साहित्य- ४ वाटय़ा तांदूळाचे पीठ, एक नारळ, पाव किलो गूळ, चवीपुरते मीठ, वेलची पावडर, जायफळ.

कृती- प्रथम पातेल्यात साडेतीन वाटय़ा पाणी घेऊन ते उकळत ठेवावे. त्यात चवीपुरते मीठ घालावे. पाणी उकळल्यावर त्यामध्ये पीठ घालून ढवळावे. झाकण ठेवून मंद आचेवर दोन मिनिटं वाफ येऊ द्यावी. वाफवलेले पीठ चांगले मळून घ्यावे. पिठाचे मुठीएवढे गोळे करून घ्यावे. शेवग्यात (शेवयांचा लाकडी साचा) किंवा चकलीच्या साच्यात पिठाचे गोळे घालून शेवया पाडाव्यात.

नारळाचे दूध काढून त्यात गूळ, वेलची, जायफळ पावडर घालून रस तयार करावा. ताटलीत शेवया घेऊन, त्यात रस घालून त्याचा आस्वाद घ्यावा.

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

तांदूळ स्वच्छ धुवून सावलीत वाळवावे. नंतर दळून आणावे.आपल्या अंदाजाने पीठ घ्यावे. त्यात थोडे मीठ व पाणी घालून धिरड्यासाठी पीठ भिजवतो तसे भिजवावे. सपाट तव्याला तेलाचाहात फिरवून त्यावर वरील पिठाची धिरडी घालावी.

साहित्य:
२५० ग्रॅम स्ट्रॉबेरी
४०० ग्रॅम पिठीसाखर

कृती:
स्ट्रॉबेरी स्वच्छ पाण्यात घालून हलक्या हाताने बाहेर काढाव्यात. वरचे हिरवे देठ काढून टाकावे. नंतर त्यात पिठीसाखर घालून हाताने कुसकरावे. साखरेला जरा पाणी सुटले, की गॅसवर ठेवावे. मंदाग्नीवर असू द्यावे. झाकण ठेवावे. नंतर हलक्या हाताने ढवळत राहावे. जाडसर पाक झाला की उतरावा. हा जॅम जास्त दिवस टिकत नाही.

स्प्रिंग रोल शीट्स व स्प्रिंग रोल
साहित्य: १ कप मैदा, १ टेस्पून साबुदाणा पीठ किंवा कॉर्न स्टार्च, १ टीस्पून तेल, १/२ टीस्पून मीठ, १/२ कप आरारूट पावडर किंवा कॉर्न स्टार्च.

कृती: मैदा आणि १ चमचा कॉर्न स्टार्च, तेल, आणि मीठ एकत्र करावे. पाणी घालून मध्यमसर पीठ भिजवावे. १ तास झाकून ठेवावे. मळलेल्या पीठाचे १८ ते २० लहान गोळे करावे. आरारूट पावडर किंवा कॉर्न स्टार्चवर एकदम पातळ पोळ्या लाटाव्यात. तवा अगदी मंद आचेवर तापवावा. लाटलेल्या पोळ्या तव्यावर अगदी कच्च्या भाजाव्यात (प्रत्येक बाजू ५ सेकंद भाजावी). आपल्याला पोळी जास्त भाजलेली नकोय. जास्त भाजली गेली तर रोल वळता येणार नाहीत. तयार रॅपर्स प्लेटमध्ये ठेवून वर टॉवेल ठेवावा. अशाप्रकारे रॅपर्स कच्चे भाजून घ्यावेत. रॅपर्स त्याच दिवशी वापरावेत. फ्रीजमध्ये ठेवल्याने त्यातील ओलसरपणा कमी होतो आणि तुकडे पडतात.

स्प्रिंग रोल्स
साहित्य: स्प्रिंग रोल शीट्स, ३/४ कप कोबीचे पातळ काप, १/२ कप गाजराचे पातळ काप, १/४ कप पातीकांद्याचे पातळ काप, १/२ कप फरसबी, पातळ तिरके काप, १ मध्यम भोपळी मिरची, पातळ उभे काप, १/२ कप शिजलेल्या नुडल्स, २ टीस्पून लसूण, बारीक चिरून
१ टीस्पून आले, बारीक चिरून, २ टीस्पून सोया सॉस, १ टेस्पून तेल, १/४ ते १/२ टिस्पून अजिनोमोटो, १/४ टीस्पून मिरपूड, २ कप तेल स्प्रिंगरोल तळण्यासाठी, चवीपुरते मीठ.

