खाद्ययात्रा

जेव्हा आपण कामावरून दमून घरी येतो, दिवसभराच्या थकव्याने जेवण बनवण्याचा कंटाळा येतो. पण घरातील सात्विक अन्न खाण्याची इच्छा असल्याने आपण पटकन होणारी, रुचकर आणि पौष्टिक अशा खिचडीचा पर्याय निवडतो. कारण कमी वेळात होणारी, पचायला हलकी, चवीला उत्तम अशी खिचडी घरातील सर्वांनाच आवडते. जेव्हा पोटात गडबड असते, तेव्हाही खिचडीचा पर्याय उत्तम ठरतो. रोजच्या जेवणातून बदल म्हणूनही आपण खिचडीचा आनंदाने स्वीकार करतो. तर अशी ही सर्वांची आवडती खिचडी आपल्या पौष्टिक घटकांसाठी सर्वांची प्रिय आहे. आज आपण खिचडीतील गुणधर्म जाणून घेऊयात:

१) खिचडी बनवताना आपण डाळ, तांदूळ आणि भाज्याचा वापर करतो. तसेच खिचडीत साजूक तूप वापरतो. तुपामध्ये भरपूर प्रमाणात पोषक द्रवे असतात. सर्व पदार्थामुळे आपल्या शरीराला कर्बोदके, प्रथिने, फायबर आणि व्हिटॅमिन्स मुबलक प्रमाणात मिळतात. म्हणूनच खिचडी ही सात्विक आणि पौष्टिक आहार समजली जाते.

२) खिचडी पचण्यास हलकी असल्याने पचनसंस्था चांगली राहण्यास मदत होते. त्यामुळे बद्धकोष्ठता, ऍसिडिटी, अपचन, गॅस वा पोट फुगण्यासारख्या समस्यांचा निचरा करण्यास मदत होते.

३) खिचडीमध्ये पौष्टिक घटक जास्त प्रमाणात आढळून येतात आणि चरबी अथवा कॅलरीज खूपच कमी प्रमाणात असतात. त्यामुळे खिचडी पचायला हलकी असते. पर्यायाने आपले वजन अतिरिक्त वाढत नाही. वजन नियंत्रित ठेवण्यासाठी आहारात खिचडीचा योग्य प्रमाणात समावेश जरूर करावा.

४) आपल्या आहारात नियमितपणे अख्ख्या धान्याची खिचडी खाल्ल्यास शरीरातील इन्सुलिनची पातळी नियंत्रणात राहण्यास मदत होते. त्यामुळे मधुमेहासारख्या विकारापासून बचाव होण्यास मदत मिळते.

५) खिचडी ही पचण्यास हलकी असल्याने वात, पित्त आणि कफापासून बचाव होण्यास मदत होते. ज्यांना वारंवार वात, पित्त आणि कफ होत आल्यास नियमितपणे आहारात खिचडीचा जरूर समावेश करावा.

६) खिचडीच्या नियमित योग्य प्रमाणात सेवनाने पचनक्रिया सुधारण्यास मदत होते. त्यामुळे नैसर्गिकरित्या शरीरातील विषारी द्रव्य बाहेर पडण्यास मदत होते आणि आपली त्वचा आरोग्यदायी तसेच चमकदार होण्यास मदत होते.

साहित्य : एक वाटी मटार, एक वाटी ओल्या खोबऱ्याचा चव, पाव वाटी कोथिंबीर, दोन चमचे आले-मिरची पेस्ट, सहा उकडलेले बटाटे, तीन चमचे कॉर्नफ्लोअर, लिंबूरस, मीठ, साखर चवीनुसार.

कृती : कढईत तेल गरम करून त्यात मटार परतून घ्या. खोबऱ्याचा चव, मीठ, साखर, हिरवी मिरचीची पेस्ट, लिंबूरस घालून पुन्हा परता; मात्र मटार जास्त कडक होता कामा नयेत. त्यात किसलेले चीज घाला व पुन्हा थोडेसे परता. गॅस बंद करा. बटाटे उकडून घ्या. त्यात मीठ व कॉर्नफ्लोअर घालून मळून गोळा तयार करा. त्यात मटार-चीजचे सारण भरा. पारीचे तोंड बंद करून त्याला चपटा आकार देऊन गरम तेलात तळा. सॉसबरोबर सर्व्ह करा.

