खाद्ययात्रा

साहित्य : अर्धी वाटी कैरीच्या फोडी, थोडी हळद, मीठ, अर्धा चमचा लाल मिरची पूड, पाव चमचा मेथीचे दाणे, पाव चमचा उडदाची डाळ, दोन चमचे तांदूळ, अर्धी वाटी खोवलेले खोबरे, अर्धी वाटी नारळाचे दूध, गूळ (चवीसाठी)

कृती : करायच्या आधी थोडा वेळ कैरीच्या फोडींना हळद, मीठ आणि मिरची पूड लावून ठेवावी. धने, उडदाची डाळ आणि तांदूळ थोडेसे तव्यावर भाजून घ्यावेत. खोबरे, धणे, डाळ आणि तांदूळ एकत्र करून त्यांची गोळी वाटून ठेवावी. तेलावर हिंग, मेथी आणि थोडय़ा उडदाच्या डाळीची फोडणी देऊन त्यावर कैरीच्या फोडी घालाव्यात. वाफेवर थोडी शिजू द्याव्यात. फोडी साधारण शिजत आल्यावर त्यात वाटलेली गोळी घालावी. एक उकळी आल्यावर त्यात नारळाचे दूध व गूळ घालावा.

साहित्य : कुरमुरे, १ मोठा कांदा (बारीक चिरलेला), १/४ कप कोथिंबीर (बारीक चिरलेली), ४ हिरव्या मिरच्या, खारे शेंगदाणे, कैरीचे बारिक तुकडे, फरसाण, बारीक शेव, लिंबाचा रस, चवीपुरते मीठ,बारिक चिरलेला टोमॅटो.

कृती ः कुरमुरे २-४ मिनिटे मध्यम आचेवर परतून घ्यावे म्हणजे कुरकुरीत राहतील. परतताना चमच्याने ढवळत राहावे म्हणजे कुरमुरे जळणार नाहीत. परतलेले कुरमुरे मोठ्या परातीत काढावे.

कुरमुरे जरा गार झाले कि आधी त्यात सुके पदार्थ घालावेत. चवीपुरते मिठ, फरसाण, तळलेले शेंगदाणे आणि शेव घालून मिक्स करावे. नंतर मिरच्या, कैरी, कांदा, टोमॅटो, कोथिंबीर आणि लिंबाचा रस घालून मिक्स करावे.

सातूचे पीठ कसे करावे आणि त्यापासून बनणारे विविध पदार्थ. ही माझ्या पणजीची डिश आहे
लागणारा वेळ: १ दिवस
लागणारे जिन्नस:सातूचं पीठ तयार करण्याकरता: अर्धा किलो गहू, अर्धा किलो पंढरपुरी डाळवं (चिवड्यात वापरतो ते), अर्धा चमचा (टी-स्पून) सुंठ पूड, पाव चमचा (टी-स्पून) वेलची पावडर.

पुढील कृती करता: तिखट प्रकार, तयार सातूचं पीठ अर्धी ते एक वाटी, पाव ते अर्धी वाटी जाडे पोहे, २ काकड्या, हवा असेल तर एक कांदा, आवडत असेल तर एखादी हिरवी मिरची, कोथिंबीर, चवीनुसार मीठ, साखर आणि लाल तिखट (तिखट मसाला नको), मोसमात असेल तर अर्धी कैरी.

गोड प्रकार:
गोड पीठ
- तयार सातूचं पीठ अर्धी ते एक वाटी
- आवडीनुसार गूळ
- दूध किंवा पाणी
- आवडत असेल तर थोडं खवणून घेतलेलं ओलं खोबरं किंवा जरासा सुक्या खोबर्‍याचा कीस