कृती: कढईत १ टेस्पून तेल गरम करावे. त्यात आलेलसूण परतावे. फरसबी, पाती कांदा, गाजर, आणि भोपळी मिरची घालून साधारण ३० सेकंद मोठ्या आचेवर परतावे. सोय सॉस घालावा आणि मिक्स करावे.

नंतर मीठ, मिरपूड आणि कोबी घालून ३० सेकंद ढवळावे. आच बंद करून नूडल्स घालून मिक्स करावे. सारण एका बोलमध्ये काढून ठेवावे. एक स्प्रिंगरोल शीट घेउन त्याच्या एका कडेला १ चमचा सारण ठेवावे. २ वेळा रोल करून डावी आणि उजवी बाजू आत फोल्ड करावी. पुढे रोल करत न्यावी. शेवटी पाण्याने किंवा मैदा+पाण्याच्या पेस्टने कड चिकटवून टाकावे. अशाप्रकारे सर्व स्प्रिंग रोल बनवावे. तेल गरम करून मध्यम आचेवर रोल तळावेत.

स्प्रिंग रोल्स गरमच चिली सॉस बरोबर सर्व्ह करावे.

टीप: स्प्रिंग रोल्स शीट विकतही मिळतात. यामुळे वेळ वाचेल. तसेच विकतच्या शीट्समुळे स्प्रिंग रोल्स जास्त कुरकुरीत होतात.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

सर्वसाधारणपणे सगळ्यांकडे गणेश चतुर्थीच्या दिवशी उकडीच्या मोदकांचा नैवेद्य असतोच असतो..

साहित्य :

२ भांडी बासमती तांदूळ पीठ, २ भांडी पाणी, चिमूटभर मीठ, १ चमचा लोणी किंवा साजूक तूप, अर्धा चमचा साखर

पुरणाचे साहित्य :

१ नारळ, पाव किलो गूळ, ५० ग्रॅम खवा (आवडीनुसार)

कृती :

पुरणासाठी असणारा नारळ थोडा भाजून घ्यावा (पाणी सुटू नये म्हणून) त्यात गूळ, खवा व १ चमचा तांदूळ पीठी घालावी. याप्रमाणे पुरण आधीच तयार करून ठेवावे. २ भांडी पाणी उकळत ठेवावे.पातेल्यातील पाण्याला अर्धवट उकळी आल्यावर त्यात लोणी, साखर घालावी. नंतर पाणी ढवळून त्यात पीठ घालावे व उलथन्याच्या टोकाने एकाच बाजूने ढवळावे. झाकण ठेवून वाफ आणावी. पंचा ओला करून तयार झालेली उकड गरम असतानाच मळून घ्यावी. तयार झालेल्या उकडीची पारी करुन त्यात पुरण भरावे व मोदकाचा आकार द्यावा. असे मोदक तयार करून १५-२० मिनिटे वाफवावेत.

टीप : हळदीच्या पानात वाफवल्यास स्वाद चांगला येतो.

-- संजीव वेलणकर, पुणे
९४२२३०१७३३

तूप गरम करून त्यात उडीद डाळ, काजू, कांदा, हिरवी मिरची हे वेगवेगळे खरपूस भाजून घ्या. बेबी कॉर्न घालून 3-4 मिनिटे परतून घ्या. त्यात दूध घालून नंतर मीठ व साखर घाला. मिश्रण घट्ट होईपर्यंत ढवळत राहा. कोथिंबीर, शेव घालून सजवा व गरमागरम सर्व्ह करा.

