संस्कृत साहित्यात अपवादाने सापडणारी गोष्ट म्हणजे शोकांतिका. करूण रसाचे कितीही वर्णन केले तरी शेवटी आनंदी करणे ही भारतीय भूमिका. मात्र संस्कृत साहित्यात शोकांतिका नाहीच असे कोणी म्हणू नये म्हणून महाकवी भास यांची रचना म्हणजे उरूभङ्गम् !
महाभारताचा अंतिम कथा भागावर आधारित या नाटिकेत दुर्योधनाला नायक म्हणून रंगविले आहे.

महाकवी भासांच्या तेरा नाटकांपैकी एक तीन अंकी संस्कृत नाटक आहे पंचरात्र. हे महाभारताच्या विराट पर्वावर आधारित नाटक आहे. या नाटकांची कथावस्तू अशी द्यूतात पराभूत झाल्यानंतर पांडव बारा वर्षांच्या वनवासाला गेले आहेत. तो संपल्यावर अज्ञातवासाचे एक वर्ष ते विराटच्या नगरीत वेषांतर करून राहत आहेत.

नाट्यशास्त्राचे निर्माते भरतमुनी यांनी अठराव्या अध्यायात नाटक म्हणजे रुपकाचे दहा प्रकार सांगितले. त्या सोबत त्यांची वैशिष्ट्ये सांगितली आहे. यापैकी व्यायोग नावाच्या प्रकाराचे वर्णन असे आहे की त्यामध्ये प्रख्यात व्यक्ती नायक असावी पण ती राजा नसावी. एका अंकाचे, एका दिवसाच्या व्याप्तीचे कथानक असावे. प्रधान रस वीर असावा. पात्रांचे द्वंद्वयुद्ध असावे.

भासांचे एक अंकी नाटक. उत्सृष्टिकांक हा याचा रूपकप्रकार. काही अभ्यासकांच्या मते व्यायोग रूपकप्रकार आहे, परंतु या रूपकाची लक्षणे उत्सृष्टिकांकाला अधिक लागू पडणारी आहेत या नाटकातील सर्व पात्रे ही महाभारतातील प्रसिद्ध पात्र असली तरी कथानक संपूर्णत: कवींच्या कल्पनेतून साकारलेले आहे.घटोत्कचाने दूत म्हणून कौरवां कडे जाणे असा या नाटकातील प्रसंग मूळ महाभारतात नाही.

महाभारतातील कथा भागावरील आधारित भासरचित एकांकी नाटक कर्णभार. हे नाटक भारतीय महाकाव्य महाभारताचा एक भागाचे पुनरूपांतरण आहे पण नाटकात या घटना वेगळ्या परिप्रेक्ष्यात मांडल्या आहेत.