लाडू
- तयार सातूचं पीठ एक वाटी
- साखर आवडीप्रमाणे
- तूप

क्रमवार पाककृती:
पीठ तयार करण्याची कृती:
- गहू धूवून जरावेळ (१०-१५ मिनिटं) भिजवून नंतर कपड्यावर काढून निथळावेत.
- जरा ओलसर असतांनाच खल-बत्याच्या मदतीनं हलक्या हातानी कांडून, फोलपटं काढावीत
- नंतर हे फोलपटं काढलेले गहू पूर्ण वाळवावेत
- वाळलेले गहू लोखंडी कढईत मंद आचेवर खमंग, लालसर भाजावेत
- आता भाजलेले गहू + पंढरपुरी डाळवं घरगुती चक्कीवरून दळून आणावेत
- डाळवं खुटखुटीत नसेल तर तेही जरा शेकवून घ्यावेत (हे भाजायचे नाहीत)
- तयार झालेल्या पिठात सुंठपूड आणि वेलचीची पूड घालून एकदा चांगलं मिसळावं आणि मग चाळून घ्यावं.
- ते पीठ तयार झालं
- कोरड्या बरणीत/डब्यात भरून ठेवावं आणि लागेल तसं वापरावं. पुष्कळ दिवस टिकतं हे.
या पिठापासून पुढे दिलेले प्रकार करता येतील.

तिखट प्रकार
- पोहे जरा तेलावर भाजून, कुरकुरीत करून घ्यावे
- काकडीची सालं काढून, कोचवून घ्यावी
- कांदा (वापरत असाल तर), हिरवी मिरची आणि कोथिंबीर बारीक चिरून घ्यावी
- कैरी असेल तर तीही अगदी बारीक चिरावी
- आता पिठात तळलेले पोहे, काकडी, कैरी, कांदा, मिरची, कोथिंबीर, चवीनुसार मीठ, साखर आणि लाल तिखट घालून नीट मिसळून घ्यावं
- जरा सुटंसुटंच राहातं हे पण खायला भारी चविष्ट प्रकार. खातांना चमच्यात थोडासाच घेऊन खावा, नाहीतर पार चिकट तोंड होईल आणि तोठरा बसेल.

गोड प्रकार:
गोड पीठ
- तयार सातूच्या पिठामध्ये बारीक चिरलेला गूळ, दूध, मिठाची कणी आणि आवडत असेल तर ओलं/सुकं खोबरं घालून दाटसर पळीवाढी कन्सिटंसीचं करावं
- वाटीत घेऊन चमच्यानी किंवा थेट वाटीनीच प्यावं

लाडू
- सातूच्या पिठात चवीप्रमाणे पिठी साखर किंवा मिळाली तर बुरा साखर नीट मिसळून त्यात गरम तूप घालून लाडू वळावे.
- चविष्ट लाडू तयार

वाढणी/प्रमाण:
खाल तसं
अधिक टिपा:
- पीठ तयार करण्याचं प्रमाण १:१ आहे. सुंठ, वेलची गोड प्रकार करतांना आवडीप्रमाणे वाढवता येतील.
- तिखट प्रकारात कुठलीही भाजी किसून/ठेचा प्रकार करून घेऊ नका. पदार्थ नीट होत नाही. एक्स्पेक्टेड टेक्श्चर आणि पर्यायानी चवही साधणार नाही. फुप्रोतून एक ब्लिट्झ देऊन चालतील भाज्या.
- पोहे जरा तेलावरच करणं आवश्यक आहे. नुसते भाजून घेतले तर त्याला पीठ चिकटणार नाही.
- पीठ तयार करायलाच काय तो वेळ लागतो. नंतरच्या कृती फटाफट होतात.
- उन्हाळ्यात मोस्टली हा प्रकार शक्यतो केला आणि खाल्ला जातोच आमच्या घरी कारण सातूचं पीठ थंड असतं आणि एकदा खाल्लं की बराच वेळ भूक धरवते
- सकाळच्या नाश्त्याला गोड पीठ ५ मिनिटात होतं. यात गूळाऐवजी साखर वापरली तरीही चालेल.
- तान्ह्या बाळांनाही हे देता येतं; त्यांच्याकरता तयार करतांना चमचाभर पीठ, अर्धा चमचा साखर, कणीभर मीठ हे अर्धे दूध, अर्धे पाणी वापरून पातळ (कढी/पन्ह्यासारखं) करून मग भरवावं (आवश्यक वाटलं तर पेडीचा सल्ला नक्की घ्यावा)

सुक्या मिरच्यांचे तुकडे साधारण एक तासभर पाण्यात भिजत घालावेत. मग ह्या भिजवलेल्या सुक्या मिरच्या, लसूण आणि मीठ एकत्र करून मिक्सरमधून पेस्ट करून घ्यावी. आवश्यकतेनुसार पाणी घालून पातळ करावे.