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

सर्वप्रथम पॅनमध्ये ५० ग्रॅम बटर घालून त्यावर दिड कप दूध घालणे. नंतर त्यात चिझ घालून हे मिश्रण घाटून घेणे. त्यानंतर दुसर्‍या कढई मध्ये पास्ता पाण्यात उकडवून तो मऊ झाल्यावर त्यात हे मिश्रण घालणे. त्यानंतर वरुन ओरिगानो व चिलीफ्लेक्स घालणे. मॅक अॅण्ड चिझ पास्ता तयार.

जास्त पिकलेले केळे किंवा उकडलेले राजेळी केळे यांचा गर वापरुन, फ़णसाच्या भाकरीप्रमाणेच
भाकरी करता येते.

चवळी धुऊन घ्यावी. तिच्यात मसाला व बारीक कांदा घालावा व पाणी घालून चवळी कुकरला २/३ शिट्टय़ा देऊन उकडून घ्यावी. नंतर पातेलीत कांद्याची फोडणी करून त्यात चवळी टाकावी. तिच्यात हळद, मीठ व गूळ घालावा व उसळ शिजू द्यावी. वरून ओले खोबरे (न वाटता) घालावे व आपल्याला हवी त्या प्रमाणात उसळ सैल व घट्ट करावी.

साहित्य:- १ कप जस्मिन राईस, ३ टेस्पून तेल, ३ ते ४ मोठ्या लसूण पाकळ्या, २ हिरव्या मिरच्या, १ टिस्पून सोयासॉस, १ टिस्पून चिंचेचा कोळ, १ टिस्पून साखर, १/४ कप भोपळी मिरची (उभी चिरलेली), १/४ कप कांदा (पातळ उभा चिरलेला), १/२ ते ३/४ कप टोफू (१ इंच चौकोनी तुकडे), ३/४ कप बेसिलची पाने, १ लहान गाजर (चौकोनी तुकडे)
१/४ कप मटार (ऐच्छिक), चवीपुरते मिठ
कृती:- जस्मिन राईस धुवून घ्यावा. दिड ते दोन कप पाणी गरम करावे त्यात थोडे मिठ घालावे. पाणी उकळले कि त्यात धुतलेला जस्मिन राईस घालून गॅस मध्यम करावा. वर झाकण ठेवून भात मोकळा शिजवून घ्यावा. टोफूचे तुकडे कमी तेलावर शालोफ्राय करून घ्यावेत. लसूण पाकळ्या आणि हिरव्या मिरच्या एकत्र वाटून घ्याव्यात. तेल गरम करून त्यात लसूण मिरचीचे वाटण घालून परतावे नंतर गाजराचे तुकडे घालून ३० सेकंद परतावे. त्यात भोपळी मिरची, कांदा घालून फक्त १० सेकंद परतावे. कांदा आणि भोपळी मिरचीचा करकरीतपणा तसाच राहिला पाहिजे. लगेच भात, चिंचेचा कोळ, साखर, सोयासॉस आणि लागल्यास मिठ घालावे आणि निट मिक्स करावे. घातलेले जिन्नस भाताला सारखे लागले पाहिजेत. भात निट मिक्स केल्यावर बेसिलची पाने आणि शालोफ्राय केलेला टोफू घालून अलगद मिक्स करावे आणि लगेच सर्व्ह करावे.
टीप:- टोफू घातल्यावर हलक्या हातानेच मिक्स करावे नाहीतर टोफू मोडला जातो. बेसिलची पाने घातली खुप जास्तवेळ मिक्स करू नये त्यामुळे उष्णतेने ती कोमेजतात.
आपल्या आवडीप्रमाणे चिंचेच्या कोळाऐवजी अर्धा टिस्पून विनेगरही घालू शकतो. थाई फ्राईड राईसमध्ये खरंतर फिशसॉस वापरतात. फिशसॉसला थोडी आंबटसर चव असते. नॉनवेज लोकांनी चिंच, विनेगर ऐवजी फिशसॉस वापरला तरीही हरकत नाही.
जस्मिन राईस नेहमीच्या भातापेक्षा जड असतो आणि पटकन पोटही भरते त्यामुळे त्या अंदाजाने भात शिजवावा.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

