खाद्ययात्रा

चवळीचे दोन प्रकार असतात. वेलीची चवळी आणि रोपाची चवळी. रोपाची चवळी ‘तांदूळजा’ किंवा ‘तण्डुलीया’ या नावाने ही भाजी ओळखली जाते. भाजी पचायला हलकी, थंड गुणधर्माची असते.

५ टेबल स्पून आमचूर पावडर, ५ टेबल स्पून भाजलेले जिरे पावडर, १/२ टेबलस्पून कालीमिरी पावडर,१ टेबल स्पून सुपारी स्पेशल मसाला, १/२ टेबल स्पून हिंग, ३ टेबल स्पून काळा मीठ, २ टी-स्पून साधा मीठ, ७ टेबल स्पून पिठी साखर.

साहित्य:

२ वाट्या - जुने, सुवासिक आंबेमोहोर तांदूळ
थोडे तूप
मीठ
अर्धा टी स्पून - जिरे पूड
२-३ मिरी दाणे

कृती:

तांदूळ स्वच्छ धुवुन घ्या. फडक्यावर पसरा व सावलीत वाळवत ठेवा. वाळल्यानंतर अर्धवट कुटा. एका पातेल्यात तूप गरम करा. त्यात मिरी दाणे घालून तांदूळ, मीठ, जिरे पूड व पाणी घालून उकळी काढा. मऊसर शिजवा.

आजारी व्यक्तीसाठी कण्हेरी हे उत्तम व पचायला हलके अन्न आहे.

साहित्य - २ वाट्या मटार (उकळलेल्या पाण्यात घालून मऊ झालेला), पाव वाटी वा १२५ ग्रॅम पनीरचे लांबट वा चौकोनी तुकडे, दोन मोठे कांदे, एक टोमॅटो, एक चमचा लसूण व अर्धा चमचा आले पेस्ट हे सर्व तव्यावर १ चमचा तेलावर परतून, गार करून पेस्ट करून घ्या. मीठ, अर्धा छोटा चमचा गरम मसाला, पाणी.

कृती - प्रथम पॅनमध्ये तेल घालून त्यावर कांदा टोमॅटोची तयार पेस्ट परतून घ्या. ५ मिनिटे परतल्यावर शिजवलेला मटार, मीठ गरम मसाला घालून उकळा व पनीरचे हव्या त्या आकाराचे तुकडे घाला व २ मिनिटे भाजी गरम करून सर्व्ह करा. ही भाजी दाट ग्रेव्हीचीच छान लागते. त्यामुळे अगदी कमी पाणी घाला.

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

साहित्य -

२ वाट्या चण्याची डाळ
१ वाटी नारळाचं दूध
अंदाजाप्रमाणे गुळ (पाऊण वाटी)
अर्धी वाटी साखर
वेलची, जायफळ पूड, केशर, बदाम पिस्ता (आवडीप्रमाणे सुकामेवा)
चवीनुसार मीठ, आवडीनुसार इसेंस, २ चमचे साजुक तूप

कृती -

चण्याची डाळ कृती करण्यापूर्वी चार तास आधी भिजत घालावी व नंतर ती चाळणीत उपसून १० ते १५ मिनिटे ठेवावी. नंतर मिक्सरमधून सरसरीत बारीक करुन घ्यावी. (गुळगुळीत नको). नंतर त्यामध्ये नारळाचे दूध घालावे, चवी पुरते मीठ घालावे. (अर्धा चमचा मीठ). त्यामध्ये केशर, वेलची, जायफळ पावडर गुळ, साखर घालून चांगले ढवळावे. दोन चमचे साजूक तुप घालावे. आवडत असल्यास इसेन्स घालावा. पळीतून पडेल इथपर्यंत पातळ करावे. गरज भासल्यास आणखी थोडेसे नारळाचे किंवा साधे दूध घालावे.

सांजणी बनवायच्या थाळीमध्ये अगोदर बदाम, पिस्ते टाकावे. त्यावर मिश्रण टाकावे. साधारण जाडसर थर करुन घ्यावा. (खूप जाड नको). वर परत बदाम, पिस्ते, केशर घालावे व त्याला उकड द्यावी. अंदाजे १० ते १५ मिनिटे गॅसवर ठेवावे. नंतर गॅस बंद करुन उकडीचे झाकण काढून ठेवावे. थाळी बाहेर काढून गार झाल्यावर सुरीने काप करावे व डिश मध्ये उलटे करुन काढून ठेवावे.

