्णाला जांभई येत नाही. त्यामुळे बंद असणाऱ्या कोषातील "अशुद्ध' (म्हणजे प्राणवायू कमी असणारे) रक्त फुफ्फुसाकडून हृदयाकडे जाणाऱ्या रक्तात मिसळते. परिणामी रक्तातील प्राणवायूचे प्रमाण घसरते. तसे होऊ नये म्हणून जास्त दबावाने प्राणवायू देणयाची प्रथा आहे. कधी कधी खूपच जास्त दबावाखाली प्राणवायू वापरावा लागतो. हायपर बॅरिक ऑक्सि न चेंबर(hyper baric oxygen chamber) जांभई येताना चेहऱ्यावरचे स्नायू व हाताचे स्नायूदेखील कार्यान्वित होतात.

या क्रियांनीदेखील रुधिराभिसरणाला चालना मिळते. शिवाय स्नायूंच्या आत असणाऱ्या काही मज्जा-स्वीकारांना (sensory receptors) चालना मिळते. यांच्यामधून मज्जारज्जूत व मेंदूत जाणाऱ्या चेतनांमुळे स्नायू शिथिल होण्यास मदत होते. ही झोपेची पूर्वतयारी आहे. हाताच्या स्नायूंचे हे काम मेंदूच्या हालचाल केंद्राच्या (motor cortex) ताब्यात नाही. एखाद्या व्यक्तीला पक्षाघात (hemiplegia) झालेला असला तर ती व्यक्ती आपला (उजवा किंवा डावा) हात स्वेच्छेने हलवू शकत नाही. कारण या हालचाल केंद्राचा व हात हलविण्यास जबाबदार असणाऱ्या मज्जारज्जूतील पेशींचा संबंध दुरावलेला असतो. अशा व्यक्तीला जांभई आली तर मात्र हात उचलला जातो, ताणला जातो. हीदेखील बेसल गॉंग्लियामधून देखरेख केलेली एक प्रतिक्षिप्त क्रियाच असते. असा लुळा पडलेला हात जांभईच्या वेळी हलताना पाहून पाहणाऱ्याला नवल वाटते.

उत्क्रांत होत असताना अनेक श्वानपदांना आपल्या संरक्षणासाठी वास घेणे महत्त्वाचे ठरते. मोठ्या प्रमाणात श्वा स घेण्याने बरीच हवा नाका -घशात जाते. या भागात नेहमी होणारी हवेची हालचाल संथ गतीने व कमी घनफळाची असते. त्यातील वाढीमुळे वास घेण्याची क्षमता वाढते. झोप येण्यापूर्वी आपल्या आसपास धोकादायक श्वावपदाचे अस्तित्व जाणणे प्राणिमात्राच्या जीवन-मरणाच्या दृष्टीने महत्त्वाचेच आहे. हा गुणधर्म सर्व प्राण्यांत दिसतो व मानवातदेखील उतरलेला आहे. झोप येण्यापूर्वी जांभया येऊ लागतात. ही क्रिया अनैच्छिक प्रतिक्षिप्त असते. कंटाळा येणे ही मानसिक प्रक्रिया झोप येणे या शारीरिक क्रियेशी संबंधित आहे.

ज्या वातावरणात मन रमू शकत नाही (कंटाळवाणे व्याख्यान) तेव्हा मनाला तेथून दूर जावेसे वाटते. पण सांस्कृतिक आणि इतर कारणांनी शरीर तेव्हा दूर जाऊ शकत नसले तर मन त्या वातावरणातून दूर एखाद्या कोषात गेल्याप्रमाणे लक्ष काढून घेते. म्हणजेच मनाची झोप सुरू होते. मानवी भावना संसर्गजन्य असतात. एखादी व्यक्ती घाबरली तरी आजूबाजूच्या व्यक्ती भयभीत होतात. एखादी व्यक्ती हसू लागली की सोबतच्या माणसांनाही हसू फुटते. त्याचप्रमाणे जांभया देणाऱ्या व्यक्तीच्या सान्निध्यात असणाऱ्या जांभया येऊ लागतात. क्वचितच जांभया येणे हे एखाद्या मेंदूच्या विकाराचे लक्षण असते. फेफरे (epileptic fit) येणाऱ्या रुग्णाला फिट येण्यापूर्वी जांभया येऊ लागणे शक्या असते. मेंदू-ज्वर या आजारातदेखील रुग्णाला सारख्या जांभया येतात. अफू हा एक मादक पदार्थ आहे. त्याचे नियमाने सेवन करणाऱ्या व्यक्तीला अफूचे व्यसन लागते. अशा व्यक्तीला अफू मिळाली नाही किंवा मादक पदार्थांचे परिणाम नष्ट करण्याची औषधे दिली तर सतत जांभया येऊ लागतात. जांभई येणे हा जरी वैश्विणक अनुभव असला तरी त्याबद्दल संपूर्ण शास्त्रशुद्ध माहिती अजून मिळालेली नाही. व्यवहारात असे दिसते की कोणत्याही कारणाने रात्री झोप न मिळाल्यास दिवसा सारख्या जांभया येतात.

संजीव वेलणकर पुणे
९४२२३०१७३३
संदर्भ :- डॉ. ह. वि. सरदेसाई

परमेश्वराच्या ठिकाणी भक्तीभाव कसा ठेवावा याचे मार्गदर्शन करणारा ग्रंथ म्हणून अध्यात्म रामायणाचे विशेष महत्व आहे. यामध्ये रामायणाच्या कथानकातच प्रसंगानुरूप रामाच्या तत्वज्ञानात्मक रूपाचे वर्णन केलेले दिसून येते.ब्रह्मांड पुराणाचा एक भाग असलेल्या अध्यात्म रामायणात ज्ञान आणि भक्ती यांचा समन्वय झालेला दिसून येतो.यालाच अध्यात्मरामचरित किंवा आध्यात्मिक रामसंहिता असेही म्हणतात.या ग्रंथाची ७ कांडे आणि १५ सर्ग आहेत.