साहित्य : ३ वाटया निवडलेले पातळ पोहे, अर्धा इंच आले, दीड वाटी गोड दही, अर्धी वाटी गार दूध, एक चहाचा चमचाभर मीठ, २ हिरव्या मिरच्या, थोडीशी धुवून बारीक कापलेली कोथिंबीर, अर्धा चमचा जिरेपूड, पाऊण चहाचा चमचा साखर

कृती : पोहे चाळणीत घेऊन त्यावर गार पाणी ओता. सर्व पोहे भिजून मऊ होतील. मग ते एका स्टीलच्या पातेलीत काढा. त्यात दही, साखर, जिरेपूड, मीठ घाला. आले किसून त्यात टाका. मिरचीचे बारीक तुकडे करून त्यात घाला व सर्व नीट ढवळा. सर्वात शेवटी दूध घालून हलवा लगेच बाऊलमध्ये खायला द्या. देताना प्रत्येक बाऊलमध्ये वरून कोथिंबीर घाला.

साहित्य:- दोन वाट्या मऊ गूळ, अर्धी वाटी दाण्याचे व तिळाचे कूट, दोन चमचे बेसन, थोडे साजूक तूप, वेलची-जायफळ पूड एक चमचा, कणीक व तांदळाची पिठी.

कृती:- तुपावर बेसन भाजावे. गुलाबी रंग आल्यावर गॅस बंद करावा. नंतर त्यात गूळ घालावा. बेसन गरम असल्याने गूळ विरघळेल. नंतर त्यात शेंगदाण्याचे व तिळाचे कूट घालावे. जायफळ-वेलची पूड घालावी. मिश्रण गार करावे. नंतर कणीक भिजवून घ्यावी. कणकेची गोल वाटी करून त्यात सारण भरावे. कणकेची वाटी बंद करून पिठीवर पोळी लाटावी. नॉनस्टिक पॅनवर भाजावी.

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

भाजणीचे थालीपीठ सगळ्यांनाच आवडते. पटकन होते व करायला सोपे म्हणून महिला वर्गाचीही याला पसंती असते. गरमागरम थालीपीठ व त्यावर लोण्याचा गोळा ठेवला, की फक्कड बेत जमतो. थालीपीठ भाजणी किंवा एकत्रित भाकरीच्या पीठात किसलेला दुधी एकत्र करून थालीपीठं केल्यास तो एक पोषक व हलका-फुलका नाश्त्याचा पर्याय ठरू शकतो. उपवासाच्या दिवसातही शिंगाडा, राजगिरा किंवा वरीच्या पिठापासून खास उपवासाची थालिपीठं बनवता येऊ शकतात. भाजणीचं थालीपीठ, वडय़ांव्यतिरिक्त मोकळ भाजणी असाही एक खाद्यप्रकार केला जातो. साधारणत: वाटली डाळीसारखा हा प्रकार भरपूर नारळ घालून खायचा.
काही कृती थालीपीठाच्या
संजीव वेलणकर पुणे.

थालीपिठाच्या भाजणीचे प्रमाण
चार वाट्या बाजरी, दोन वाट्या ज्वारी, एक वाटी उडदाची डाळ, एक वाटी चण्याची डाळ, अर्धी वाटी गहू, अर्धी वाटी तांदूळ, अर्धी वाटी धने, दोन मोठे चमचे जिरे.
ही सर्व धान्ये व धने-जिरे सर्व भाजून घेऊन एकत्र दळून भाजणीचे पीठ तयार करून घट्ट बंद डब्यात भरून ठेवावे. (वरील प्रमाणात थोडे कमी-अधिक करण्यास हरकत नाही.) हे भाजणीचे पीठ अनेक दिवस टिकते.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

भाजणीचे थालीपीठ
जेवढी थालीपिठे करावयाची असतील त्या प्रमाणात भाजणी घ्यावी.
त्यात मीठ, हिंग, हळद, तिखट, थोडे तेल, बारीक चिरलेला कांदा, थोडे तीळ व पाणी घालून छान मळून घ्यावे. साध्या तव्यावर अथवा नॉनस्टिक तव्यावर थोडे तेल घालून त्यावर थालीपीठ थापावे. (किंवा प्लॅस्टिकच्या कागदावर थापून मग तव्यावर घालावे.) थापलेल्या थालीपिठावर बोटाने चार-पाच भोके पाडून त्यात तेल सोडावे. मंदाग्नीवर दोन्ही बाजूंनी थालीपीठ छान भाजून घ्यावे व गरमागरम खायला द्यावे. या भाजणीच्या थालीपिठात मळण्यापूर्वी काही जण थोडा काळा मसाला घालतात. आवडल्यास कोथिंबीरही बारीक चिरून घालावी.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

