लेखसंग्रह
वेगवेगळ्या विषयांवरील लेख आपण या ठिकाणी वाचू शकाल
-
चांदणफुले !
आमच्या एका स्नेह्याच्या शेतावर गेलो होतो …. कर्जत जवळ … आजूबाजूला गच्च रान …. शांतता आणि अर्थात सगळीकडे पिवळी ….गुलाबी … जांभळी चिमुकली रानफुलं चांदण्यांसारखी सुंदर फुललेली … या भुरभुरत्या पावसात मस्त डोलणारी …. चिमुकली म्हणजे किती …. तर आपल्या हाताच्या करंगळीच्या नखाएवढी चिमुकली
-
शुद्ध बीजापोटी- पुरुषबीज शुक्र
संत तुकाराम महाराज म्हणतात;‘शुद्ध बीजापोटी; फळे रसाळ गोमटी’आयुर्वेदाने गर्भनिर्मितीसाठी जे चार अनिवार्य घटक सांगितले आहेत त्यातील एक म्हणजे बीज हा होय. बीज म्हणजे शब्दश: बी-बियाणे. जसे शेती करताना ठराविक पीक येण्यास त्याचे उत्तम दर्जाचे बियाणे पेरावे लागते तसेच गर्भधारणेसाठी पुरुष आणि स्त्री या दोहोंची बीजे शुद्ध असणे गरजेचे असते. याकरताच आचार्य सुश्रुतांनी तर ‘शुक्रशोणितशुद्धीशारीर’ नामक अध्यायच सविस्तरपणे लिहिला आहे. सध्या आपण पुरुषबीज म्हणजेच शुक्राच्या शुद्धतेच्या आयुर्वेदोक्त आणि आधुनिक विज्ञानाच्या कसोट्या जाणून घेणार आहोत.वंध्यत्वसंबंधित समस्यांवरील उपचारासाठी जेव्हा एखादे जोडपे येते तेव्हा त्यातील पुरुषाला करायला सांगण्यात येणारी पहिली तपासणी म्हणजे semen analysis होय. यात प्रयोगशाळेत वीर्याचा नमुना देऊन त्याची तपासणी होते. यामध्ये प्रामुख्याने पुढील बाबींचा विचार केला जातो.१. रंग:Whitish grey हा सामान्य रंग मानला गेला असून आयुर्वेदात हाच रंग ‘स्फटिकाभम्’ म्हणजेच स्फटिकाप्रमाणे दिसणारा या शब्दात सांगितला आहे. अन्य एके ठिकाणी लाह्यांच्या पाण्यासारखा हा रंग असतो असेही वर्णन वाचायला मिळते. हा वैशिष्ट्यपूर्ण रंग असणे हे वीर्यात शुक्राणू उपस्थित असल्याचे द्योतक असते. शुक्राणूच नाहीत अशा रुग्णांत (azoospermia) हा रंग दिसत नाही.२. द्रवता:द्रव असणे हा शुक्राचा गुण आहे असे आयुर्वेद सांगतो. आधुनिक विज्ञानानुसार साधारणतः अर्ध्या तासात वीर्याचा नमुना हा पातळ होणे अपेक्षित असते. आयुर्वेदालादेखील याबाबतच सुचवायचे असेल का?३. फ्रुक्टोज:वीर्यात फ्रुक्टोज नामक शर्करा असणे गरजेचे असते. या शर्करेमुळे शुक्राणूंना हालचालींसाठी आवश्यक ऊर्जा प्राप्त होत असते. आयुर्वेदीय ग्रंथांत ‘मधुर’ हा सांगितलेला शुक्राचा गुण या गोष्टीकडेच तर निर्देश करत नसेल?४. वीर्याचे प्रमाण:WHO नुसार एका वेळेस १.५-६ मिली इतके प्रमाण हे सामान्य मानले गेले आहे. आयुर्वेदाने याबाबत विचार करताना वाजीकरण या विषयात शुक्र हा प्रमाणत: अधिक असणेही महत्वपूर्ण आहे हा विचार नोंदवलेला आढळतो.५. शुक्राणू संख्या:WHO च्या मतानुसार प्रत्येक वीर्याच्या नमुन्यात किमान १५ दशलक्ष/ मिली इतकी शुक्राणूसंख्या असणे योग्य स्तर आहे. यापेक्षा कमी शुक्राणू असल्यास वंध्यत्वामागे ते एक प्रमुख कारण ठरू शकते.