खाद्ययात्रा

साहित्य : ५०० ग्रॅम चिकन, दोन टीस्पून लिंबाचा रस, एक टीस्पून (तेल वरून लावण्यासाठी) एक वाटी सायीचे घट्ट दही (चक्का), दोन टीस्पून आले-लसूण-हिरवी मिरची पेस्ट, एक टीस्पून गरम मसाला, एक टीस्पून लाल तिखट, अर्धा टीस्पून चाट मसाला, लाल रंग (पाहिजे असल्यास).

कृती : चिकनला खाचा पाडून मीठ व लिंबाचा रस चोळून ठेवा. घट्ट दह्य़ामध्ये आले, लसूण व मिरची पेस्ट, गरम मसाला, लाल तिखट, चाट मसाला आणि लाल रंग घालून फेटून घ्या. त्यात चिकनचे तुकडे ५-६ तास मॅरिनेट करा. पसरट काचेच्या प्लेटमध्ये चिकन ठेवा. १०० टक्के पॉवरवर ३-४ मिनिटे ठेवा. सुटलेला रस बाजूला काढून घ्या. चिकनला ब्रशने तेल लावा. परत १०० टक्के पॉवरवर तीन मिनिटे द्या. पाच मिनिटे बाहेर काढा. बाहेर गॅसवर चिकनचा रस्सा लावून २-३ मिनिटे भाजा.

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

आमटीसाठी साहित्य : 1 वाटी तूरडाळ, 2 चमचे चिंचेचा कोळ, कोथिंबीर.

फोडणीसाठी लागणारी सामग्री: कडीपत्ता, 2 चमचे तेल.

फळे बनविण्यासाठी लागणारे साहित्य : १ वाटी ज्वारीचे पीठ, २ चमचे डाळीचे पीठ, हळद, हिंग ,मिरची कोथिंबीर पेस्ट, पांढरे तीळ.

कृती :
१. कढईमध्ये तेल घालून ,जिरे ,मोहरी, हिंग,हळद घालून घ्यावी.
२. त्यात कडीपत्ता..कोथिंबीर मिरची पेस्ट घालावी
३. शिजवलेले वरण घालुन घ्यावे
४. एक उकळी आल्यावर चिंचेचा कोळ घालून घ्यावा
५. चवीपुरते मीठ घालावे
तयार केलेले फळ घालावी व चांगले उकळून घ्यावे

फळ बनविण्याची कृती:
१. ज्वारीच्या पिठात तिखट ,मीठ , हळद ,थोडे तीळ कोथिंबीर , आवडत असेल तर पालेभाजी ही घालू शकतो ..
२. पीठ मळून झाल्यावर लांबट गोल आकार देऊन पुन्हा एकदा तिळात घोळवावा..
३. इडली कुकर अथवा कुकर मध्ये थाळीला तेल लावून वाफवून घ्यावे .
४. पूर्ण वाफ जाऊ द्यावी मग गोल वड्या पाडाव्यात . आणि तयार केलेल्या वड्या आमटीत घालून छान उकळी आणा
वरती तूप घालून सर्व्ह करा ..
५. वरणफळ ऐवजी त्या वड्या तळून खाऊ ही शकता..

थोडेसे मीठ घालून रताळी कुकरमध्ये छान उकडून घ्यावीत. उकडलेली रताळी गार करुन, साल सोलून, हाताने कुस्करुन घ्यावीत. मिक्सरला कुस्करलेली रताळी, गोड ताक, साखर, वेलची पावडर, केशर, मीठ एकत्र करुन मिल्क शेक सारखे घट्ट पियुष करावे.

पूर्वी तांदूळ कांडप सड देऊन त्याचा भरडा घरीच उखळात कांडला जाई. हाच भरडा सांजणीला वापरला जायचा.

साहित्य- १ वाटी तांदळाचा कणीदार भरडा, १ वाटीओल्या नारळाचं दूध, - १/२ वाटी साखर, केशर- ३/४ काडय़ा, एक वेलची, जायफळ पूड छोटा (चहाचा) चमचा, चवीपुरतं मीठ आणि काजू-बदामाचे काप.