साहित्य : २ वाटी हरभरयाची डाळ, पावकिलो ला जरा कमी असा गुळ (ढेकळे फोडुन) ( चवीनुसार गोड कमी-जास्त करु शकता) , वेलची पावडर (ऑप्शनल), चिमुट भर मीठ.

कृती : एका जाड बुडाच्या भांड्यात डाळ शिजु शकेल इतके पाणी गरम करत ठेवल. पाण्याला उकळी आली की डाळ पाण्यात टाकली. मीठ टाका. परत एकदा सरसरुन उकळी आणुन गॅस बारीक करुन ठेवला. भांड्यावर तिरके झाकण टाकुन ठेवले. १०-१५ मि, नंतर पळीने डाळ चाचपुन बघितली. हातात फुटली की समजावे की डाळ शिजली आहे. गॅस बंद करावा. पाणी पूर्ण काढुन घ्यावे नाहीतर पुरण पातळ होते. आता डाळीच भांडं परत गॅसवर ठेवुन गुळ अॅनड करा. गुळाचे पाणी सुटेल त्यात डाळ पूर्णपणे शिजुन जाईल. जरा मिश्रण हाटलुन घ्या. गॅस मोठा करुन गुळाचा रस आटु द्या..
तेलाच्या पोळीला जेवढे बारीक पुरण तेवढी पोळी मऊ होते.

पोळीचे साहित्य
१ १/२ वा टी गव्हाचे पीठ, पाऊण वाटी मैदा, मीठ, पाणी.
कृती. मैदा, गव्हाचे पीठ चाळुन घेऊन मीठ टाका. थोडे थोडे पाणी टाकत कणीक मळुन घ्या. पण ही कणीक रेगुलर चपातीच्या कणीकीपेक्षा मऊ पाहिजे. गरज पडली तर तेलाचा हात घेऊन कणीक चरचरुन मळुन घ्या. नंतर पाणतुटी करुन घ्या. तयार कणीकेला तेलाचा १ चमचा घेऊन तेल मुरेपर्यंत मळा.

पुरणपोळी कृती:-
हाताला तेल लावुन छोटासा कणीकेचा गोळा करुन घ्या. तो हातावरच पसरत पसरत म्हणजे कडेने पुरी येवढ्या आकारत करुन घ्या. पुरणाचा छोटासा गोळा करुन लांबट आकाराचा , तो हळु हळु कणीकीच्या गोळ्यात भरायचा. हात फिरवत फिरवत मोदकासारखे साईडची कणीक वरतुन आणुन गोळा बंद करा. दोन्ही हाताने हलकेसे दाबत गोळा चपटा करुन तेल लावलेल्या पोळपाटावर मध्यभागी तेलाची धार सोडुन गोळा हाताने थपथपा. ह्यामुळे पुरण सगळीकडे व्यवस्थित पसरते. तोंड बंद केलेली गोळ्याची बाजु खाली गेली पाहिजे. तेल लावलेले लाटणे एका दिशेने फिरवत पोळी लाटा. पोळी लाटताना पोळपाट फिरवा. आणी काठात लाटा.

गोलाकार पोळी झाल्यावर लाटणे पोळीच्या समोरील कडेवर ठेवा. काटाने अलगद उचलुन पोळी लाटण्यावर रोल करा. हे लाटणे हळुवार फिरवत आतल्या साईडने पुर्ण पोळी लाटण्यावर घ्या. दुसरा काठ अधांतरीच ठेवा नाही तर पोळी तव्यावर सुटी करताना चिकटेल.

तवा चांगला तापला आहे याची खात्री करा पोळी असलेले लाटणं अलगद तव्यावर पोळी सोडली जाईल ह्या बेताने बाहेरच्या बाजुला फिरवत आणा. पोळी टम टमीत पुरी सारखी फुगली की साईडला होल करुन हवा जाऊ द्यावी नाहीतर वाफ हातावर येते. एक साईड भाजली की पोळी परतुन टाका. तेलाचा हलका-सा हात लावा. परत परता आणी चांगली दोन्ही बाजूनी भाजुन घ्या. खाली सुती कापड अंथरुन त्या वर पोळ्या निम्या एकावर एक रहतील अश्या टाका. म्हणजे गरम पण राहतात पण चिकटत नाहीत.