६. शुक्राणू हालचाल:शुक्राणूंची केवळ संख्याच पर्याप्त असणे पुरेसे नसून ते गतिशील असणेदेखील आवश्यक असते. नमुना घेतल्यावरील पुढील तासाभरात सुमारे ५०- ६०% गतिशील शुक्राणू असणे (rapid linear progression) अपेक्षित आहे. त्यांच्या गतिमानतेनुसार a,b,c,d अशा चार गटांत त्यांचे वर्गीकरण केले जाते.७. शुक्राणूंची सामान्य रचना:रचनात्मकदृष्ट्या Head, midpiece, tail असे भाग असलेल्या शुक्राणूंमध्ये काही विकृती असू शकतात. त्यांचा अभ्यास आणि प्रमाण यांबाबत येथे निरीक्षण नोंदवले जाते. आयुर्वेदानेही या गोष्टीचा सखोल विचार केला असून त्या संबंधाने शुक्रशोधक महाकषायाचे वर्णनही चरकसंहितेत आलेले दिसून येते.याव्यतिरिक्त मधाच्या गंधासारखे असणे, स्निग्ध असणे असेही शुक्राचे गुण आयुर्वेदात सांगितले आहेत. हे सारेच गुण महत्वपूर्ण आहेत हे अर्थातच वेगळे सांगायला नको. शिवाय शुक्राच्या विकृतीदेखील वर्णन केल्या आहेत त्यावरही एखादा स्वतंत्र लेख लिहिनच. तूर्त ही बाब लक्षात घेणे आवश्यक आहे की ज्या आयुर्वेदाने पुरुषबीजाच्या शुद्धतेची परिमाणे निश्चित केली आहेत, त्यातील विकृती वर्णन केल्या आहेत; त्या आयुर्वेदानेच त्यातील विकृतींवरील उपचारही सविस्तर वर्णन केलेले आहेत. Semen analysis सारख्या आधुनिक तपासण्यांचा ‘आयुर्वेदीय दृष्टिकोनातून’ केल्यास सोने पें सुहागा!© वैद्य परीक्षित शेवडे; MD (Ayu.)आयुर्वेदीय वंध्यत्व उपचार तज्ज्ञ।। श्रीव्यङ्कटेश आयुर्वेद ।। डोंबिवलीसंपर्क: ०२५१-२८६३८३५ -
राष्ट्रीय कॅलेंडरचा वापर
राष्ट्रीय कॅलेंडरची तारीख दररोज आकाशवाणी व दूरदर्शनवर प्रसारण सुरु होताना सांगितली जाते. प्रमुख वर्तमानपत्रांमध्येही आतल्या पानावर रोजचे पंचांग दिलेले असते. तिथेही भारतीय राष्ट्रीय सौर तारीख दिलेली असते. रिझर्व्ह बॅंकेच्या कॅलेंडरमध्येही या तारखांचा उल्लेख असतो. राष्ट्रीय सौर कॅलेंडरही काही संस्था प्रकाशित करु लागल्या आहेत. आपणही सौर कॅलेंडरचा वापर करु या. सुरुवात स्वतःपासून करु.
-
एक होतं गाव
एक होतं गाव.
"महाराष्ट्र" त्याचं नाव.गाव खूप छान होतं,
लोक खूप चांगले होते."मराठी" भाषा बोलत होते,
गुण्यागोविंदानं नांदत होते.
त्यांचं मन खूप मोठ्ठं होतं.
वृत्ती खूप दयाळू होती.दुखलं- खुपलं तर एकमेकांच्या हाकेसरशी धावून जायचे.
आल्या-गेल्याला सांभाळून घ्यायचे. एकमेकांना साथ
देऊन जगण्याचं गाणं शिकवायचे,महाराष्ट्रात होता एक भाग.
"मुंबई" त्याचं नाव.मुंबईसुद्धा छान होती;
महाराष्ट्राची शान होती.सर्वांच्या आकर्षणाची बाब होती.
आजूबाजूचे सगळेच मुंबईसाठी धडपडत होते.इथं आले, की इथलेच होऊन
राहत होते."अतिथी देवो भव...!"
या उक्तीनुसार महाराष्ट्रातील लोकांनी सर्वांचं आदरातिथ्य केलं.
पाहुण्यांचा मान म्हणून मागतील ते देऊ लागले.हळूहळू परिस्थिती बदलू
लागली. "अतिथी"
जास्त आणि "यजमान" कमी झाले.मुंबई कमी पडू लागली, आजूबाजूला पसरू लागली. सगळ्यांचीच भाषा वेगवेगळी होती.
