सर्वात प्रथम आवळे नीट स्वच्छा धुवून व कोरडे करून घ्या व पाण्यात घालून उकडून घ्या. पाण्यातून काढून घ्या व थंड झाल्यावर त्यांचा गर काढून घ्या. मग गॅसवर एका पॅनमध्ये आवळ्याचा गर व साखर घालून ढवळत रहा.

साहित्य - दोन वाट्या मैदा, अर्धी वाटी तूप, दोन वाट्या हरभऱ्याच्या डाळीचं पीठ, लाल तिखट, पिठी साखर, आमचूर पावडर, तेल, मोहरी, हिंग, हळद, धने-जिरे पावडर, बडिशेप, गरम मसाला आणि मीठ.

कृती - मैद्यात अर्धी वाटी तूप आणि चवीप्रमाणे मीठ घालून मैदा पाण्याने घट्ट भिजवावा. सारणासाठी कढईत तेल गरम करून मोहरी, हिंग, हळदीची फोडणी करावी. त्यात डाळीचं पीठ घालून पीठ चांगलं भाजून घ्यावं. नंतर त्यात एक चमचा लाल तिखट, अर्धा चमचा पिठी साखर, अर्धा चमचा जिरे, धने पावडर, अर्धा चमचा गरम मसाला, अर्धा चमचा आमचूर पावडर, एक चमचा अर्धवट कुटलेली बडीशेप घालून मिश्रण जरा परतावं. नंतर त्यावर पाण्याचा हपका मारून मऊसर वाफवावं. सारण गार झाल्यावर त्याच्या लहान पेढ्याप्रमाणे गोळ्या कराव्या. भिजवलेला मैदा चांगला कुटून मळून घ्यावा. त्याच्यादेखील सारणाप्रमाणे गोळ्या कराव्या. त्या हातावर थापून मध्ये खोलगट आकार द्यावा. त्यात सारणाची गोळी ठेवून मैद्याची पारी सर्व बाजूने बंद करावी. हाताने दाबून गोळा चपटा करावा. कढईत तेल घेऊन मध्यम आचेवर गुलाबी रंगावर तळाव्यात.

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

साहित्य :- पारीसाठी - 2 कप कणीक, दोन टेबल स्पून मोहन, मीठ, ओवा घालून घट्ट भिजवावी. सारणासाठी - 1 कप किसलेलं पनीर, 1 कप बटाट्याचा लगदा, आलं - मिरची चिरून, चाट मसाला. स्पेशल मसाला - 4 लहान वेलदोडे, 4 लवंगा, प्रत्येक दोन चमचे जिरे व मिरे, 1 तुकडा दालचिनी. सर्व कुटून घ्यावं. तूप व हिंग.

कृती :- तूप, हिंग, आलं मिरची एकत्र परतावं. पनीर, बटाटा, मीठ, तिखट, चाट मसाला, स्पेशल मसाला हवा तेवढा घालून चटपटीत सारण बनवावं. सारण कोरडं होऊ द्यावं. पिठाच्या पारीत सारण भरून जाड व मोठ्या पुऱ्या बनवून तळा, दह्याबरोबर द्यावं.

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

मोदक म्हटलं की लगेच आठवते ते तांदुळाच्या पिठाच्या गरम उकडीचे, मऊसूत, चाफेकळी नाकाच्या, सुबक पाकळ्यांच्या, भरपूर गूळ-खोबरे-वेलचीयुक्त सारणाच्या मोदकांचा - साजूक तुपाच्या धारेबरोबर - शब्द-स्पर्श-रूप-रस-गंध असा सर्वांगांनी आस्वाद असलेला हे उकडीचे मोदक जे गणपती आल्यावर पहिल्या जेवणात नैवेद्ध म्हणून असतातच. प्रत्येक घरात गृहिणीनी बनवलेले मोदक, याची एक वेगळीच चव असते. काही जणी तर साचा न वापरता मोदकाच्या पाकळ्या खूप सुंदर करतात.