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

साहित्य :- १५० ग्राम टोफू, १ चमचा कॉर्न स्टार्च, ४ चमचे तेल, १ चमचा लसूण पेस्ट, १ चमचा आले पेस्ट, २ चमचे रेड चिली गार्लिक पेस्ट, १/४ वाटी पाती कांद्याचा हिरवा भाग, बारीक चिरून, १/४ वाटी कांदा, मध्यम आकाराचे तुकडे (कांद्याच्या पाकळ्या विलग करा.), १/४ वाटी भोपळी मिरची, मध्यम तुकडे, १ चमचा सोयासॉस, १/२ चमचा व्हिनेगर, चवीपुरते मीठ.
कृती :- टोफू हलक्या हाताने प्रेस करून त्यातील थोडे पाणी काढून टाकावे. खूप जास्त प्रेस करू नये त्यामुळे टोफू कुस्करला जाऊ शकतो. टोफूचे १ इंचाचे तुकडे करावेत. त्यावर कॉर्न स्टार्च भुरभुरावा आणि हलकेच मिक्स करावे. एक मध्यम पॅन घेऊन त्यात १ चमचा तेल घालावे. त्यात टोफू शालोफ्राय करून घ्यावा. सर्व बाजू थोडय़ा ब्राउन करून घ्यावात. शालोफ्राय करून झाले की टोफू प्लेटमध्ये काढून ठेवावा. त्याच पॅनमध्ये अजून १ चमचा तेल घालावे. त्यात आले-लसूण पेस्ट परतावी. सोया सॉस, भोपळी मिरची आणि कांदा घालून एक मिनिटभर परतावे. मीठ घालावे. कांदा आणि भोपळी मिरची क्रिस्पी राहिल्या पाहिजेत. १ चमचा कॉर्न स्टार्च आणि ३ ते ४ चमचे पाणी घालून मिक्स करावे. हे मिश्रण पॅनमध्ये घालावे. चिली गार्लिक पेस्ट आणि व्हिनेगर घालावे. मिक्स करावे. आता शालोफ्राय केलेला टोफू घालावा. हलकेच मिक्स करून मिनिटभर शिजवावे. प्लेटमध्ये सव्‍‌र्ह करावे. सव्‍‌र्ह करताना पाती कांद्याची चिरलेली पात घालून सजवावे.
टिपा :- वरील रेसिपी ड्राय टोफूची आहे. थोडी ग्रेव्ही हवी असेल १ चमचा कॉर्न स्टार्च १/२ वाटी पाण्यात घालून मिक्स करावे. चिली गार्लिक पेस्टसोबत हे मिश्रणही घालावे. बाकी सर्व कृती सेम. या ग्रेव्हीबरोबर थोडा साधा पांढरा भातही सव्‍‌र्ह करू शकतो.

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

शोप, ओवा, लवंगा, वेलदोडे, किसलेले खोबरे, आणि तीळ निरनिराळे अगदी खरपूस भाजून घ्यावे. या सगळ्या गोष्टी खमंग भाजणे महत्वाचे आहे, बाकी साहित्याचं प्रमाण थोडं कमी जास्तं झालं तरी चालतं.

प्रथम तिन्ही प्रकारच्या भोपळी मिरच्या, ब्लॅक ऑलिव्ह्स, कॉर्न, मशरुम्स किसलेल्या मोझ्झरेल्ला चिझ मध्ये तेलावर मंद आचेवर परतून घ्यावे. नंतर त्यात चवीनुसार मीठ व चिली फ्लेक्स, ओरिगानो टाकावे.

मोड आलेली धान्ये कुकर मध्ये वाफवून घ्या. थंड झाल्यावर त्यात तिखट मीठ मिसळून वर टोमॅटो, कांदा, कोथिंबीर, चवीसाठी साखर घालून दही घालून खायला द्या. ही भेळ विटामिन ई आणि प्रथिनयुक्त आहे.