कारवारी मसाला
साहित्य: १०० ग्रॅम लाल मिरची, अर्धा वाटी उडीद डाळ, अर्धा वाटी मेथी, एक वाटी मिरी, चार-पाच चमचे हळद पावडर, २०० ग्रॅम धणे, अर्धा वाटी मोहरी, एक वाटी तीळ, अर्धा वाटी चण्याची डाळ.
कृती : एका भांडय़ात हे सर्व पदार्थ टाकून मंद आचेवर भाजून घ्यावे. थंड झाल्यावर त्याची बारीक पावडर करून घ्यावी. हा मसाला ड्राय भाजीत किंवा कुठच्याही डाळीत खूप चांगला लागतो.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

सुकरुंडे
साहित्य: १ वाटी मूग, १ वाटी ओलं खोबरं, दीड वाटी गूळ, वेलदोड्याची पूड, अर्धी वाटी मैदा, तळण्यासाठी तेल.
कृती: मूग थोडे भाजून मऊ शिजवून घ्यावेत. शिजलेले मूग पाणी काढून कोरडे करुन घ्यावेत. मूगामध्ये ओलं खोबरं, गूळ घालून हे पुरणासारखे वाटून घ्यावे व त्यात वेलदोड्याची पूड घालावी. मैदा भज्याच्या पिठाप्रमाणे पाण्यात भिजवून घ्यावे. मूगाच्या मिश्रणाचे लहान गोळे या पिठामध्ये भिजवून घ्यावेत व भज्याप्रमाणे तेलामध्ये तळावेत.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

तांदळाच्या रव्याचे थालिपीठ
साहित्य: १ वाटी तांदळाचा रवा, अर्धी वाटी खवलेले खोबरे, १ कांदा बारीक चिरुन, दोन हिरव्या मिरच्या व थोडं आलं यांची पेस्ट, चिरलेली कोथिंबीर, मीठ व साखर चवीनुसार, तेल
कृती: तांदळाच्या रव्यात वरील सर्व पदार्थ घालून ते पाणी घालून मळून घ्यावे. तव्याला तेल लावून त्यावर या मिश्रणाचे थालिपीठ थापून घ्यावे. मंद आचेवर थालिपीठ खरपूस भाजून घ्यावे व सॉस किंवा चटणीसोबत सर्व्ह करावे.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

दूधीभोपळा खीर
साहित्य: अर्धा किलो दूधी साल काढून बरीक किसलेला, चणाडाळ अर्धा तास पाण्यात भिजवून २ चमचे, १ वाटी खवलेले खोबरे, १ वाटी गूळ, वेलदोड्याची पूड, काजूचे तुकडे
कृती: दूध आणि चणाडाळ मऊसर शिजवून घ्या व घोटून घ्या. यात गूळ घालून गूळ विरघळेपर्यंत शिजवा, नंतर त्यामध्ये नारळाचा चव किंवा दूध घाला. वेलदोड्याची पूड व काजूचे तुकडे घालून ही गरमागरम खीर सर्व्ह करा
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

वाटाणा उसळीचे मसाला पोहे
साहित्य: १ वाटी पांढरे वाटाणे रात्रभर भिजवलेले, १ कांदा, २ हिरव्या मिरच्या, पातळ वाट्या २ वाट्या, अर्धी वाटी खवलेलं खोबरं, २ चमचे तिखट, १ चमचा गरम मसाला, बारीक शेव, मीठ व साखर चवीनुसार.
कृती: वाटाणे, बारीक चिरलेला कांदा आणि मिरच्या घालून मऊ शिजवून घ्या. पातळ पोहे, तिखट, गरम मसाला, साखर व मीठ घालून हाताने कुस्करुन एकत्र करा. खोलगड डीशमध्ये पहिल्यांदा पोहो त्यावर वाटाण्याची उसळ घाला. त्यावर शेव भुरभुरून हे मसाला पोहे सर्व्ह करावेत.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