मोदक हा गणपतीचा आवडता पदार्थ. इतर वेळी चतुर्थी सोडल्यास मोदक सहसा कोणी करत नाही, पण गणपतीचे १० दिवस मात्र सर्व जण आवर्जून तो करतात.

मोदक हे भारताच्या पश्चिम, पूर्व व दक्षिण किनारपट्टीवर स्थानिक पक्वान्न म्हणून प्रसिद्ध आहेतच. संस्कृत व मराठी प्रमाणेच ओरिया, गुजराती व कोंकणी भाषेतही त्यांना 'मोदक'च म्हणतात. तमिळ 'मोदक' वा 'कोळकटै', मल्याळी भाषेत 'कोळकटै', कानडी भाषेत 'मोदक' किंवा 'क़डबू', तेलगू भाषेत 'कुडुमु' म्हणतात. उकडीचे मोदकाप्रमाणेच पण टोक व मुखऱ्या नसणारे, सारण भरून गोल वळलेले कौळकटै हे केरळ व दक्षिण तामिळनाडूत प्रसिद्ध आहेत. तामिळनाडूत हे कोळकटै गणपतीचाच नेवैद्य मानले जातात.

तसेच ओरिसा, आसाम, बंगाल येथे तांदुळपिठाच्या उकडीची पातळ पारी करून त्यात गूळ-खोबऱ्याचे सारण भरून घडी घालून केळीच्या पानांवर पातोळ्याप्रमाणे वाफवतात त्याला 'पीठा' म्हणतात. आज बाजारात वेगवेगळ्या पद्धतीचे मोदक उपलब्ध आहेत.

सादर करत आहे मोदकाचे विविध प्रकार..

-- संजीव वेलणकर , पुणे
९४२२३०१७३३

साहित्य - १ वाटी मैदा - मीठ, अर्धी वाटी मटार, दोन बटाटे उकडून व कुस्करून, एक ते दीड चीजची क्युचब किसून, पाव चमचा हिरव्या मिरचीची पेस्ट, तळणीसाठी तेल.

कृती - प्रथम १ वाटी मैदा, १ चमचा तेल व मीठ व पाणी घालून घट्टसर मळून घ्या. अर्धी वाटी मटार उकळत्या पाण्यात मऊ शिजवून घ्या. बाहेर काढून मॅश करून घ्या. दोन बटाटे उकडून मॅश करा. दोन्ही एकत्र करून त्यात मीठ, मिरची पेस्ट व चीज किसून घाला व मळून छान गोळा करून घ्या. भिजवलेला मैद्याच्या गोळ्यापैकी लिंबाएवढा गोळा घ्या व छोटी चौकोनी पोळी लाटा. त्यावर वरील सारण घालून रोल तयार करा. रोलच्या कडेच्या दोन्ही बाजू पाण्याचा अलगद हात लावून बंद करा. साधारण दोन ते अडीच इंचाचा एक रोल झाला पाहिजे. कढईत तेल गरम करा व हे रोल त्यात गुलाबी रंगावर खरपूस तळून घ्या. सॉसबरोबर सर्व्ह करा. वरील रोल्स तयार करून झिपलॉक बॅगमध्ये ठेवून वरच्या डी-फ्रॉस्टच्या कप्प्यात ७-८ दिवस आरामात राहतात. ऐनवेळी तेल गरम करून तळता येतात. चीजमुळे हे मटार रोल्स खूपच चवदार लागतात.

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

चिरलेल्या केळफुलाला कुकरमध्ये हळद व मीठ घालून छान वाफ आणावी. वाफवल्यावर पाणी काढून टाकावे. वाफवलेले केळफूल हाताने बारीक करून त्यात गाजर व उकडलेला बटाटा कुस्करून घालावा. आले, मिरची, लसूण पेस्ट, मीठ, धने-जिरे पूड घालावी. ब्रेडचा बारीक चुरा घालून मळून घ्यावे.

