खाद्ययात्रा

टॉफी बनाना ब्राऊनी
साहित्य : १०० ग्रॅम मिल्क मेड, १०० ग्रॅम साखर, १०० ग्रॅम बटर, १०० ग्रॅम चॉकलेट, ३ अंडी, २०० ग्रॅम मैदा, २ ते ३ कुस्क रलेली केळी
कृती:- एका काचेच्या बाऊलमध्ये बटर चॉकलेट मायक्रो मीडियमवर ४ ते ५ मिनिटे ठेवून मेल्ट करून घ्यावे व नीट मिक्स करून बाजूला करून ठेवावे.
एका भांडय़ात अंडी, साखर फेटून घ्यावे. त्यात बटर चॉकलेटचे मिश्रण मिक्स करावे व मैदा टाकून हळूवार मिक्स करून घ्यावे. एका काचेच्या बाऊलमध्ये मिल्कमेड व कुस्करलेले बनाना मायक्रो हायवर २ ते ३ मिनिटे ठेवावे. एका पसरट मायक्रोच्या भांडय़ात मिल्कमेड व बनानाचे मिश्रण नीट पसरून घ्यावे त्यावर तयार झालेले ब्राऊनीचे मिश्रण टाकावे. कन्व्हेक्शन मायक्रोमध्ये मीडियम २० ते २५ मिनिटे बेक करून घ्यावे. ब्राऊनी थोडीशी गरम असताना मोल्डमधून काढून घ्यावी. पिसेस करून गरम सव्‍‌र्ह करू शकता किंवा कुठल्याही आईस्क्रीम बरोबर सव्‍‌र्ह करू शकता.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

चॉकलेट क्रम्बल ब्राऊनी
साहित्य : १०० ग्रॅम साखर, १०० ग्रॅम बटर, ३ अंडी, २०० ग्रॅम मैदा, १०० ग्रॅम डार्क चॉकलेट,क्रमबलसाठी,१०० ग्रॅम बटर, १०० ग्रॅम साखर, १०० ग्रॅम मैदा, ५० ग्रॅम काजूचे तुकडे, ५० ग्रॅम ओटस्.
कृती:- एका काचेच्या भांडय़ात बटर थोडेसे मेल्ट करून घ्यावे. त्यात साखर, मैदा, काजूचे तुकडे व ओटस् टाकून ब्रेड क्रम कन्सीसटन्सी होईपर्यंत मिक्स करावे. एका काचेच्या बाऊलमध्ये बटर, डार्क चॉकलेट मीडियमवर ४ ते ५ मिनिटे ठेवून मेल्ट करून घ्यावे व नीट मिक्स करून बाजूला करून ठेवावे. एका भांडय़ात अंडी, साखर फेटून घ्यावे. त्यात बटर चॉकलेटचे मिश्रण मिक्स करावे व मैदा टाकून हळूवार मिक्स करून घ्यावे. एका पसरट भांडय़ात मिश्रण नीट पसरून घ्यावे. त्यावर तयार झालेले क्रम्बलचे मिश्रण टाकावे. कन्व्हेक्शन मायक्रोमध्ये मीडियम २० ते २५ मिनिटे बेक करून घ्यावे. साधारणत: ब्राऊनी आइस्क्रीम सव्‍‌र्ह करतात.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

