खाद्ययात्रा

साहित्य : १० लाल सुकया मिरच्या, १ टेस्पून लसूण एकदम बारीक चिरून, १/२ टेस्पून कॉर्न फ्लोअर किंवा कॉर्न स्टार्च, १ टेस्पून व्हिनेगर, साखर आणि मीठ चवीनुसार, ३ टेस्पून तेल.

कृती : १ कप पाणी चांगले उकळावे. त्यात सुकया मिरच्या तुकडे करून घालाव्यात. ३ ते ४ तासांनी किंवा मिरच्या नरम झाल्यावर त्यातले पाणी कढुन टाकावे. मिरच्यांची मिक्सरवर पेस्ट करावी. तेल गरम करावे. त्यात लसूण, आले मध्यम आचेवर परतून घ्यावे. मिरची पेस्ट घालावी.व्हिनेगर आणि कॉर्न फ्लोअर एकत्र करून घ्यावे. तेल सुटायला लागल्यावर त्यात व्हिनेगर-कॉर्न फ्लोअरचे मिश्रण आणि मीठ घालावे. चांगल्याप्रकारे परतावे. सगळ्यात शेवटी साखर घालावी.

लागणारे जिन्नस:

बाटीसाठी -

३ कप गव्हाचे पीठ१/२ कप रवा१ टेबलस्पून दही१ टीस्पून ओवाचिमुटभर खायचा सोडा१ टीस्पून मीठ१/२ कप तूप

डाळीसाठी -

१/४ कप मुग डाळ१/४ कप उडीद डाळ१/४ चणा डाळ१ कप तूर डाळ१ मध्यम कांदा१/२ टीस्पून हळद१ इंच आलं बारीक कापून१ टीस्पून जीरंचिमुटभर हिंग२ सुक्या मिरच्या३-४ लवंगा२ हिरवी वेलची१ इंच दालचिनी१ पमालपत्रं५-६ कडीपत्ता२ टोमॅटो२-३ हिरव्या मिरच्यामीठ२ टेबलस्पून तेलअर्ध लिंबू

क्रमवार पाककृती:

डाळ -
सर्व डाळी अर्धा तास भिजवून ठेवा. त्यानंतर हळद घालून शिजवून घ्या.
पॅनमध्ये तेल तापवून त्यावर जीरं, हिंग, सुक्या मिरच्या, कडीपत्ता ची फोडणी करा. त्यावर बारीक चिरलेला कांदा, हिरवी मिरची, आलं, तमालपत्रं, लवंगा, वेलची, दालचिनी, बारीक चिरलेले टोमॅटो घालून परतून घ्या. कांदा तांबूस झाला

की शिजवलेली डाळ घाला आणि चांगली उकळी काढा. वरून लिंबू पिळून, बारीक चिरलेली कोथंबीर घाला.

बाटी -
भांड्यात गव्हाचे पीठ, रवा, मीठ, खायचा सोडा, दही, ओवा आणि तूप घ्या. पुरेसं पाणी घालून चांगलं मळून ठेवा. (पीठ पोळीसाठी मळतो त्या पेक्षा थोडं घट्टं)
ओव्हन १८०°C ला प्री-हिट करून घ्या. बेकींग-ट्रे ला तुपाचा हात फिरवून घ्या. पीठाचे लिंबापेक्षा थोडे मोठया आकाराचे गोळे करून बेकिंग-ट्रे वर ठेवल्यावर ओव्हनमध्ये २०-२५ मिनिटे १८०°C वर बेक करून घ्या. २०-२५ मिनिटाने बाटी परतून

साधारण १० मिनिटे बेक करून घ्या. बाटीचा रंग खरपूस तांबूस होईल.
बाटीला थोडे तडे गेले म्हणजे पीठ बरोबर जमून आले आणि बाटी आतापर्यंत बेक झाली समजावे.