कृती- तांदळाचा भरडा कढईत कोरडा भाजून घ्यावा व नारळाच्या दुधात भिजत घालावा. अध्र्या तासाने त्यात साखर, मीठ, वेलची, जायफळ पूड घालून मिश्रण चांगले ढवळून घ्यावे. अध्र्या तासानंतर हे मिश्रण तुपाचा हात लावलेल्या खोलगट थाळीत ओतावे. त्यावर काजूबदामाचे काप घालावे. एका मोठय़ा पातेल्यात पाणी उकळत ठेवून या थाळीतली सांजणी त्या वाफेवर शिजवून घ्यावी. ही गोड सांजणी थंड झाली की त्याचे चौकोनी काप पाडावे. आजच्या धकाधकीत कांडप काढणे कठीण आहे. मी हा पदार्थ थोडा बदल करून आजही करते.

१ वाटी इडलीचा जाडसर रवा (तांदळाचा), १ पॅकेट टेट्रापॅकमधलं नारळाचं दूध, उर्वरित साहित्य जसंच्या तसं आणि फक्त ढोकळा करण्याच्या ताटलीत तुपाचा हात लावून प्रेशर कुकरमध्ये शिटी न लावता उकडते.

- उज्ज्वला राजे, दहिसर, मुंबई.

साहित्य : तीन वाट्या उपवासाच्या भाजणीचे पीठ, चवीपुरते तिखट, जिरेपूड एक चहाचा चमचा, चहाचे दोन चमचे लोणी, मीठ, तूप.

कृती : मंद गॅसवर पातेल्यात दोन वाटी पाणी उकळत ठेवा. त्यात जिरेपूड, तिखट, मीठ, लोणी, घाला. पातेल्यातील पाणी उकळले की पातेले खाली उतरावा. पीठ चाळा, भाजणीचे पीठ त्यात हळूहळू सोडा चांगले कालवा. नंतर मिश्रण झाकून ठेवा. थंड झाल्यावर हे पीठ पसरट भांड्यात (परातीत) काढा. चांगले मळून घ्या. कढईत तूप गरम करा. सोऱ्यात चकलीचा साचा घालून या तयार केलेल्या पिठाच्या चकत्या पाडा. तळा. गरम असतानाच दह्याबरोबर खा.

आपल्याकडील पदार्थ खूपच व्यनंज मिश्र. त्यांचा इतिहास कुठे सापडेल? इतर प्रांतांतले पदार्थ पाहिले तरी हेच प्रश्न पडतील. पश्चिमेकडे यीस्ट वापरून पाव बनवला गेला तर इकडे इडली- डोशाचे पीठ रात्रभर आंबवले गेले. ते प्रथम कधी आंबवले गेले, इडली-डोशाचे पीठ आंबवण्याची प्रक्रिया पहिल्यांदा कशी घडली असेल? असे असंख्य प्रश्न राहतात.

साहित्य:
सारणासाठी: १ वाटी हिरवी मूगाची डाळ,१ चमचा आले पेस्ट,३ हिरव्या मिरच्या/ लाल तिखट, १ चमचा आमचूर पावडर, १ चमचा बडीशेप
१ चमचा गरम मसाला, दिड चमचा साखर, हिंग, हळद, कढीपत्ता, तेल, मीठ.
आवरणासाठी: २ वाट्या गव्हाचे पिठ,३-४ चमचे तेल,पिठ भिजवण्यासाठी पाणी,चवीपुरते मीठ,तळण्यासाठी तेल.

कृती:
१) मूग डाळ ४-५ तास भिजत ठेवावी. भिजवलेली मूगडाळ जाड बुडाच्या पातेल्यात घेऊन १ वाटी पाण्यात उकळवावी. उकळवताना गॅस मध्यम असावा आणि पातेल्यावर झाकण ठेवावे. मूगडाळ अगदी नरम शिजवू नये. सर्व पाणी निघून जाऊ द्यावे. नंतर मूगडाळ थोडी चेचून घ्यावी.
२) गव्हाचे पिठाची कणिक भिजवावी. अगदी घट्ट किंवा अगदी सैल भिजवू नये. कणिक झाकून ठेवावी.
३) कढईत २ चमचे तेल गरम करावे. त्यात हिंग, हळद, आले पेस्ट, मिरच्या/लाल तिखट, कढीपत्ता घालून फोडणी करावी. त्यानंतर मूगडाळ, गरम मसाला, बडीशेप, आमचूर पावडर, मीठ, साखर घालून ढवळावे. सारण थंड होवू द्यावे. हाताने एकत्र करावे म्हणजे ते मिळून येईल.
४) कणकेचे दोन-दोन इंचाचे गोळे करावे. गोल पुरीसारखे लाटावे. पुरी डाव्या हातात घेऊन उजव्या हाताने त्यात एक चमचा सारण घालावे आणि सर्व कडा एकत्र आणून व्यवस्थित बंद करावे. हे करत असतानाच तळणासाठी कढईत तेल गरम करत ठेवावे. मिडीयम हाय हिटवर कचोर्या गोल्डन ब्राउन होईस्तोवर तळून काढाव्यात. या कचोर्या गरम असतानाच खाव्यात. थंड झाल्यावर चव फार चांगली लागत नाही.
या कचोर्या कोथिंबीर-पुदीना मिरचीच्या चटणीबरोबर किंवा चिंच खजूराच्या चटणीबरोबर अगदी झकास लागतात.