बेरी ब्राऊनी
साहित्य : १ वाटी मऊ बेरी, १ वाटी कणीक, पाव वाटी तूप किंवा बटर, २ चमचे बेकिंग पावडर, अर्धा चमचा सोडा, अर्धी वाटी कोको पावडर, १ वाटी पिठीसाखर, १ चमचा चॉकलेट किंवा व्हॅनिला इसेन्स, आवडत असल्यास २-३ चमचे अक्रोडचे तुकडे, पाऊण वाटी दूध.
कृती : बेरी मिक्सरवर बारीक करून घ्यावी. कणीक, बेकिंग पावडर, कोको पावडर आणि पिठीसाखर तीनदा चाळून घ्यावी. वरचं उरलेलं मिश्रणही त्यातच टाकावं. चाळण्यामुळे केकला हलकेपणा येतो. तूप फेटून घ्यावं. त्यात बेरी घालून फेटावं. त्यात पिठाचं मिश्रण, सोडा, दूध आणि इसेन्स घालून मिश्रण फेटावं. मिश्रण सहज पडण्याइतपत पातळ असावं. आवडत असल्यास मिश्रणात अक्रोडचे तुकडे घालावेत. मिश्रण केकच्या तयार पॅनमधे घालून 18क् अंशावर 2क् ते 22 मिनिटं बेक करावं. पॅन ओव्हनम्ध्ये ठेवण्याआधीच दहा मिनिट चालू केलेला असावा. केक लावण्याआधी पॅन तयार करावा लागतो. त्यासाठी आधी अॅल्युमिनिअमच्या पॅनला बटर/तुपाचा हलका हात लावून घ्यावा. त्यावर कणिक भुरभुरून सगळ्या पॅनवर पसरवून घ्या. केक झाल्यावर पॅन पालथा घालून ठेवावा. यामुळे केक लवकर सुटून येतो. तळाशी पॅनच्या आकाराचा बटरपेपरही लावता येतो.
केक करताना ओव्हन नसला तरी काही बिघडत नाही. साध्या गॅसवरही मस्त केक बनवता येतो. त्यासाठी साधारण १ कि.ग्रॅ. स्वच्छ वाळू किंवा मीठ लागेल. केकची तयारी सुरू केली की मिश्रण पॅनमधे ओतून पॅन या कढईत किंवा कुकरमधे असलेल्या वाळू किंवा मिठात ठेवावा. वाळू/मीठ पॅनच्या पाऊण उंचीर्पयत यायला हवं. मिश्रण पॅनमध्ये ओतल्यावर आधी गॅस साधारण दहा मिनिटांर्पयत मोठा असावा. नंतर दोन-तीन मिनिटं मध्यम गॅस ठेवावा. नंतर बारीक गॅसवर केक बेक होऊ द्यावा. पॅनवर उंच डोमसारखं झाकण असावं. बारीक गॅसवर १०-१२ मिनिटं ठेवल्यावर केकमधे सुरी किंवा विणकामाची सुई घालून बघावं. सुई कोरडी आली की केक झाला असं समजावं. बाहेर काढून स्लाईस करून द्यावेत. ही बेरी ब्राऊनी आदल्या दिवशीही बनवून ठेवता येते
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

साहित्य:- मोठा पेरू १ नग, तेल, मोहरी, हिंग, लाल मिरच्यांचे तुकडे,हळद,मीठ, दाण्याचे कूट, मोहरीची डाळ,कोथिंबीर, मीठ.

कृती:- पेरूच्या फोडी कराव्यात. पातेलीत तेल तापवून त्यावर मोहरी, हिंग, लाल मिरच्यांचे तुकडे आणि हळद घालून फोडणी करावी. त्यावर पेरूचे तुकडे, मीठ, दाण्याचे कूट व पाणी घालून झाकण ठेवून एक वाफ द्यावी. नंतर सर्व ढवळून फोडी शिजवाव्यात. मिक्सरमध्ये मोहरीची डाळ थोडेसे पाणी घालून ‘‘चढवावी’’. ही फेसलेली मोहरी या भाजीला घालावी व पाणी आटत आले की भाजी उतरवावी. बारीक चिरलेल्या कोथिंबीरीने सजवावी.

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२०१७३३

‌हा भात श्रावण मासातल्या ‘संपत शनिवारी’ करतात. बाजरीचा भात व कढी हा मुख्य मेन्यू असतो.
‌साहित्य : एक पेला बाजरी, एक पेला तांदूळ, अर्धा पेला मुगाची डाळ. कच्चा मसाला, आलं-मिरची पेस्ट, तमालपत्रं, २ लवंग, १ दालचिनी, काळा मसाला, हळद, साखर, मीठ.

