मराठी भाषेला देववाणी बरोबर प्रतिष्ठा मिळवून देणाऱ्या ज्ञानेश्वर महाराजांनी श्रीमत् भगवद् गीतेवर टीका ग्रंथ लिहिताना काढलेले हे गौरवपूर्ण उद्गार आहेत. मराठी भाषा मी इतकी संपन्न करीन अशा प्रतिज्ञेने सामान्य जन-भाषेत त्यांनी हा ग्रंथ लिहिला आणि सामान्य जनतेला समजणाऱ्या भाषेत संस्कृतात दडलेला ज्ञाननिधि मुक्त केला.

शाळेच्या व मित्रांबदद्लच्या आठवणी किती म्हणून सांगाव्या ..?अजूनही मागे शिल्लक राहतात.सारं आपलं बालपण हे शाळेभोवती गुंफलेलं असतं…शाळेत भेटलेले मित्र,त्यांच्याशी केलेली मैत्री सारं आठवतं…त्यामुळे आपल्यात आलेलं धाडस ,आल्या प्रसंगाला तोंड देणं यातून खूप काही शिकायला मिळतं.आपल्या चुकांमधून हळूहळू शिकत असतो आपण.

शेतात दिवस भर राब राब राबतो
जिवाचे रान करतो शरिराचे हाल करतो
तुमचे पोट भरन्या साठी धान्य पिकवतो……

उन असो वा पाउस शेतात काम करीत असतो
२ पैसे कमविन्या साठी ४ पैसे उसने घेतो
घेतलेले कर्ज फेड्न्या साठी प्रयत्न करीत असतो….

अचानक पड्नारा पाउस ,
कधी दडी मारनारा पाउस,
पिकाचे नुकसान करतो
आणि माझे जगने

हराम करतो…

सरकार शेत्कर्यांचे कर्ज माफ़ करेन बोलते
शेतात पिक येन्या साठी मदत करेन म्हणते
विजेचा भार नियम कमी करेन बोलते ….

सरकार मदत करते बी बियाने देते …..ती पण नीट नाहीत
जनावरे देते ती पण धड़ धाकट नाहीत
पान्याला मोटार देते पण विज देत नाही
सरकारने ७५० कोटी मंजूर केले…..कुठे गेले माहित नाही

आधीच कर्जचा डोंगर जिव घेत असतो
शेतात पिक नाही म्हणुन हाताची घडी करून घरी बसतो
मुलाना शाळेत पाठविन्याची ऐपत नाही …
घरची चूल पेट्न्या साठी खिशात पैसे नाही..

धान्य उधर मगिताले तर वाणी बोलतो माफ़ कर बाबा आधीचे फेड
कर्ज मागायला गेलो तर ………………….बैंक बोलते आधीचे फेड
सरकारी मदत मागितली तर ……….परत कशी करणार कर्ज फेड

तुम्हीच सांगा मला
जिव देन्या पलीकडे आहे का काही पर्याय ???

-- अंबादास

एक
प्रवासाने थकलेल्या आईला सांगितले. आई मी बाहेरुन Do not disturb चा बोर्ड लावतो तू रूममध्ये निवांत विश्रांती घे.
आईला क्षणभर वाटले घरच्या बेडरुमला असा बोर्ड लावता आला तर किती बरे झाले असते.

दोन
हॉटेलात रुम सर्व्हिसला चहा ऑर्डर केला. 15 मिनिटे वाट पाहिल्यावर. एका किटलीत दिमाखात चहा आला. किटली छान होती पण चहा मेला गार गुट्ट. बाईंच्या मनात विचार आला 15 मिनिटात 25 माणसांना गरमगरम चहा पाजून कपबश्या विसळून जाग्यावर ठेवल्या असत्या.

तीन
घरी एकेकाला ब्रेकफास्टला बोलावून जीव थकून जायचा. एकाला एक आवडत तर एकाला एक. इतके करून काही उरले तर आपण खायचं, नाहीतर चहावरच भागवायचे. सगळ्यांचे झाले की एकटीने आवारायचे. हॉटेलात मात्र आजी तू निवांत बस एका जागी आम्ही तुला आणून देतो जाग्यावर. घरी कुणाचीच मदत नाही आणि इथे! सगळे मदतीला पुढे. स्थान महात्म्य दुसरे काय?

चार
गाडी हॉटेलच्या पोर्चमध्ये थांबली. दरवानाने अदबीने दार उघडले लवून नमस्कार केला. सगळे त्याकडे दुर्लक्ष करून सफाईने आत शिरले. तिने मात्र उलटा नमस्कार करून प्रतिसाद दिला. सुनेचे लक्ष गेलेच. तिच्या चेहर्‍यावर एक त्रासिक लकेर उमटली. कुणीतरी आपले स्वागत करतंय हेच तिला नवीन होते.