बाटी थोडी कोमट होऊ द्या, मग हाताने तोडून वर थोडे तूप आणि भरपूर गरम डाळ घालून, थोडी मऊ, थोडी कुरकुरीत बाटीचा आस्वाद घ्या!!!

सर्व एकत्र करून चटणी वाटावी. त्यावर लिंबू पिळावे. तेलाची फोडणी करावी. त्यात कढीलिंब घालावा व ही फोडणी चटणीवर घालावी.

हिरव्या पालेभाज्या असे नुसते नाव घेतल तरी मुलांच्याच काय पण मोठ्यांचे चेहेरे पण जरा तिरकेच होतात. कोणत्याही दुसऱ्या भाजीमध्ये नसतील एवढी पोषणतत्वे या पालेभाज्यांमध्ये असतात. हिरव्या रंगामध्ये जीवनसत्त्व अ, ब, क, ई जीवनसत्त्व आढळून येतात. यात लोह, खनिजे, झिंक मुबलक प्रमाणात असल्यामुळे डॉक्टर आपल्या रोजच्या जेवणात जास्तीत जास्त पालेभाज्यांचा वापर करा असे सांगतात.

प्रथम तांदूळ धुवून पाण्यात ठेवावेत. लवंग, दालचिनी, मिरे, जायपत्री व वेलची यांची पावडर बनवून बाजूला ठेवावी. तसेच लसूण, मीठ, लाल मिरची, हिरवी मिरची, लवंग, दालचिनी, जिरे पावडर आणि धणे पावडर यांनी पेस्ट बनवावी. एका पातेलीत चिरलेल्या सुरणाचे तुकडे, ही पेस्ट आणि लिंबाचा रस असे एकत्र करून आता बाजूला ठेवावे. बटाट्याच्या मोठ्या फोडी ब्लांच कराव्यात. पातेलीत तेल तापवून त्यावर त्या फोडी टाकाव्यात. त्यातच उभा चिरलेला कांदा परतावा. मीठ मिसळून हे बाजुला ठेवावे. दुसर्याा पातेलीत बारीक चिरलेला कांदा परतावा व त्यावर बारीक चिरलेला टोमॅटोही ढवळावा. त्यात मीठ व सुरणाचे तुकडे मिक्स करून ढवळावेत. एका पातेलीत तांदूळ फडफडीत शिजवावा. शिजतांना त्यात मीठ घालावे व ढवळावे. आता मोठ्या पातेलीत तुप तापवून त्यावर एक थर भाताचा त्यावर दुसरा थर बटाट्याचा व तिसरा थर सुरणाचा असे लावत जावे. बाजुने तुप सोडून पातेले मंदाग्निवर ठेवावे व वाफ द्यावी. सुरण बिर्याणी तयार! आवडत असेल तर या थरांमध्ये रंग घालावा.

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

साहित्य:- मका, बटर, मीठ, साखर.

कृती:- मकेचे दाणे 5 मिन उकळुरन घ्याएक भांडयात काढून त्याला मीठ व साखर घालाव त्यावर थोडा बटर घाला.

साहित्य:- प्रत्येकी १ वाटी सोयाबीन, नाचणीचे पीठ, एक वाटी बेसन, रवा, कणीक, तांदूळाचे पीठ, दीड वाटी गूळ दुधात किंवा पाण्यात विरघळवलेला, मीठ, काजूचे बारीक तुकडे, वेलची पावडर, भिजवलेले अळीव, तेल, साजूक तूप.