साहित्य: १ स्वीट कॉर्न (टिन), ४ कप पाणी, अर्धा टी स्पून अजिनोमोटो, १ टी स्पून १ कप दूध, मीठ, अर्धा टी स्पून साखर, अर्धा टी स्पून काळेमिरे पावडर, २ टी स्पून कॉर्नफ्लोअर, २ टी स्पून अमूलबटर,

कृती: वेळ: : २० मिनिटे एका पातेल्यात पाणी उकळत ठेवावे. एक उकळी आली की त्यात स्वीट कॉर्न, मीठ, अजिनोमोटो, साखर, काळेमिरे पावडर घालावी. हळूहळू दूध घालावे आणि ढवळत राहावे. सर्व मिश्रण चांगले उकळले की त्यात कॉर्नफ्लोअरची पेस्ट करून घालावी. दाटसर होईपर्यंत उकळावे. दोन चमचे अमूलबटर घालून गॅस बंद करावा. गरम गरम सूप प्यायला द्यावे.

साहित्य: ३/४ कप उपवासाची भाजणी, १ टिस्पून ड्राय यिस्ट, १/२ टिस्पून साखर, १/२ टिस्पून मिठ, १/४ कप कोमट पाणी, थोडी भाजणी पिझ्झा लाटताना.

कृती:
१) एका बोलमध्ये २ टेस्पून कोमट पाणी घ्यावे, त्यात १ टिस्पून ड्राय यिस्ट व १/२ टिस्पून साखर घालून मिक्स करावे. हे मिश्रण १० मिनीटे झाकून ठेवावे. ५ ते १० मिनीटात हे मिश्रण फेसाळेल.
२) ३/४ कप भाजणी वाडग्यात घेऊन हे फेसाळलेले मिश्रण त्यात घालावे, मिठ आणि थोडे तेल घालावे. गरजेनुसार थोडे कोमट पाणी घेऊन पिठ एकदम मऊसर मळून घ्यावे (साधारण ७-८ मिनीटे) . मळलेले पिठ एकदम इलेस्टिक झाले पाहिजे. मळलेल्या पिठाच्या गोळ्याला तेलाचा हात लावून एका काचेच्या किंवा इतर कोणत्याही, बर्‍यापैकी खोलगट भांड्यात ठेवून वरून निट झाकावे. उबदार ठिकाणी हे भांडे दिड तास ठेवावे म्हणजे पिठ फुगून येईल.
३) मळलेले पिठ व्यवस्थित फुगले कि ओव्हन ४८० F (२५० C) वर प्रिहीट करावे. यिस्टमुळे पिठात हवेचे बुडबुडे तयार होतात, म्हणून पिठ परत एकदा निट मळून घ्यावे . मळताना थोडा तेलाचा हात लावावा.
४) सुकी भाजणी भुरभूरवून जाडसर पोळी लाटावी . काट्याने पूर्ण पोळीवर टोचावे म्हणजे बेक करताना फुगणार नाही. पोळीला वरून थोडे तेल लावावे.
५) साधारण ६-८ मिनीटे बेक करून घ्यावे.

ओले खोबरे, हिरवी मिरची, आल, हवी असेल तर १ किंवा दोन पाकळी लसूण, कैरी किंवा लिंबू रस किंवा चिंच, मीठ चवीपुरत, सर्व वाटून वरून फोडणी.

सुरणपाक करण्यासाठी सुरणाच्या फोडी कुकरमध्ये शिजवाव्यात. त्यांचे पाणी निथळू द्यावे. ते बाजूला काढून त्यातच साखरेचा गोळीबंद पाक करावा. आत त्यात फोडी टाकून ढवळावे. फोडी मोडू देऊ नयेत. सगळ्या फोडींना वरून साखरेचा थर बसल्याची खात्री करावी व मग गॅस बंद करावा. पोळीबरोबर हा सुरणपाक छान लागतो.

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३