‌कृती : आदल्या दिवशी बाजरीला थोडा पाण्याचा हात लावून ती खलबत्त्यात (मिक्सरमध्ये नाही) जाडसर कुटून घ्यावी. त्यामुळे त्याची सालं निघतील ती पाखडून घ्यावी. दुसऱ्या दिवशी भात करताना कढईत तेल टाकून फोडणी करावी. त्यात वरील सर्व कच्चा मसाला टाकून परतावे. नंतर पाखडलेली बाजरी त्यात टाकून पाणी टाकावे व बाजरी तशीच आधी शिजू द्यावी. (कारण बाजरी शिजायला वेळ लागतो.) ती थोडी शिजत आली की त्यात तांदूळ व मुगाची डाळ स्वच्छ धुवून घालावी. त्यात चवीनुसार मीठ, साखर तसेच थोडा काळा मसाला घालून, गरज असल्यास थोडे पाणी घालावे. झाकण ठेवून चांगली वाफ आणावी.

वाढताना बाजरीच्या भातावर साजूक तूप, नारळाचा चव किंवा खोबऱ्याचा कीस व कोथिंबीर घालावी. गरम कढीसोबत गरमागरम बाजरीचा भात उत्तम लागतो

दिवाळी जवळ आली आहे, काय नवीन खरेदी करायची हा प्रश्न पडला आहे.
या दिवाळीला एअर फ्रायर खरेदी करणार असल्यास आज एअर फ्रायरची माहिती व काही कृती.
आता भारतात एअर फ्रायर हा विषय नवीन राहिला नाही. सध्या ऑन लाईन शॉपिंगला तुम्ही बघाल तर एअर फ्रायर टॉपला आहे. एअर फ्रायर हा विषय मोठा टेम्टिंग आहे. गरम हवेचे झोत वेगात फिरवून फ्रेंच फ्राइज पासून केकपर्यंत कोणतेही पदार्थ तयार केले जातात आणि तेलाचा वापर त्यात नगण्य असतो ही गोष्टच क्रांतिकारी आहे. एअर फ्रायर मध्ये २०० अंश से पर्यंत तपमान नेता येते आणि वेगवेगळ्या पदार्थांसाठी वेगवेगळा वेळ आणि तपमान अॅअडजस्ट करून तो, तो पदार्थ शिजवता येतो. फिलिप्स, बजाज, केन्स्टर, अशा अनेक कंपन्याचे एअरफ्रायर बाजारात उपलब्ध आहेत. त्या बरोबर येत असलेल्या माहिती पुस्तकात एक रंगीत चित्रांचे आकर्षक रेसिपी बुकही येते. त्यात हे सगळे बिनतेलात किवा अगदी कमीत कमी तेलात कशा करता येतात अशा कृती आहेत. फ्रेच फ्राइज, साबुदाणे वडे, कबाब, कॉर्न कटलेट्स, पट्टी समोसे, खुसखुशीत साबुदाणे वडे हाताला तेल न लागता खाण्याची खुमारी वेगळीच असते. पट्टी समोसे, कटलेट आणि स्प्रिंग रोल भारी तेल पितात म्हणून करणे टाळतो पण एअरफ्रायर मध्ये एक चमचा तेलात मात्र ते फारच सुरेख होतात. फक्त ग्रिझिंग केलेली कुरकुरीत आणि खुसखुशीत कोथिंबिर वडी, कांदा भजी. क्रिस्पी भेंडी, कुरकुरीत कारली, मटार करंजी, खस्ता कचोरी, मठरी, अगदी १/२ ते १ चमचा तेल चोळून मस्तं खुसखुशीत होतात पदार्थ. या व्यतिरिक्त आपल्या वाळवणाचे पदार्थ म्हणजे पापड्या, बाजरीच्या चकल्या, साबुदाण्याच्या चकल्या, कुरडया हलके तेल ब्रश करुन फ्राय केले की छान फुलतात. मसाला पापडसाठी यात पापड फ्राय केला तरी पण ते जरा नाजूक काम आहे, पापड हवेने उडून तुटू शकतो म्हणून योग्य तापमान सेट केले की होतो छान. वेळ आणि तापमानाचे गणित पक्के बसले की पदार्थ मस्तं होतो.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३
संदर्भ :- इंटरनेट

एअर फ्रायर मध्ये बनणार्या काही कृती

रिकोटा लेमन केक
साहित्य- ५०० ग्राम रिकोटा चीज, १ मध्यम लिंबू (लिंबू आदल्या दिवशी फ्रिजरमध्ये ठवून द्या कारण आपल्याला त्याची किसलेली साल हवी आहे.), १५० ग्राम साखर, २ टीस्पून वॅनिला इसेन्स, ३ अंडी,४ ते ५ चमचे कॉर्न स्टार्च + १/२ चमचा बेकिंग पावडर+ चिमूटभर मीठ.