कृती:- प्रथम १ वाटी नाचणीचे पीठ, १ वाटी सोयाबीन पीठ व वरीलपैकी कोणतीही दोन पिठे एकेक वाटी अथवा अर्धा वाटी सगळी पिठे एकत्र करावीत. त्यात चिमूटभर मीठ, वेलची पावडर, काजू तुकडा व ४ चमचे दुधात किंवा पाण्यात भिजवलेले अळीव घालावे. गुळाचे पाणी घालून पीठ घिरडय़ाच्या पिठाइतके पातळ भिजवावे. आवडेल इतपत गोड करावे. नॉनस्टीक पॅनमध्ये साजूक तूप घालून ते पसरवावे व त्यावर झाकण ठेवावे. आकार हवा तेवढा लहान-मोठा करावा. खालची बाजू लालसर झाली की झाकण काढून उलटावे व गुलाबी रंगावर झाले की प्लेटमध्ये काढून घ्यावे. नारळाची चटणी किंवा लोणचे किंवा लिंबू गोड लोणचे किंवा टोमॅटो सॉस बरोबर सर्व्ह करावे.

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

पीन-व्हील कचोरी
पारीसाठी साहित्य - कणीक, आमचूर, तिखट, हळद, धनेपूड, मीठ, तेल. सर्व अंदाजाने घेऊन पीठ भिजवावं.
सारणासाठी :- उकडलेल्या बटाट्याचा लगदा, धने, जिरे पूड, आमचूर तीळ, गरम मसाला, खोबऱ्याचा बारीक किस, आलं व मिरची पेस्ट, हळद, तिखट, मीठ सर्व कालवावं. पातळ पोळ्या लाटून घ्याव्या. एका पोळीवर सारण पसरावं. दुसऱ्या पोळीने झाकावं. घट्ट रोल बनवावा. थोडा वेळ फ्रीजमध्ये ठेवून, आळूवडीप्रमाणे कापून तळावं. पुदिन्याचा चटणीबरोबर द्यावे.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

दही पकोडी
साहित्य - 2 कप कणीक, 1 कप बेसन, मीठ, हळद, तिखट, पाव चमचा सोडा.

कृती :- भज्यांच्या पिठासारखं भिजवावं. पकोडी तळून पाण्यात पंधरा - वीस मिनिटं ठेवावी. इतर साहित्य :- गार दही घुसळून, गाळून, मीठ घालून ठेवावं. खजुराची गोड चटणी, भाजलेल्या जिऱ्याची पूड, तिखट मीठ, थोडा पुदिना, थोडी कोथिंबीर चिरून, पाण्यातून पकोडी काढून, दह्यात घालावी. डिशमध्ये (सहा - सात) पकोडे घालून गोड चटणी व इतर साहित्य पेरून द्यावे.

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

न्युट्री ब्राऊन ब्रेड
साहित्य :- अडीचशे ग्रॅम कणीक, 1 चमचा फ्रेश यीस्ट, पाऊण चमचा मीठ, (1 अंड ऐच्छिक) 10 ग्रॅम (दीड चमचा) साखर, कोमट पाणी.
कृती :- कणीक चाळून खळगा करून त्यात साखर, अंड, थोडं दूध घालून, दहा मिनिटे तेलाचा हात लावून मळा, तेल लावलेल्या भांड्यात ठेवून, तेल लावलेल्या प्लॅस्टिकने झाकावे. आकाराने दुप्पट झाल्यावर पुन्हा मळावे. ब्रेडच्या डब्यात घालून पुन्हा फुगू द्यावे. (डबा दोनतृतीयांशच भरावा म्हणजे पीठ फुगायला जागा राहील) 450 अंशांवर 30 मिनिटे भाजावं. भाजायला ठेवण्यापूर्वी ब्रशने दूध लावा. त्यावर बारीक दलिया पेरा. तीळ किंवा खसखस पेरता येईल. ब्रेडचा रंग ब्राऊन यायला हवा असल्यास 2चमचे कॅरामलसिरप पीठ भिजवताना घालावं. पिझ्झा बेस वर दिलेल्या ब्रेडच्या पिठाचाच पीझ्झा बेस बनवता येईल. फक्त पीठ मळताना अंड व बटर एक टेबल स्पून घालून पीठ मळावं. गोल, जाडसर पोळी लाटून काट्याने टोचून बेक करावं, पण पूर्णपणे ब्राऊन करू नका, कारण टोमॅटो सॉस, टॉपिंग, चीझ इ. घालून पुन्हा केक करावा लागेल.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

चकोल्या खेडेगावातील आषाढ-श्रावणातील खास पदार्थ. पावसाळ्यात भाज्या मिळायच्या नाहीत. हवा थंड. त्याकरिता एक खमंग पदार्थ. उपास सोडण्याकरितासुद्धा हा पदार्थ करतात.