मराठी आपली वाटत नव्हती.
प्रश्न ?मोठा गहन होता,पण माणसं मात्र हुशार होती, दूरदृष्टीची होती.
त्यांना एक युक्ती सुचली.
दूरदेशीची परदेशातील
भाषा त्यांना जवळची वाटली.त्यांना वाटलं आपली मुलं शिकतील, परदेशात जातील, उच्चशिक्षित होतील. सर्वांचाच,अगदी "महाराष्ट्राचा" ही विकास होईल, म्हणून त्यांनी याच भाषेतील शिक्षणाची सोय केली.
आजूबाजूला या भाषेत बोलणारे पाहून मराठी माणसंही खंतावली.
आपल्यालाही हे आलंच पाहिजे म्हणून याच भाषेत शिकू लागली, शिकवू लागली,आणि मग हळूहळू मराठी कोणीच शिकेना, मराठी कोणीच बोलेना,
बोलीभाषा ही बदलली.सगळ्याचा नुसता काला झाला.
शुद्ध, सुंदर मराठीचा लोप झाला.अशा या महाराष्ट्रातील एक छोटा मुलगा आपल्या आईबरोबर
माफ करा हं........
आपल्या 'मम्मी' बरोबर एकदा वाचनालयात गेला.
चुकून त्याचा हात एका पुस्तकावर पडलं, त्यानं ते उघडलं. पुस्तक शहारलं, पानं फडफडली, आनंदित झाली.
त्यांना वाटलं, चला निदान आज तरी आपल्याला कोणी वाचेल.
इतक्यात त्या मुलानं
विचारलं, (त्याच्या भाषेत)
"मम्मी" कोणत्या भाषेतलं पुस्तक आहे गं हे ?'''मम्मी' खूप सजग होती,
मुलाचं हित जाणत होती, सगळं ज्ञान पुरवत होती.पुस्तक परत जागेवर ठेवत म्हणाली, "अरे, खूप पूर्वी म्हणजे तुझ्या आजोबांच्या वेळेस, "मराठी भाषा" प्रचलित होती; आता कोणी नाही ती बोलत.
पुस्तक कोमेजलं, पानं आक्रसली, पानांपानांतून अश्रू ठिबकले;
पण...................हळहळ वाटण्याचं काही कारण नव्हतं. कारण, आता मराठी साठी दुःखी होणारं काळीज कोणाचंच उरलं नव्हतं.!!
महाराष्ट्राची शान "मराठी"भाषा!!!
मला एकानी विचारले तू मराठीत का 'पोस्ट' टाकतो....??? आणि,
मी त्यांना एवढंच म्हटलं,आमच्या घरात "तुळस"आहे,
'Money plant'नाही.आमच्या घरच्या स्त्रीया "मंदीरात" जातात,
'PUB' मध्ये नाही.आम्ही मोठ्यांच्या पायाच पडतो, त्यांच्या डायरेक्ट गळ्यात मिठी मारत नाही.
आम्ही "मराठी" आहोत,
आणि मराठीच राहणार !!!तूम्ही English मध्ये मेसेज केलात तरी मी रिप्लाय
मराठीतूनच देतो,याचा अर्थ असा नाही की, मला English येत नाही,
अर्थ असा आहे की, मी आपल्याला मराठी शिकवतोय.
अरे गर्व बाळगा तुम्ही मराठी असल्याचा...
"तुळशी" ची जागा आता
'Money Plant' ने घेतलीय...!!"काकी" ची जागा आता 'Aunti' घेतलीय...!!!
'वडील' जिवंतपणीच "डेड" झालेत.
अजुन बरंच काही आहे, आणि तुम्ही आत्ताच Glad झाले....???
"भाऊ" 'Bro' झाला...!!
आणि "बहीण " 'Sis'...!!!दिवसभर मुलगा "CHATTING" च करतो... नाही तर रात्री झोपताना Mobile वर 'SETTING' पण करतो...!!!
दुध पाजणारी "आई" जिवंतपणीच 'Mummy'झाली.!!
घरची "भाकर" आता कशी आवडणार हो...
५ रु. ची 'Maggi' आता किती "Yummy" झाली...!!!
माझा मराठी माणूसच "मराठी" ला विसरू लागलाय....