कृती:- फ्रिजरमध्ये ठेवलेल्या लिंबाची साल चांगली किसली जाते म्हणून ते डीप फ्रिज मध्ये ठेवा. केक करायच्या वेळी बाहेर काढून किसा व त्यातील अर्ध्या लिंबाचा रस काढा. रिकोटा चीज एका बाउल मध्ये काढून घ्या व चमच्याने फेटा किवा हँडमिक्सीने ब्लेंड करा. त्यात साखर मिसळा. वॅनिला अर्क, लिंबाची साल व अर्ध्या लिंबाचा रस मिसळा आणि बिट करा. एक एक अंडे त्यात फोडून घाला आणि फेटत रहा. कॉर्नस्टार्च मध्ये चिमूटभर मीठ व बेकिंग पावडर घालून मिक्स करा व हा स्टार्च चीजच्या मिश्रणात घालून बिट करा. हे सगळे मिश्रण केकच्या भाड्यात ठेवा. एअर फ्रायर १६० अंश से वर प्रिहिट करा. ते भांडे एअर फ्रायर मध्ये ठेवा.२५ मिनिटे ए फ्रायर मध्ये ठेवा. बेल झाली की एक मि. नंतर उघडा. बाहेर काढून जाळीवर टाका.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

प्रथम केळी सोलून सालींना चिकटललेला पांढरा गर चमच्याने खरवडून घ्यावा. खजुराचे बारीक तुकडे करावेत. हे सर्व साहित्य एकत्र करून त्याची मिक्सारमध्ये चटणी करावी. ही चटणी पोळीबरोबर खाता येईल. केळ्याची कोशिंबर, शिकरण करता येईल.

साहित्य : बटाटे, तेल,हिंग,मोहरी,जिरे,हळद,तिखट, कडीपत्ता, धणे-जिरे पूड,मीठ चवीनुसार.

कृती : प्रथम एका कढईमध्ये तेल तापवून घ्या. त्यात हिंग,मोहरी,जिरे,कडीपत्ता याची फोडणी देणे. मग त्यावर हळद,तिखट,धणे-जिरे पूड घालणे. बटाट्याच्या बारिक फोडी करुन त्या फोडणीमध्ये एकजीव करुन घेणे. व झाकण ठेवून शिजवणे. बटाटा शिजल्यानंतर त्यामध्ये मीठ घालून एक वाफ काढणे. अशाप्रकारे बटाट्याची काचरा भाजी तयार.

साहित्य :- अडीच वाट्या मैदा, अडीच वाट्या रवा, पाच चमचे तुपाचे मोहन, चिमूटभर मीठ, बर्फाचे गार पाणी, तळण्यासाठी तूप.
साट्यासाठी :- चार चमचे तूप चांगले फेसून त्यात तीन चमचे मैदा, तांदळाची पिठी फेटून मिश्रण हलके बनवावे.
पाकासाठी :- तीन वाट्या साखरेत पाऊण वाटी पाणी घालून पक्का पाक बनवावा.
कृती :- मैदा व मीठ चाळून घ्यावे. तूप पातळ करून मैद्याला नीट चोळून घ्यावे. त्यात चाळलेला रवा मिसळावा. बर्फाच्या गार पाण्याने पीठ भिजवून घ्यावे. तीन-चार तास पीठ झाकून ठेवावे. समप्रमाणात गोळे बनवून पोळ्या लाटाव्यात. पहिल्या पोळीला साटा लावावा. दुसरीने झाकून तिला साटा लावावा व घट्ट रोल बनवावा. त्याचे एक सेंटिमीटर जाडीचे तुकडे कापून डब्यात भरून फ्रिजमध्ये ठेवावेत. मैद्यावर चपटे, चौकोनी लाटावेत. गरम तुपात अलगद सोडून सोनेरी रंगावर तळावे. मग हे चिरोटे पाकात घालून ठेवावेत. दुसरा घाणा तयार झाल्यावर पहिले चिरोटे पाकातून बाहेर काढून ठेवावेत. आवडत असल्यास वरून काजू-पिस्त्याचा चुरा भुरभुरावा.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