साहित्य- १ वाटी शिजवलेली तुरीची डाळ, गोडा मसाला, तिखट, मीठ, चिंच, गूळ, जिरे, व सुके खोबरे भाजून कुटलेले, ओवा, २ वाटय़ा कणीक, तेल इ.

कृती- प्रथम पातेल्यात तेलाची हिंग, मोहरी, मेथी घालून खमंग फोडणी करणे. त्यात शिजवलेली तुरीची डाळ घालून पाणी घालणे. नंतर त्यात गोडा मसाला, लाल तिखट, मीठ, चिंचेचा कोळ, गूळ, जिरे, खोबरं घालून पातळ आमटी करणे.

नंतर कणकेत तिखट, मीठ, ओवा, हळद, गोडा मसाला, तीळ २ चमचे मोहन घालून घट्ट कणीक भिजवणे. ते मळून त्याच्या पोळ्या लाटणे, त्याचे शंकरपाळे कापणे. आता आमटी ठेवलेला गॅस मंद ठेवून त्यात ते शंकरपाळे घालणे मधूनमधून हलक्या हाताने हालवणे, चांगल्या शिजल्या की गॅस बंद करणे. (साधारण घट्टच करणे) खायला देताना त्यावर साजूक तूप, बाजूला लसूण चटणी, कांदा उभा चिरलेला व भाजलेल्या भातवडय़ाबरोबर देणे.

- सुमन सांबारे, दादर, मुंबई.