हिरव्या वाटाण्याचा कारवारी रस्सा
साहित्य - हिरवे वाटाणे - १ वाटी, उभा चिरलेला भाजलेला कांदा - १ वाटी, भाजलेला खोबरे खीस - १/२ वाटी,ठेचलेल्या लसून पाकळ्या - ५-६ नग, धने पूड - २ चमचे, कोकम - २ साले, ठेचलेले आले - १/२ चमचा,भाजलेले जिरे - १ चमचा, लाल मिरची पूड – चवीनुसार, मीठ – चवीनुसार, फोडणीचे साहित्य - गरजेनुसार.
कृती - वाटाणे ७-८ तास भिजवून ठेवावेत. कुकर मध्ये वाफवून घ्यावेत. कांदा, खोबरे, लसून, धने पूड, कोकम, आले, जिरे एकत्र करून बारीक वाटून घ्यावे. कढई मध्ये २ चमचे तेल गरम करून मोहरी, हिंग, हळदीची फोडणी करावी. त्यात वाटण घालून तेल सुटेपर्यंत परतावे. त्यात मिरची पूड, मीठ कालवावे. शिजलेले वाटाणे घालून १ वाटी पाणी घालून एक उकळी आणावी. गरमागरम भातासोबत झणझणीत रस्सा मजा आणेल.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

कणसाचे २ १/२” ते ३” लांबीचे तुकडे करून ठेवा. तुरीची डाळ, शेंगदाणे, कणसाचे तुकडे आणि चवीनुसार १-२ हिरवी मिरच्या प्रेशर कुकरमध्ये एकत्र शिजवून घ्या.

साहित्य :- तीन वाट्या मक्याचे पीठ, पाच उकडलेले बटाटे, ७ ते ८ हिरव्या मिरच्या,एक इंच आले, हिंग, तेल .

कृती -: मक्याच्या पिठात थोडे गरम तेल व चवी नुसार मीठ टाकून पीठ भिजवावे. बटाटे उकडून सोलून किसून घ्यावे त्यात मिरच्या व आले एकत्रित वाटून घालावे. चवी नुसार मीठ, हिंग, हळद, घालून मिश्रण सारखे करून घ्यावे. मक्याच्या पिठाची थोडी मोठी लाटी करून वाटीचा आकार द्यावा व त्यात बटाटाचे सारण भरावे. नंतर हलक्या हाताने जाड पुरीप्रमाणे लाटून घ्यावे व तळावे.

टॉफी बनाना ब्राऊनी
साहित्य : १०० ग्रॅम मिल्क मेड, १०० ग्रॅम साखर, १०० ग्रॅम बटर, १०० ग्रॅम चॉकलेट, ३ अंडी, २०० ग्रॅम मैदा, २ ते ३ कुस्क रलेली केळी
कृती:- एका काचेच्या बाऊलमध्ये बटर चॉकलेट मायक्रो मीडियमवर ४ ते ५ मिनिटे ठेवून मेल्ट करून घ्यावे व नीट मिक्स करून बाजूला करून ठेवावे.
एका भांडय़ात अंडी, साखर फेटून घ्यावे. त्यात बटर चॉकलेटचे मिश्रण मिक्स करावे व मैदा टाकून हळूवार मिक्स करून घ्यावे. एका काचेच्या बाऊलमध्ये मिल्कमेड व कुस्करलेले बनाना मायक्रो हायवर २ ते ३ मिनिटे ठेवावे. एका पसरट मायक्रोच्या भांडय़ात मिल्कमेड व बनानाचे मिश्रण नीट पसरून घ्यावे त्यावर तयार झालेले ब्राऊनीचे मिश्रण टाकावे. कन्व्हेक्शन मायक्रोमध्ये मीडियम २० ते २५ मिनिटे बेक करून घ्यावे. ब्राऊनी थोडीशी गरम असताना मोल्डमधून काढून घ्यावी. पिसेस करून गरम सव्‍‌र्ह करू शकता किंवा कुठल्याही आईस्क्रीम बरोबर सव्‍‌र्ह करू शकता.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

