कर्ज किंवा नापिकीमुळे शेतकऱ्याची आत्महत्त्या, हे मर्यादित वर्णन बातमी म्हणून ठीक असले तरी या बातमीआड दडलेल्या काळोख्या वास्तवाचा वेध कोण घेणार? सरकार? सरकार आणि सरकारातल्या स्वनामधन्य पुढाऱ्यांना तेवढी फुरसत कुठे आहे? राजकारणाची दुकानदारी अव्याहत चालू राहण्यासाठी भांडवल उभारणीतून त्यांना वेळ मिळेल तर ना! शिवाय त्यांच्यासमोर एक-दोन पिढ्यांचा प्रश्न नसतो. पुढच्या सात पिढ्यांची सोय करायची असते. कुठल्यातरी कोपऱ्यात कोणत्या तरी शेतकऱ्याने जीव दिला म्हणून हातातली ‘महत्त्वाची’ कामं सोडून पळण्याइतके का ते मूर्ख असतात? एखाद्या शेतकऱ्याने कर्ज घेतले, त्याला ते फेडता आले नाही आणि म्हणून त्याने आत्महत्त्या केली. या सर्व प्रकारात आमची भूमिका येतेच कुठे, आम्ही दोषी कसे ठरू शकतो, असा कोडगा सवाल उपस्थित करायला ते मोकळे असतात. परंतु वस्तुस्थिती काही वेगळीच आहे.

अनेक ढोबळ मानाने त्यांचे पाश्चात्य व पौर्वात्य असे दोन भाग पाडता येतील. तेव्हा अगोदर व्यायाम म्हणजे काय याचा अर्थ समजावून घेऊ. व्यायाम म्हणजे शरीराची व शरीरातील प्राणशक्तीची ओढाताण करणे किंवा शरीर शक्तीशी झुंज देणे. आयाम म्हणजे शरीर शक्ती व प्राण शक्ती यांना योग्य तऱ्हेने व योग्य दिशेने आणणे, विस्तृत करणे, संचित करणे अथवा थोपवून धरणे, बांध घालणे आणि त्याचा निरोध करणे.

एकदा सांदिपनी ऋषींच्या आश्रमातून ( गुरुकुलातुन ) भगवान श्रीकृष्ण, बलराम व सात्यिकी हे सुट्टीनिमित्त आपल्या घरी चालत निघालेले असतात. (त्यावेळी दळणवळणाची कुठलीच सोय नव्हती). संध्याकाळ होते,अंधार पडू लागतो, वाटेत दाट जंगल लागते त्यामुळे त्यांना मुक्काम करण्याशिवाय पर्याय नसतो. तेंव्हा ते तिघेही मुक्काम करण्याचे ठरवतात.

शनीची कडी कशी निर्माण झाली असावीत, हा खगोलशास्त्रातील एक चर्चेचा विषय आहे. एका तर्कानुसार या कड्यांची निर्मिती आपल्या ग्रहमालेच्या निर्मितीच्या वेळीच झाली असावी. आपल्या ग्रहमालेतील शनी आणि इतर ग्रह ज्या धुळीच्या आणि वायूच्या मेघातून निर्माण झाले, त्या मेघातूनच ही कडी तयार झाली असावीत. या कड्यांतील पदार्थ म्हणजे पूर्णपणे निर्माण होऊ न शकलेल्या, शनीच्या एखाद्या छोट्या उपग्रहाचे खंड असावेत.

१९९६ च्या विश्वचषकातिल दोन सामन्यांची क्षणचित्रे

मुलांप्रमाणेच मोठ्या माणसांमध्येही जंत होऊ शकतात. त्यांच्यावर वेळीच इलाज केला पाहिजे. मुळात अस्वच्छता व अशुद्धी यापासून दूर राहायला हवे. जंत झाल्यानंतर त्यांचा नाश करण्यावरच थांबता नये, तर त्यानंतर जंतनाशक औषधे घेऊन त्याचे मुळापासून निर्दालन करायला हवे. तसेच जंत का होतात याच्या कारणांचा शोध घेऊन तीही दूर केली पाहिजेत.