गुजराथी लोक हे खाण्यापिण्याचे शौकीन लोक. कुठेही जातील तेथे अगोदर जेवण्याखाण्याची काय सोय आहे हे पाहून जातील. ऑफिसातदेखील लंच साठी भक्कम पाच सहा कप्प्यांचा डबा नेतील. त्यात त्यांचा मधल्यावेळेतला नाष्ता देखील असेल. बस मध्ये रेल्वे मध्ये गुजराथी लोक त्यांच्या घरचे पदार्थ खाताना दिसतील, त्यांचे आतिथ्य आगदी भारावून टाकणारे असते. घरातच नव्हे तर अगदी हॉटेलात सुद्धा. गुजराती पदार्थ म्हटले की, सगळ्या आधी आठवतो तो ‘ढोकळा’. तसेच गुजराती पद्धतीने बनवलेली अळुवडी म्हणजे ‘पात्रा रोल’ आणि बनवायला कठीण पण अत्यंत मऊ असा चवदार पदार्थ म्हणजे ‘खांडवी’. गुजराती खाद्यपदार्थाची एक वेगळीच लज्जत असते. गुजराती पदार्थामध्ये डाळ, तांदूळ, भाज्या, चपाती, भाज्यांचं सॅलड, पापड आणि दही यांचा मुख्य समावेश असतो. गुजराती जेवण हा समतोल आहाराचं एक चांगलं उदाहरण समजलं जातं. ढोकळा, खांडवी हे गुजराथी पदार्थ प्रसिद्ध आहेत.
काही गुजराथी पदार्थ कृती
लीलवा नु भात
साहित्य:-२ टेबलस्पून चिरलेली कोथिबिंर, २ टेबलस्पून वाटलेली हिरवी मिरची, २ लाल मिरच्या, २ कप तांदूळ, २ टेबलस्पून तेल, १ टेबलस्पून मोहरी, लसणाच्या ४- ५ पाकळ्या बारीक करून, अर्धा टेबलस्पून आल्याची पेस्ट, चवीसाठी मीठ, एक चिमूट हिंग, पाव किलो मोड आलेले वाल
कृती:- तांदूळ धुवून अर्धा तास निथळत ठेवा. कढईत तेल घाला. फोडणी तयार करून घ्या. फोडणी तडतडल्यावर त्यात वाल, आलं आणि वाटलेली मिरची घाला. एखादे मिनिटभर तसेच ठवून नंतर त्याल धुतलेले तांदूळ घाला. थोडा वेळ परता. आता त्यात चार कप उकळते पाणी घाला. मंद आचेवर शिजवा. सगळे पाणी आटले, भात आणि वाल शिजला की गॅस बंद करा. कोथिंबिरीने सजवून गरमगरम खायला द्या.
मकाई ना भरता
साहित्य:- १ टीस्पून कोथिंबीर पावडर, १ टीस्पून हळद, १ किलो फ्रेश मका, १ टीस्पून तिखट, १ टेबलस्पून तेल, ३ मध्यम आकाराचे टोमॅटो, अर्धा टीस्पून गरम मसाला, मध्यम आकाराचे तीन कांदे, अर्धा टीस्पून मोहरी, ६-७ हिरव्या मिरच्या, चवीसाठी मीठ, चिरलेली कोथिंबीर
कृती:-मक्याचे कणीस अख्खे उकडून घ्या. मग त्याचे दाणे काढा आणि मिक्सरमधून वाटून घ्या. कांदा चिरून घ्या. टोमॅटो धुऊन चिरून घ्या. मिरची धुऊन चिरून घ्या. कढई गॅसवर तापत ठेवा. तेल घाला. मोहरी घाला. ती तडतडल्यावर कांदा घाला. त्याचा रंग बदलेपर्यंत तो परतून घ्या. मिरची घाला. दोन-तीन मिनिटे परता. लाल तिखट, हळद, गरम मसाला, मीठ घाला. थोडा वेळ परता. टोमॅटो घाला. टोमॅटो चांगला शिजल्यावर कॉर्न, थोडं मीठ आणि पाणी घाला. आणखी ५-१० मिनिटं परता. कोथिंबिरीने सजवून गरमगरम खायला द्या.
सुकावनी
साहित्य:- तळणीसाठी तेल, २० हिरव्या मिरच्या, १ कप दही, अर्धा टीस्पून मोहरी, पाव टीस्पून लाल तिखट, १ कप श्रावणघेवडा, अर्धा टीस्पून कोथिंबीर पावडर, दीड कप गवार, चवीपुरते मीठ
कृती : भाज्या धुऊन घ्या. त्या सुकवा. दह्य़ात पाणी घालून घुसळून ताक बनवा. या भाज्या त्या ताकात घाला आणि दोन दिवस ठेवा. त्यानंतर त्या ताकातून त्या भाज्या काढून घेऊन कडक उन्हात वाळवा. तळून घ्या. एका डिशमध्ये घेऊन त्यावर मीठ भुरभुरा. कोथिंबीर, लाल तिखट, घालून सजवा आणि गरमगरम खायला द्या.