टीप:
१) गरम मसाल्याबरोबर २ चमचे गोडा मसाला (काळा मसाला) वापरल्यास चव छान येते.
२) आवडत असल्यास सारण परतताना काळ्या मनुका किंवा बेदाणे घालू शकतो.

साहित्य : ४ मोठे उकडलेले बटाटे, एक चमचा भरून मीठ, २ डाव भरून गोड दही, २ हिरव्या मिरच्या, अर्धा चमचा साखर, पाव चमचा जिरे पूङ

कृती : उकडलेले बटाटे सोलून घ्या, एका पातेलीत घालून ते हाताने छान कुस्करा, सुरी वापरता येत असेल तर मिरचीचे बारीक तुकडे करा नाहीतर आई किंवा ताईकडून ते करून घ्या. कुस्करलेल्या बटाटयात साखर, जिरेपूड, मिरच्यांचे तुकडे व अर्धा चमचा मीठ घालून सर्व नीट कालवून घ्या. आता त्यात दही घालून डावाने सर्व नीट ढवळून घ्या, चव घेऊन पहा. मिठाची जरूरी आहे का? असल्यास थोडे घालून, चव घेऊन पहा, झाली कोशिंबीर तयार. कोथिंबीर असेल तर तीही थोडी निवडून, धुवून, चिरून वर पेरलीत तर कोशिंबीर छान दिसेल.

टीप : ही कोशिंबीर २ मोठया माणसांना पुरेशी होईल.

एका पातेल्यात पाव कप पाणी घेऊन त्यात लिंबाचा रस किंवा सायट्रीक अॅलसिड आणि दालचिनी पूड एकत्र करा. सफरचंदाचा मधलाच गोलाकार भाग कापून वेगळा करा. ते वरील पाण्यातच किसा. आता हे मिश्रण शिजत ठेवा. सतत ढवळत रहा. करकरीत सफरचंदे असतील तर मिश्रण शिजायला वेळ लागेल.

साहित्य :- छोटी सिमला मिरची पाव किलो, हरभरा डाळीचं पीठ एक वाटी, दीड चमचा ओवा, भरपूर कोथिंबीर, पाव वाटी तेल,मोहरी , हिंग , हळद , तिखट , चवीपुरतं मीठ .

कृती :- १) सिमला मिरच्या धुवून त्या निथळल्यावर त्याच्या समोरच्या मोठया पसरट भागावर + असा छेद घ्यावा .

२) आतल्या बिया काढून टाकाव्यात . कढईत दोन मोठे चमचे तेल तापवून त्यात एक वाटी डाळीचं पीठ खमंग भाजून घ्यावं .

३) ते थोडसं गार होऊ द्यावं . नंतर त्यात हळद , तिखट , मीठ ओवा , कोथिंबीर घालावी व हे सारण मिरचीत भरावं .

४) कढई , प्रेशरपैन किंवा पसरट भांड्यात उरलेलं तेल टाकून फोडणी करावी .

५) त्यात मिरचीची भरलेली बाजू वरती असेल व देठाकडील बाजू खाली असेल अशा पद्धतीनं मिरच्या रचाव्यात आणि न हलवता मंद आचेवर भांड्यावर झाकण ठेवून व झाकणावर पाणी घालून शिजू द्याव्यात .

६) प्रेशर पैनमध्ये ही भाजी करताना पाणी अजिबात घालू नये . मंद आचेवर पाच मिनिटात भाजी शिजवावी .

७) झाकण ठेवल्यास उरलेल्या उष्णतेवर भाजी व्यवस्थित शिजते .

८) पश्चिम महाराष्ट्रात ही भाजी करताना मिरच्यांचे दोन तुकडे करतात . बटाटा वड्यासारखं बटाट्याचं सारण त्यात भरतात . दोन्ही पद्धतीच्या भाज्या चविष्ट लागतात .