चॉकलेट क्रम्बल ब्राऊनी
साहित्य : १०० ग्रॅम साखर, १०० ग्रॅम बटर, ३ अंडी, २०० ग्रॅम मैदा, १०० ग्रॅम डार्क चॉकलेट,क्रमबलसाठी,१०० ग्रॅम बटर, १०० ग्रॅम साखर, १०० ग्रॅम मैदा, ५० ग्रॅम काजूचे तुकडे, ५० ग्रॅम ओटस्.
कृती:- एका काचेच्या भांडय़ात बटर थोडेसे मेल्ट करून घ्यावे. त्यात साखर, मैदा, काजूचे तुकडे व ओटस् टाकून ब्रेड क्रम कन्सीसटन्सी होईपर्यंत मिक्स करावे. एका काचेच्या बाऊलमध्ये बटर, डार्क चॉकलेट मीडियमवर ४ ते ५ मिनिटे ठेवून मेल्ट करून घ्यावे व नीट मिक्स करून बाजूला करून ठेवावे. एका भांडय़ात अंडी, साखर फेटून घ्यावे. त्यात बटर चॉकलेटचे मिश्रण मिक्स करावे व मैदा टाकून हळूवार मिक्स करून घ्यावे. एका पसरट भांडय़ात मिश्रण नीट पसरून घ्यावे. त्यावर तयार झालेले क्रम्बलचे मिश्रण टाकावे. कन्व्हेक्शन मायक्रोमध्ये मीडियम २० ते २५ मिनिटे बेक करून घ्यावे. साधारणत: ब्राऊनी आइस्क्रीम सव्‍‌र्ह करतात.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

बेरी ब्राऊनी
साहित्य : १ वाटी मऊ बेरी, १ वाटी कणीक, पाव वाटी तूप किंवा बटर, २ चमचे बेकिंग पावडर, अर्धा चमचा सोडा, अर्धी वाटी कोको पावडर, १ वाटी पिठीसाखर, १ चमचा चॉकलेट किंवा व्हॅनिला इसेन्स, आवडत असल्यास २-३ चमचे अक्रोडचे तुकडे, पाऊण वाटी दूध.
कृती : बेरी मिक्सरवर बारीक करून घ्यावी. कणीक, बेकिंग पावडर, कोको पावडर आणि पिठीसाखर तीनदा चाळून घ्यावी. वरचं उरलेलं मिश्रणही त्यातच टाकावं. चाळण्यामुळे केकला हलकेपणा येतो. तूप फेटून घ्यावं. त्यात बेरी घालून फेटावं. त्यात पिठाचं मिश्रण, सोडा, दूध आणि इसेन्स घालून मिश्रण फेटावं. मिश्रण सहज पडण्याइतपत पातळ असावं. आवडत असल्यास मिश्रणात अक्रोडचे तुकडे घालावेत. मिश्रण केकच्या तयार पॅनमधे घालून 18क् अंशावर 2क् ते 22 मिनिटं बेक करावं. पॅन ओव्हनम्ध्ये ठेवण्याआधीच दहा मिनिट चालू केलेला असावा. केक लावण्याआधी पॅन तयार करावा लागतो. त्यासाठी आधी अॅल्युमिनिअमच्या पॅनला बटर/तुपाचा हलका हात लावून घ्यावा. त्यावर कणिक भुरभुरून सगळ्या पॅनवर पसरवून घ्या. केक झाल्यावर पॅन पालथा घालून ठेवावा. यामुळे केक लवकर सुटून येतो. तळाशी पॅनच्या आकाराचा बटरपेपरही लावता येतो.
केक करताना ओव्हन नसला तरी काही बिघडत नाही. साध्या गॅसवरही मस्त केक बनवता येतो. त्यासाठी साधारण १ कि.ग्रॅ. स्वच्छ वाळू किंवा मीठ लागेल. केकची तयारी सुरू केली की मिश्रण पॅनमधे ओतून पॅन या कढईत किंवा कुकरमधे असलेल्या वाळू किंवा मिठात ठेवावा. वाळू/मीठ पॅनच्या पाऊण उंचीर्पयत यायला हवं. मिश्रण पॅनमध्ये ओतल्यावर आधी गॅस साधारण दहा मिनिटांर्पयत मोठा असावा. नंतर दोन-तीन मिनिटं मध्यम गॅस ठेवावा. नंतर बारीक गॅसवर केक बेक होऊ द्यावा. पॅनवर उंच डोमसारखं झाकण असावं. बारीक गॅसवर १०-१२ मिनिटं ठेवल्यावर केकमधे सुरी किंवा विणकामाची सुई घालून बघावं. सुई कोरडी आली की केक झाला असं समजावं. बाहेर काढून स्लाईस करून द्यावेत. ही बेरी ब्राऊनी आदल्या दिवशीही बनवून ठेवता येते
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३