रसपात्रा
साहित्य:- अळूच्या उकडलेल्या वड्या ५ – ६, चिंचेचा कोळ अर्धी वाटी, गूळ एक मोठा - लिंबा एव्हढा खडा, तिखट १ चमचा, हळद पाव चमचा, मीठ चवीप्रमाणे, कोथिंबीर, कढीपत्त्याची ४ -५ पाने, तेल २ चमचे, जिरे अर्धा चमचा, पाणी अर्धा कप
कृती: - पातेल्यात तेल टाकून तापत ठेवा. त्यात जिरे टाका. जिरे तडतडले की त्यात कढीपत्ता टाका. हिंग टाका. तिखट, हळद, मीठ टाका. आता त्यात चिंचेचा कोळ टाका. गूळ टाका. पाणी टाका. कोथिंबीर टाका. एक उकळी आली, गूळ नीट विरघळला की त्यात अळूच्या वड्या सोडा. उकळी आली की झाकण ठेऊन २ -४ मिनिटं शिजवा. तयार आहे झणझणीत रसपात्रा.
गुजराथी डाळ खिचडी
साहित्य:- एक वाटी साला सकट हिरव्या मुगाची डाळ,अर्धी वाटी पिवळी मुगाची डाळ,दीड वाटी बासमती तांदूळ, अर्धी मूठ शेंगदाणे, टोमॅटो, फ्लावर, बटाटा ,तोंडली, बीन्स,१“दालचिनीचा तुकडा,तीन वेलदोडे,३-४ लवंगा,दोन हिरव्या मिरच्या,एक चमचा काळी मिरीपूड ,एक टेबलस्पून तेल, ९-१० वाट्या पाणी(तुम्हाला हवे असेल त्याप्रमाणे कमी-जास्त),चवीनुसार मीठ,एक तमालपत्र,अर्धा टेबलस्पून जिरे,१२-१५ कढीपत्त्याची पाने.चिमूटभर हिंग,अर्धा चमचा हळद.
कृती:- हिरव्या सालीची मुगाची डाळ स्वच्छ धुवा आणि अर्धा-पाऊण तास आधी भिजत घालून ठेवा. अशाच प्रकारे पिवळी मुगाची डाळसुद्धा स्वच्छ धुवा आणि अर्धा-पाऊण तास आधी भिजत घालून ठेवा. गॅसवर एका मोठ्या जाड बुडाच्या पातेल्यांत फोडणीसाठी तूप+तेल एकत्र गरम करून घेऊन त्यात जिरे टाका. जिरे चांगले तडतडले व सोनेरी-ब्राऊन झाले की त्यात तमालपत्र,दालचीनी,लवंगा,वेलची आणि मिरीपुड घालून या कच्च्या मसाल्यांचा चांगला सुवास येईपर्यंत परता. परतून मस्त वास सुटल्यावर त्यात कढीपत्त्याची पाने,हिरव्या मिरचयांचे तुकडे,हळद व हिंग घालून पुन्हा दोन मिनिटे परता. आता त्यात शेंगदाणे, टोमॅटो, फ्लावर, बटाटा ,तोंडली व बीन्स घालून परता व पातेल्यावर झाकण ठेऊन ५-१० मिनिटे नुसत्या वाफेवर शिजवून घ्या. नंतर दोन्ही डाळींमधील पाणी निथळून घेऊन त्या पातेल्यात शिजत असलेल्या भाज्यात टाकून पुन्हा २-३ मिनिटे परता. मग त्यात पाणी घालून दोन्ही डाळी शिजू द्या. दरम्यान बासमती तांदूळ धुवून घ्या व १५-२० मिनिटे भिजत घालून ठेवा.
जेंव्हा डाळी अर्धवट शिजतील तेंव्हा त्यात भिजत घातलेले तांदूळ घालून ढवळून चांगले मिक्स करून घ्या. मध्यम आंचेवर दोन्ही डाळी व तांदूळ शिजू द्या. जेंव्हा तांदूळ शिजत आला असे वाटेल तेंव्हा त्यात मीठ घालून हलकेच खिचडी ढवळून मिक्स करून घ्या. खिचडी जेव्हढी हवी तेव्हढी घट्ट झाली असे वाटेल तेंव्हा उरलेले तूप घाला व एखादे मिनिट शिजवून घेऊन गॅस बंद करा. कढी, पापड व रायता सोबत सर्व्ह करा.
या खिचडी चे रेडिमिक्स तयार करता येईल सगळ्या गोष्टी तेल तुपावर फक्त परतून घ्यायच्या शिजवायच नाही पाणी घालून भाज्यावगैरे मग सगळे मसाले घालून रेडिमिक्स तयार
पाहिजे तेव्हढे राईस कुकर मध्ये शिजवून जास्तीचे फ्रिज मध्ये हवाबंद डब्यात पिशवीत ठेवा.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३