मसाला चिरोटे
साहित्य:- तीन वाट्या मैदा, पाव वाटी तुपाचे मोहन, दोन चमचा जिरेपूड, एक चमचा मिरेपूड, मीठ चवीनुसार, तूप.
साट्यासाठी:- अर्धी वाटी तूप फेसून त्यात दोन चमचे कॉर्नफ्लोअर घालून हलके मिश्रण तयार करावे.
कृती:- मैदा व मीठ चाळून घ्यावे. त्यात जिरे व मिरेपूड मिसळावी. तुपाचे मोहन घालून मिश्रण नीट मिसळून करून पाण्याने पिठाचा गोळा मऊसर भिजवून घ्यावा. त्याचे समप्रमाणात गोळे बनवून घ्यावेत व पोळ्या बनवाव्या. पहिली पोळी लाटून त्यावर साटा पसरावा. त्यावर दुसरी पोळी ठेवून तिच्यावर साटा लावावा. दोन्ही पोळ्यांचा घट्ट रोल करावा. त्याचे दीड सेंटिमीटरचे तुकडे कापून डब्यात फ्रिजमध्ये ठेवावेत. एक तासानंतर त्याचे फुलाच्या आकारात म्हणजे कापलेला भाग वर घेऊन चिरोटे लाटावे. गरम तुपात अलगद सोडावे. तूप उडवत उडवत पाकळ्या मोकळ्या करून चिरोटे एका बाजूने सोनेरी झाले की उलटून दुसरी बाजू तळावी. वर थोडा चाट मसाला किंवा आमचूर पावडर भुरभुरावी.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

अननसाचे चिरोटे
साहित्य:- १ वाटी मैदा, १ वाटी बारीक रवा, तळण्यासाठी तूप, साखर, साटय़ासाठी तांदळाचे पीठ, अननसाचे तुकडे, दूध.
कृती:- रवा व मैदा परातीत घेऊन त्याला चोळून चोळून तूप लावावे. प्रत्येक कणाला तूप व्यवस्थित लागले पाहिजे. किंचित मीठ घालून रवा व मैदा घट्टसर भिजवावा व तासभर ओल्या मलमलच्या कपडय़ात गुंडाळून झाकून ठेवावा. पिठाचा गोळा बाहेर काढला की चांगला तिवावा किंवा बत्त्याने कुटावा व मुलायम करून घ्यावा. वाडग्यात मैदा किंवा तांदूळ पीठ घेऊन त्यात तूप घालून चांगले फेसाळ व साटा करून घ्यावा. पातेल्यात साखर घेऊन ती बुडेल इतके पाणी घालावे. त्या अगोदर अननसाचे बारीक तुकडे करून ठेवावे व ते पाकात घालावे. स्वादिष्ट पाक तयार होईल. पिठाची पोळी लाटून मध्ये साटेा लावून एकावर एक दोन पोळ्या ठेवाव्या व गुंडाळी करून त्याचे काप काढावेत व ते हलक्या हाताने चौकोनी लाटावे व तुपात मंद आचेवर तळावेत. चांगले पदर सुटतात. ते गरम असतानाच गार पाकात टाकावेत. दुसरे तळले की पहिले काढून डीशमध्ये ठेवावेत.
टिप्स:- रवा व मैदा दूधात भिजवावा किंवा पाण्यात, चिरोटय़ावर अगदी बारीक बारीक तुकडे वर यायला हवेत. संत्रे, टोमॅटो, डाळिंबाचा रस किंवा रोझ सिरपने लाल रंग येतो, पाकात गुलकंद टाकला तर गुलाबाचा टाकावा, पाकात लिंबूरस घालू नये.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