घरच्या घरी करता येण्याजोगे साधे उपचार

रोज सकाळी अर्धा चमचा वावडिंगाचे चूर्ण मधासह घेण्याने जंतांचे त्रास कमी होतात.

जेवणानंतर ताकात बाळंतशोप, बडीशेप, ओवा व हिंग यांचे बारीक चूर्ण टाकून घेण्यानेही जंत कमी होतात.

कारल्याच्या पानांचा रस पिणे, मुळ्याचा रस व मध एकत्र करून घेणे, यामुळे जंत पडण्यास मदत मिळते.

टाकळ्याचे बी चावून खाऊन वरून एरंडेल घेतल्यास जंत पडतात.

ताकामध्ये पळसपापडीचे पाव ते अर्धा चमचा चूर्ण घेतल्यासही जंत कमी होतात.

कडुनिंबाच्या सालीचे चूर्ण व हिंग यांचे मिश्रण मधासह घेण्याने जंतांचा नाश होतो.

डाळिंबाचे साल वाळवून त्याचे चूर्ण करून रोज अर्धा चमचा इतक्या् प्रमाणात घेतले तर जंतांची प्रवृत्ती कमी होते.

शेवग्याच्या शेंगा उत्तम कृमिनाशक असतात. शेंगा उकळून त्या पाण्यात सैंधव मीठ व मिरेपूड टाकून घेण्याने जंत कमी होतात.

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३
संदर्भ.डॉ.मधुरा भिडे

डाएट इनफ्लमेटरी इंडेक्स (आहाराच्या सूजेचा तक्ता)
डाएट इनफ्लमेटरी इंडेक्स (आहाराच्या सूजेचा तक्ता) हया विषयीची माहिती आपण हया लेखात समजावून घेऊ या.

आहार आपल्या शरीरात सूज निर्माण करतो हे वाचून तुम्हाला आश्चर्याचा धक्का बसला असेल ना? शरीरावर कुठेही सूज आली तरच दिसते पण सूज दिसली नाही म्हणून सूज नाही असे समजू नये कारण प्रत्येक वेळी सूज दिसतेच असे नाही. शरीरातील अंतर्गत भागात आलेली सूज दिसत नाही. एखाद्या रोगाचा संसर्ग, एखादी इजा, एखाद्या गोष्टीमुळे होणारी चरचर (इरीटेशन) हया कारणांमुळे शरीरा अंतर्गत सूज येऊ शकते. हळूहळू ही अंतर्गत सूज शरीराच्या प्रत्येक पेशीत शिरकाव करू लागते. कालांतराने ह्या अंतर्गत सूजेचा आपल्या कार्यक्षमतेवर परिणाम होऊ लागतो. हळुहळु ह्या सूजेचा परिणाम आरोग्यावर ही दिसू लागतो. एखाद्या पदार्थाची अ‍ॅलर्जी (वावडे), सांधेदुखी, कालानुरूप होणारे बदल, शरीरावर लवकर दिसू लागणे ही त्याची काही उदाहरणे आहेत.

जर ह्या न दिसणाऱ्या सूजेमुळेही आपल्या आरोग्यावर परिणाम होत असेल तर नक्कीच त्या बद्दल काळजी घ्यावी लागेल. त्यासाठी ही सूज मोजावी कशी आणि त्यासाठी आपण काय काळजी घ्यावी हया विषयी माहिती असणे उपयुक्त ठरेल.

पदार्थात विविध प्रकारचे अन्नघटक असतात. ह्या अन्नघटकांचे आपल्या आहारातील प्रमाण आपण जे अन्न खातो त्यावर अवलंबून असते. प्रत्येक अन्नघटकाचे काम वेगवेगळे आहे. ह्यातील काही अन्नघटक शरीरात सूज निर्माण करण्याचे काम करतात ज्याला आपण इनफ्लमेटरी प्रतिसाद म्हणतो तर काही अन्नघटक शरीरातील सूज कमी करण्याचे काम करतात ज्याला आपण अ‍ॅन्टी इनफ्लमेटरी प्रतिसाद म्हणतो.

