साहित्य:- मोठा पेरू १ नग, तेल, मोहरी, हिंग, लाल मिरच्यांचे तुकडे,हळद,मीठ, दाण्याचे कूट, मोहरीची डाळ,कोथिंबीर, मीठ.

कृती:- पेरूच्या फोडी कराव्यात. पातेलीत तेल तापवून त्यावर मोहरी, हिंग, लाल मिरच्यांचे तुकडे आणि हळद घालून फोडणी करावी. त्यावर पेरूचे तुकडे, मीठ, दाण्याचे कूट व पाणी घालून झाकण ठेवून एक वाफ द्यावी. नंतर सर्व ढवळून फोडी शिजवाव्यात. मिक्सरमध्ये मोहरीची डाळ थोडेसे पाणी घालून ‘‘चढवावी’’. ही फेसलेली मोहरी या भाजीला घालावी व पाणी आटत आले की भाजी उतरवावी. बारीक चिरलेल्या कोथिंबीरीने सजवावी.

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२०१७३३

श्रावण महिन्याची सुरवातच सणांची उधळण करणारी असते. नागपंचमी, नारळी पौर्णिमा, रक्षाबंधन, गोकुळाष्टमी या सणांबरोबरच सरत्या श्रावणात पिठोरी अमावस्येला संपूर्ण महाराष्ट्रात साजरा केला जातो सर्जा-राजाचा सण म्हणजे ‘पोळा.’

तांदूळ धुवून १० मिनीटे निथळत ठेवणे. नॉनस्टीक फ्राईंग पॅनमध्ये २ चमचे तेल गरम करून मोहोरी, हळद, काजू घालून तांदूळ परतून घ्यावे. तांदूळ परतताना दुसर्या गॅसवर २ कप पाणी गरम करत ठेवावे. तांदूळ चांगले परतले गेल्यावर त्यात गरम केलेले पाणी घालावे.

सर्व फळं एकत्र करावीत. त्यात कंडेंन्स मिल्क आणि साधे दुध घालून मिक्स करावे. (दूध आणि कंडेंन्स मिल्कचे प्रमाण कमी-जास्त होवू शकते. म्हणून आधी १/४ कप दूध आणि १/४ कप कंडेंन्स मिल्क एकत्र करून फळांमध्ये घालावे. मिक्स करून चव पाहावी.

साहित्य: अर्धा किलो कोलंबी, २ टे. स्पून तेल, २ टे.स्पून लोणी, अर्धा टी स्पून आले-लसूण पेस्ट, वेळ: ४० मिनिटे ३ पातीच्या कांद्यांतले कांदे चिरून, १ गाजर सोलून व चिरून, ३ मोठे लाल टोमॅटो, १ स्लाईस ब्रेड, २ टे. स्पून तांदूळ, कोथींबीर (ऐच्छिक), २ कप कोलंबीचा स्टॉक, चवीपुरते मीठ, मिरेपूड, २ टे. स्पून व्हाईट वाईन (आवडत असल्यास)

कृती: कोलंबी सोलून स्वच्छ धुऊन एका पातेल्यात घ्यावी. त्यावर तीन कप पाणी घालावे. उकळी आल्यावर दोन कप पाणी राहील इतकेच उकळवावे. त्यातील कोलंबी बाजूला काढून ठेवावी. हा कोलंबीचा स्टॉक तयार झाला. जाड बुडाच्या पातेल्यात तेलावर कोलंबी गुलाबी होईपर्यंत परतावी. त्यावर आले-लसूण पेस्ट, मीठ घालून चांगले परतावे. ती कोलंबी बाजूला काढून ठेवावी. त्याच पातेल्यात लोणी वितळवून, त्यात चिरलेले कांदे मंद गॅसवर परतावेत. त्याच वेळी त्यात गाजर, टोमॅटोचे तुकडे, तांदूळ व ब्रेडच्या स्लाईस घालाव्यात. सर्व परतून कोलंबीचा स्टॉक घालावा व मंद गॅसवर तांदूळ शिजेपर्यंत उकळत ठेवावे. नंतर सर्व मिश्रण मिक्सरमधून जरा जाडसर वाटून घ्यावे. पुन्हा पातेल्यात काढून उकळत ठेवावे. चवीप्रमाणे मीठ, मिरेपूड घालावी. कोलंबी घालावी व शेवटी कोथिंबीर घालून गॅस बंद करावा.

आज महाराष्ट्रातील कायस्थ समाज हा खानपान व खूश्ममीजाजचा शौकीन म्हणून ओळखला जातो. पण इतिहासात या मंडळींनी ज्या भूप्रदेशात वास्तव्य केलं तिथला इतिहास, निसर्ग, जीवनशैली व संस्कृतीचा गाढ प्रभाव या त्यांच्या खाद्यजीवनावर पडलेला दिसतो. त्याचा शोध खूप रोचक ठरतो.

ब्रेडच्या कडा कापून घ्या. त्यावर जॅम किंवा मार्मलेडस लावून घ्या. त्यावर किसलेले चीज घाला. आता दुसऱ्या ब्रेडलाही जॅम लावून घ्या. हा ब्रेड पहिल्या ब्रेडच्या वर व्यवस्थीत ठेऊन घ्या

प्रथम बेबी कॉर्न हळद व मीठ घालून वाफवून घ्या. कढईत तेल घालून बारीक चिरलेला कांदा, हिरवी मिरची पेस्ट, किसलेले आले, ओवा, धनेपूड, बेबी कॉर्न घालून चांगले परता. नंतर टोमॅटो प्युरी, तिखट, मीठ, चिमूटभर साखर, व पनीरचे लांबट काप करून घाला. मग त्यात सोया सॉस, लाल-हिरवी-पिवळी सिमला मिरचीचे काप घालून परता. थोड्या वेळाने गॅस बंद करा.

‘अन्न हे पूर्णब्रह्म’ असल्याने उरलेलं अन्न टाकून देण्याची पद्धत भारतीय संस्कृतीत नाही. त्यातूनच उरलेल्या पदार्थामधून नवीन पदार्थ तयार करण्याच्या पद्धती रूढ झाल्या आहेत.

साहित्य: १ जुडी पालकाची पाने, २ टोमॅटो, १ टी स्पून लिंबाचा रस, ५ कप पाणी, ५-६ लसणाच्या पाकळ्या, १ लहान हिरवी मिरची, फोडणीसाठी तूप १ टी स्पून साखर मीठ.

कृती: वेळ: २५ मिनिटे पालक स्वच्छ धुऊन बारीक चिरा. त्यात टोमॅटो व पाणी घालून सर्व मऊ होईपर्यंत शिजवा. हे सर्व मिश्रण थंड झाले की मिक्सरमध्ये फिरवा, गाळून घ्या. फार दाटसर असू नये. गाळलेल्या मिश्रणात मीठ टाकून उकळत ठेवल्यावर लसणाच्या पाकळ्या व मिरची ठेचून चांगल्या तुपावर थोडा हिंग व लसूण घालून फोडणी तयार करा व ही फोडणी उकळत्या पालकाच्या सूपावर ओता. गॅस बंद करा. झाकण ठेवा. शेवटी लिंबाचा रस व थोडी साखर घाला. हे चटपटीत सूप गरमागरम प्यायला द्यावे.