आपली संस्कृती लोप पावण्यापुर्वी ती जपण्याचा निदान प्रयत्न तरी करा !!!
-
विज्ञान मराठी : पारिभाषिक संज्ञा
रविवार 26 ऑक्टोबर 1975 च्या महाराष्ट्र टाअीम्समध्ये माझा ‘हार्दिक लयसंयोजक’ “CARDIAC PACEMAKER” हा लेख प्रसिद्ध झाला. आशयप्रधान परिभाषेचा पाठपुरावा करताना आता असं लक्षात आलं की ‘लय संयोजक’ हा शब्द बरोबर होता पण ‘हार्दिक’ हा शब्द तितकासा चपखल नाही. Hearty या शब्दासाठी मराठीत हार्दिक हा शब्द आपण वापरतो. शुभप्रसंगी अुत्सवव्यक्तीचं आपण हार्दिक अभिनंदन करतो. म्हणजे मनापासूनचं, हृदयापासूनचं असा भावनिक अर्थ हार्दिक या शब्दाला आहे.
-
जागतिक श्रवण दिन
कर्णबधीरता व श्रवणशक्तीचे नुकसान टाळण्यासाठी तसेच श्रवणशक्तीचा काळजी घेण्याविषयी जागरूकता वाढविण्यासाठीच तीन मार्च हा दिवस जागतिक स्तरावर श्रवण दिन म्हणून साजरा केला जातो. त्यासाठी जागतिक आरोग्य संघटनेकडून दरवर्षी विशिष्ट थीम जाहीर केली जाते.
-
लालदिवा नव्हे, माज उतरायला हवा !
लालदिव्याचं आकर्षण, वलय आणि दरारा आपल्या नेत्यांनाही चांगलाच समजला. त्याचं अनुकरण सरकारी बाबूंनी केले. अधिका-यांनीही आपल्यासाठीही लाल दिव्याची विशेष सोय करून घेतली. लाल दिव्याचं स्वप्न पाहून अनेक मुलं स्पर्धा परिक्षेच्या स्पर्धेत उतरली. सामान्य माणसांपेक्षा वेगळे अधिकार, नव्हे तर जगण्याचा खराखुरा अधिकार म्हणून लाल दिव्याकडे पाहण्याचा दृष्टीकोन बनला.
-
माहेर
डोंगराच्या कुशीत जन्म घेणारी नदी कुठल्याश्या अनावर ओढिने सागराच्या दिशेने धावत सुटते..दगड-धोंडे, काट्या-कुट्यातून वाट काढत ती सागराकडे झेपावते..डोंगर माहेर तर सागर सासर..सासरी निघालेल्या नदीला माहेराची सय सतत येतं असते
-
बृहन्मुंबई महानगरपालिका (आरोग्य विभाग)
एक सुखकारक अनुभव मुंबई महानगरपालिका , त्यांची कार्यपद्धती , गोंधळाचं वातावरण , हलगर्जीपणा आणि त्यातूनही महानगरपालिकेची इस्पितळं तर फारच भयानक , केविलवाणी परिस्थिती , तिथे येणारे रुग्ण , डॉक्टरांचा निष्काळजीपणा यावर आपण नेहमीच बोलत असतो , बोटं मोडत असतो. या संपूर्ण कोरोना काळात तर मुंबई महानगरपालिकेच्या इस्पितळांबद्दल सतत उलटसुलट प्रतिक्रिया येत होत्या.
-
शीतल नावाचं अशांत वादळ – गौतम करजगी !
बाबा आमटे या दैदिप्यमान सूर्यप्रतापी व्यक्तीची ही नात ! आजोबांनी कुष्ठरोग्यांना जीवन पुनर्बहाल केलं आणि नातीने मागील वर्षी स्वतःचे जीवन संपविले. काही काळ “यूथ आयकॉन” शीतलबद्दल समाज माध्यमांवर फैरी झडल्या. नंतर “पब्लिक मेमरी ” शॉर्ट नांवाखाली सारं शांत ! ही निखाऱ्यावर जमलेली काजळी तिच्या पतीने (गौतम करजगी यांनी) “अक्षर ” या दिवाळी अंकात वरील शीर्षकाचा लेख लिहून झाडली आहे. विसरलेली खपली संयतपणे उचकटून काढली आहे. शेवटी हे नातं असं आहे की लेखन अस्सल (ऑथेन्टिक) वाटतं.
प्रकाश पिटकरCopyright © 2025 | Marathisrushti