अयोग्य आणि अपुऱ्या अन्नघटकांच्या सेवनामुळे शरीरात इनफ्लमेटरी प्रतिक्रियेचा प्रतिसाद वाढत जातो ज्यामुळे शरिरा अंतर्गत सूज येऊ शकते आणि त्या सूजेमध्ये वाढ ही होऊ लागते. ही वाढलेली सूज रोग निर्मीतीत भाग घेत असते ज्याचामुळे हळूहळू आपण काही रोगांना बळी पङू शकतो. जर आपणास असे काही रोग होऊ नयेत असे वाटत असेल तर आपणास आपल्या आहारात बदल करणे आवश्यक आहे. आहारात पदार्थांची निवङ अशी करावी लागेल की जा पदार्थांच्या सेवनाने शरिरा अंतर्गत सूज वाढण्या ऐवजी ती कमी व्हायला हवी म्हणजेच थोडक्यात आपला आहार अ‍ॅन्टी इनफ्लमेटरी असावा.

आहार आणि इनफ्लमेशनचा जवळचा संबंध आहे असे नवनवीन प्रयोग सिद्ध करत आहेत. काही आहार पद्धती / प्रकार हे शरीरातील सूज कमी करण्यासाठी उपयोगी पडतात असे आढळले आहे. आशा प्रकारची आहार पद्धती प्रतिक्षम/ सुरक्षित आहारात महत्वपूर्ण भूमिका बजावतात. उष्मांक, प्रथिने, चरबी, जीवनसत्व खनिज आणि अनुरेखीत (ट्रेस) खनिजे ही प्रतिक्षम आहारात (अ‍ॅन्टी इनफ्लमेटरी) महत्त्वपूर्ण कामगिरी बजावतात. जसेजसे प्रयोग पुढे पढे जात आहेत तसेतसे रोगावर नियंत्रण मिळविण्यात आणि रोग बरा करण्यात प्रतिक्षम आहार उपयोगी ठरतात असे निदर्शनास आले आहे. प्रयोगात ज्या आहारातून जीवनसत्व क, जीवनसत्व ई आरजिनीन, ग्लुटामिन, न्यूक्लिओटाईङस, आणि ओमेगा 3 ह्या अन्नघटकांचे प्रणाम जास्त आढळते त्या आहारामुळे शरीरातील सूज कमी होण्यास मदत होते असे आढळले आहे. ङाएटरी इनफ्लमेटरी इंडेक्स चा उपयोग एखाद्या व्यक्तीच्या आहाराचे मूल्यमापन करून त्या व्यक्तीला आहारात कोणकोणता व कसा बदल करणे आवश्यक आहे हे तपासण्यासाठी उपयोगी पडेल. ह्या सगळ्या गोष्टीवरून तुम्ही त्या व्यक्तीला मार्गदर्शन करता येईल की जेणेकरून त्या व्यक्तीच्या प्रकृतीत सुधारणा होईल.

ह्या सर्व गोष्टी वरून असे जाणवले की अशी एखादी प्राप्तांक (स्कोर) पद्धति असावी की ज्यामुळे आपल्याला त्या व्यक्तीच्या आहाराचे मूल्यमापन इनफ्लमेटरी आणि अ‍ॅन्टी इनफ्लमेटरी आहारामध्ये करता येईल. ङाएटरी इनफ्लमेटरी इंडेक्स मध्ये 45 पदार्थ, अन्नघटक, आणि फायटोकेमिकल्स ह्यांचा समावेश आहे.