आयुर्वेदामधील चिरोटेची कृती
गोधूमधूमसी चाल्य घृतेनाक्ताक जलेन च ।
यित्वा तु तस्याश्चृ ग्राह्यं पूगप्रमाणकम्‌ ।।
गोलकं वेल्लयित्वा तु तस्य कुर्याच्च पोलिकाम्‌ ।
द्वितीया च तृतीया च कृत्वा स्थाप्यास्तथोपरि ।।
एकां गृहीत्वा तस्यां तु घृतं दत्वा द्वितीयकाम्‌ ।
तस्याश्चोतपरि संस्थाय एवं स्थाप्या तृतीयका ।।
द्वयंगुलान्‌ खण्डकान्‌ कृत्वा वेल्लयित्वा घृतेपचेत्‌ ।ते घृते पाचिता नाम्ना चिरोटे इति विश्रुताः ।।
गव्हाचे अगदी बारीक पीठ घ्यावे व त्यात तूप घालून चोळावे. नंतर पाणी घालून मळून कुटून कुटून मऊ गोळा करावा. त्याची सुपारीएवढी गोळी करून कागदासारखी पातळ पोळी लाटावी. अशा एकूण तीन पोळ्या कराव्या. पहिल्या पोळीवर तूप लावून त्यावर दुसरी पोळी ठेवावी. दुसऱ्या पोळीवर तूप लावून त्यावर तिसरी पोळी ठेवावी. तिसऱ्या पोळीलाही वरून तूप लावावे. हे सर्व दुमडून पट्टी तयार करावी. या पट्टीचे दोन बोट जाडीचे तुकडे कापावेत. ते पुन्हा हलक्याू हाताने लाटावेत. पूर्वीप्रमाणे या पुऱ्या तूप लावून एकावर एक ठेवून परत हलक्याा हाताने लाटून चौकोनी आकाराचा चिरोटा करून तुपात तळून साखरेत घोळावा व खावा.
ते तु शर्करया चाद्या वृष्या बल्यास्तु शुक्रलाः ।गुरवः पित्तवातघ्ना श्चो्क्ताा पाकविशारदैः ।।
चिरोटे शुक्रधातूसाठी पोषक असतात, ताकद वाढवितात, पित्त-वातदोष शमवतात, पचायला मात्र थोडे जड असतात.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

साहित्य:
पाव ४
कांदा १ बारीक चिरलेला
शिमला मिरची १ बारीक चिरलेली
टोमॅटो १ बारीक चिरलेला
आले लसूण पेस्ट १ चमचा
लाल तिखट १/२ चमचा
पावभाजी मसाला ३ चमचे
अमूल बटर ५ चमचे
मेयाँनिस २ चमचे (आवडीनुसार)
मिठ चवीनुसार

कृतीः
खोलगट तव्यावर १ चमचा अमूल बटर गरम करून आल लसूण पेस्ट परतून घ्या मग चिरलेला कांदा घालून परतून घ्या मग त्यात शिमला मिरची टोमॅटो घालून परतावे पावभाजी मसाला लाल तिखट घाला चवीनुसार मिठ घाला व परतून घ्या हलकेच स्मँश करा तयार सारण बाजूला काढून ठेवा.

मग त्याच तव्यावर १ चमचा अमूल बटर गरम करून पाव मधे चिरून भाजा पावाच्या मधे आवश्यक सारण भरून पाव बंद करून दोन्ही बाजूने नीट भाजून घ्या मग पावाच्या ३ उघडया बाजूला मेयाँनीस लावा बाकी सर्व पाव असेच भाजून घ्या आणी गरम सर्व करा.

साहित्य : मॅकरोनी, ५० ग्रॅम बटर, ४ क्युब्स चिझ, ओरिगानो, चिली फ्लेक्स, दिड कप दूध.

कृती : सर्वप्रथम पॅनमध्ये ५० ग्रॅम बटर घालून त्यावर दिड कप दूध घालणे. नंतर त्यात चिझ घालून हे मिश्रण घाटून घेणे. त्यानंतर दुसर्‍या कढई मध्ये पास्ता पाण्यात उकडवून तो मऊ झाल्यावर त्यात हे मिश्रण घालणे. त्यानंतर वरुन ओरिगानो व चिलीफ्लेक्स घालणे.
मॅक अॅण्ड चिझ पास्ता तयार.

-- पूजा प्रधान