पाच
इतक्या गोष्टी प्लेटमध्ये होत्या. काटा चमच्याने घेताना गोंधळ उडाला. एक चमचा जमिनीवर पडला. शांत अशा रेस्टॉरंटमध्ये मोठ्ठा आवाज झाला. चमचा उचलण्यास लागली. नातू ओरडला आजी राहू देत कुणीतरी उचलेल. तू दुसरा चमचा घे. तिच्या मनात क्षणभर आले. घरी खरकटे सांडले की तिला अजिबात खपत नसे. लगेच रागवून पुसून घेई. इथे मात्र अगदी कावरीबावरी झाली. चार लोकांत असे व्हायला नको होते.

सहा
बाथरूममध्ये बादली नव्हती. गरम पाणी कसे येते हे कळेना. शेवटी नातीला बोलावली तिने आजीची चेष्टा करत पाणी सुरू करून दिले. अंग धुवायची सवय असलेल्या तिला शॉवर घेणे जमेना. ही मुले जन्मतःच शहाणपण घेऊन येतात की कोण जाणे.

श्रीकांत कुलकर्णी
9850035037

आम्ही साहित्यिक फेसबुक ग्रुपवरील लेखक श्रीकांत कुलकर्णी ह्यांनी लिहिलेला हा लेख

नुकत्याच झालेल्या ‘महाराष्ट्र दिना’बद्दल काहीतरी लिहावं म्हणून लिहायला बसलो होतो. ह्या दिवसाबद्दल लिहायचं तर महाराष्ट्र, देशाला दिशा देणाऱ्या महाराष्ट्रात होऊन गेलेल्या विभूती आणि देशरक्षणार्थ वेळोव्ळी धावलेला महाराष्ट्र याचा थोडक्यात आढावा घ्यावा लागतो.

थंडी खूपच पडली होती. संध्याकाळच्या वेळेस तर बाहेर पडणे शक्यच नव्हते. घरांतील बाहेरची कामे सकाळीच उरकून टाकण्याची आता सवयच झाली होती. गेले दोन महिने थंडीने कहरच केला होता. भाजी आणण्यासाठी सुद्धा उन्हाच्या वेळेत जाणे भाग पडत होते.

केव्हा तरी सकाळ होऊन जीवनाला हाकारता यावे – ” ज़िन्दगी, ज़िन्दगी मेरे घर आना !” उगाच रुसून गेलेल्या, आपली चूक नसताही दुरावलेल्या जीवनाला नव्याने आवतण द्यायला हवे- बघ सगळं सहन करूनही,झालेल्या मोडतोडीने खोलवर दुखावून, व्रण मिरवत आम्हीं डगमगत्या पावलांवर उभे आहोत.

आटपाट नगर होतं. तिथं एक कुणब्याची म्हातारी होती, तिला एक सून होती. गाई-गुरं होती. ढोरं म्हशी होत्या. गव्हाळी-मुगाळी वासरं होती. एके दिवशी काय झालं, आश्विनमास आला. पहिल्या द्वादशीच्या दिवशी सकाळी म्हातारी उठली, शेतावर जाऊ लागली.

श्रावणमासी हर्ष मानसी हिरवळ दाटे चोहिकडे
क्षणात येते सरसर शिरवे क्षणात फिरुनि ऊन पडे

वरती बघता इंद्रधनुचा गोफ दुहेरी विणलासे
मंगल तोरण काय बांधिले नभोमंडपी कुणी भासे

झालासा सूर्यास्त वाटतो सांज अहाहा! तो उघडे
तरुशिखरांवर उंच घरांवर पिवळे पिवळे ऊन पडे

उठती वरती जलदांवरती अनंत संध्याराग पहा
सर्व नभावर होय रेखिले सुंदरतेचे रुप महा

बलाकमाला उडता भासे कल्पसुमांची माळचि ते,
उतररुनि येती अवनीवरती ग्रहगोलचि की एकमते

फडफड करुनि भिजले अपुले पंख पाखरे सावरती
सुंदर हरिणी हिरव्या कुरणी निजबाळांसह बागडती

खिल्लारे ही चरती रानी, गोपहि गाणी गात फिरे
मंजुळ पावा गाय तयाचा श्रावण महिमा एकसुरे

सुवर्ण चंपक फुलला विपिनी रम्य केवडा दरवळला
पारिजातही बघता भामारोष मनीचा मावळला!

सुंदर परडी घेऊनि हाती पुरोपकंठी शुद्धमती
सुंदर बाळा या फुलमाला रम्य फुले-पत्री खुडती

देवदर्शना निघती ललना, हर्ष माहीना हृदयात,
वदनी त्यांच्या वाचुनि घ्यावे श्रावण महिन्याचे गीत !

राज कपूरच्या “हिना” मध्ये छान ओळी होत्या- “मैं देर करता नहीं, देर हो जाती हैं !” त्याच धर्तीवर आजच्या पोस्टचे शीर्षक !