ह्या तक्त्या बद्दलचा शोध काही वर्षांपूर्वी लागला आहे. जगभरात आहार आणि त्याचा सूज येणाऱ्या एखाद्या किंवा 6 इनफ्लमेटरी मारकर्सवर काय परिणाम होतो अशा शोध प्रबंधांचा आधार घेऊन हा तक्ता तयार केला आहे. इन्टरल्यूकीन - l (IL- l), IL-4, IL-6, IL-10, ट्युमरनेकरोसिस फॅक्टर आणि सी रिआक्टिव प्रोटिन आशा 6 घटकांचा इनफ्लमेटरी मारकर्सवर काय परिणाम होतो हे बघितले आहे. तक्ता बनवताना त्याचे मूल्यांकन खालील प्रमाणे केले आहे

प्रो-इनफ्लमेटरी: +1
नो चेंज इन इनफ्लमेशन: 0
अ‍ॅन्टी इनफ्लमेटरी: -1
अ‍ॅन्टी इनफ्लमेटरी पदार्थ - ज्या पदार्थातून फायटोकेमिकल्स आणि ट्रेस खनिज जास्त प्रमाणात मिळतात असे पदार्थ जसे की फळ, भाज्या, पालेभाज्या, अख्खं धान्य, कठीण कवच असलेली फळ व बिया, काही मसाले व मसाल्याचे पदार्थ उदाहरणर्थ आलं, हळद प्रो इनफ्लमेटरी पदार्थ - सॅच्युरेटेङ फॅट, ट्रान्स फॅट, कोलेस्टरॉल, साखरेचे पदार्थ, प्रक्रिया केलेले अन्न प्रोसेसङ फूङ.

जर आपला स्वभाव चांगला असेल आणि लोकांना आकर्षित करणारा असेल, तर लोक आपल्याजवळ येण्यासाठी उत्सुक होतील, म्हणून दुसऱ्यांना जिंकण्यासाठी मोठमोठ्या गोष्टींची आवश्यकता नसते, आवश्यक असतो तो आपला स्वभाव. जो दुसऱ्यांच्या दुःखात त्यांच्या सोबत राहतो, सुखात सहभागी होतो, अश्याच व्यक्तींना लोक आपलेसे करतात.

प्रत्येकाच्या आयुष्यात किमान एक तरी ‘बॅड पॅच’ येतो. शांत सुरळीत सुरु असलेल्या आयुष्यात, करीयर मध्ये काहीतरी बिघडतं, नात्यांमध्ये काहीतरी बिघडतं, व्यवहारांचा काहीतरी लोच्या होतो, पैशांची बिकट वाट लागते… नड येते ….. आणि बहुदा हे सारं एकदमच, एकाच वेळी घडतं!!

१)शरद ऋतुमध्ये शरीरात पित्त वाढते त्यामुळे ह्या ऋतूत तुप सेवन करावे.

२)उन्हाळ्याच्या दिवसात रात्री तुपाचे सेवन केल्यास फायदा होतो.

३)हिवाळयात तुप दिवसा सेवन करणे चांगले.

४)जर तुम्हाला वजन वाढवायचे असेल तर तूप जेवणा सोबत घ्यावे.

५)अजीर्णाचा त्रास असताना तुप सेवन करू नये.

६)तुपाचा वापर करत असताना नियमीत गरम पाणीच वापरावे.

तुप कोणी खाऊ नये:

स्थूल मेदस्वीव्यक्ती,आमवात,भुकनसणे,
अजीर्ण,जुलाब व कफाचे विकार असल्यास तुप सेवन करू नये.

तूपसेवनाचाअतिरेक केल्यास,मळमळ,
उल्टी,जुलाब व शरीरात अवास्तव चरबी वाढणे अशा तक्रारी उद्भवू शकतात.

(ह्या लेखामधील उपचार हे वैद्यांचा सल्ला घेऊनच वापरावे हि विनंती)

वैद्य स्वाती हे.अणवेकर
आरोग्य आयुर्वेदीक क्लीनीक,
म्हापसा गोवा.
संपर्क:
९९६०६९९७०४