मिश्र पिठांचे थालीपीठ
साहित्य :- एक वाटी बाजरीचे वा ज्वारीचे पीठ, अर्धी वाटी बेसन, अर्धी वाटी तांदळाचे पीठ, एक चमचा धनेपूड, अर्धा चमचा जिरेपूड, हिंग, मीठ, हळद, तिखट चवीनुसार, एक मोठा कांदा बारीक चिरून, थोडे तीळ, थोडी कोथिंबीर बारीक चिरून, तेल.
कृती :- सर्व पिठे व मसाल्याचे जिन्नस, कांदा, कोथिंबीर, तीळ थोडे तेल व पाणी घालून मळून घ्यावे व थालीपिठे बनवावीत.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

भाज्यांचे थालीपीठ
भाजणीत अथवा मिश्र पिठांमध्ये बारीक चिरलेली मेथी अथवा कांद्याची पात, किसलेले गाजर वा मुळा वा दुधी भोपळा असे काहीही आपल्या आवडीप्रमाणे मिसळून व मीठ, तिखट, हिंग, हळद, धने-जिरेपूड, तेल सर्व घालून मळून थालीपिठे बनवावीत.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

वांग्याचे थालीपीठ
साहित्य :- थालीपीठ भाजणी दोन वाट्या, एक भरताचे मोठे वांगे भाजून, एक चमचा धने-जिरेपूड, एक चमचा आले-लसूण-हिरवी मिरची वाटून, बारीक चिरलेली कोथिंबीर, हिंग, मीठ, तेल.
कृती :- भरताचे मोठे वांगे भाजून साल काढून कुस्करून घ्यावे. त्यात इतर सर्व जिन्नस व भाजणी घालावी. आवश्यकतेनुसार पाणी घालून मळून घ्यावे व लहान-लहान थालीपिठे लावावीत.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

तांदळाचे थालीपीठ
साहित्य :- तांदळाचे पीठ, जिरेपूड, मीठ, हिरवी मिरची बारीक चिरून व कोथिंबीर बारीक चिरून, तेल.
कृती :- तांदळाच्या पिठात वरील सर्व जिन्नस घालून व थोडे तेल घालून पाण्याने मळून घ्यावे.
नेहमीप्रमाणे थालीपिठे लावावीत. ही थालीपिठे अत्यंत कुरकुरीत बनतात. गरम असतानाच खायला द्यावीत. तांदळाच्या पिठाऐवजी तांदळाचा रवा घेऊनही थालीपीठ बनवतात. इतर साहित्यासोबत त्यात थोडे खोवलेले खोबरे घालून ही थालीपिठे बनवतात.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

स्वीटकॉर्न पालक थालीपीठ
साहित्य :- दोन वाट्या स्वीटकॉर्नचे शिजवलेले दाणे, आठ-दहा पालकाची पाने, सात-आठ लसूण पाकळ्या, आल्याचा लहान तुकडा, दोन-तीन हिरव्या मिरच्या (वाटून पेस्ट करून घेणे), तांदळाचे पीठ, मीठ, तेल.
कृती :- स्वीटकॉर्नचे शिजवलेले दाणे मिक्सरमधून जाडसर वाटून घ्यावेत. पालकाची पाने आधण पाण्यात एक मिनिट ठेवून बाहेर काढावीत. सुकवून बारीक चिरून स्वीटकॉर्नमध्ये मिसळावीत.
आले-लसूण-हिरवी मिरची पेस्ट एक चमचा व चवीनुसार मीठ घालावे. या मिश्रणात मावेल त्याप्रमाणे तांदळाचे पीठ घालून व थोडे तेल घालून छान मळून घ्यावे व नेहमीप्रमाणे थालीपिठे लावावीत.
हे वेगळ्या चवीचे थालीपीठ मस्त लागते.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

मिल्क पावडरपासून पेढे बनवूया..