पाण्यानंतर जगात सर्वात जास्त प्यायलं जाणारं एकमेव पेय म्हणजे चहा… भारतासोबत, व्हिएतनाम, नेपाळ, बांगला देश, इंडोनेशिया, केनिया, मलेशीया, युगांडा, टांझानीया, आफ्रिका या देशांत चहाचं मोठ्या प्रमाणात उत्पादन घेतलं जातं.

साहित्य:- १ मोठी जुडी शेपू, २-३ हिरव्या मिरच्या, फोडणीसाठी: २ टिस्पून तेल, १/४ टिस्पून मोहोरी, १/४ टिस्पून हळद, ५-६ मेथी दाणे, ८-९ लसणीच्या पाकळ्या, ठेचून १/४ कप भिजवलेले शेंगदाणे, २ टेस्पून भिजवलेली तूर डाळ, १/२ ते ३/४ कप थालीपीठाची भाजणी, २ टिस्पून गूळ (ऐच्छिक), चवीपुरते मीठ.

कृती- शेपू निवडून घ्यावा. खोल भांड्यात पाणी घ्यावे व स्वच्छ करावा. नंतर चिरून घ्यावा. कुकरच्या डब्यात शेपू व मिरच्या मोडून घालाव्यात. कुकरमध्ये २-३ शिट्ट्या करून भाजी शिजवावी. भाजीच्या डब्यावर झाकण ठेवून त्यावर भिजवलेले शेंगदाणे ठेवून तेही शिजवून घ्यावे. कढईत तेल गरम करावे. त्यात लसूण घालावी. लालसर होईस्तोवर परतावे. मेथीदाणे घालून गुलाबी रंग येईस्तोवर परतावे. नंतर मोहोरी आणि हळद घालून फोडणी करावी. फोडणीत भिजवलेली तूरडाळ घालून मंद आचेवर वाफ काढावी. डाळ अर्धवट शिजली कि शिजवलेले शेंगदाणे घालावेत. मिनिटभर परतावेत. यात शिजवलेली शेपूची भाजी घालून नीट मिक्स करून घ्यावे. मंद आचेवर झाकण ठेवून मिनिटभर शिजवावे. नंतर थालीपीठाची भाजणी पेरून मिक्स करावे. चवीनुसार मीठ आणि गुळ घालावा. झाकण ठेवून २ वाफा येउ द्याव्यात. भाजी गरमच भाकरी किंवा पोळीबरोबर सर्व्ह करावी.

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

साहित्य:- लोणच्याची कैरी 3 किलो, काळी मोहरी 250 ग्राम, जिरे 50 ग्राम, मिरी , लवंग प्रत्येकी 10,15 मेथी , शाजिरं प्रत्येेकी साखरेचा 1 चमचा, लसूण सोलेल्या पाखळ्या मूठभर, शेंगदाणे तेल एक बॅग, मीठ.

कृती:- कैरी घेतानाच कापून घ्यावी आणि घरी त्याच्या अजून लहान फोडी कराव्या. स्वच्छ करून म्हणजे त्यातील कोय, पातळ पापुद्रा काढून टाकून स्वच्छ पाण्यात धुवून घेऊन त्यात मूठभर मीठ , एक चमचा हळद घालून मिक्स करावे. एका बरणीत हे सगळे भरून बरणी एका कोपऱ्यात ठेऊन द्यावी रात्रभर. काही कारणाने लगेच लोणच्याचा मसाला नाही करता आला तरी हे मिश्रण असेच मुरत राहते सो फिकर नोट.लोणचं करताना बनवून ठेवलेले कैरीचे मिश्रण चाळणीत काढून सुटलेलं पाणी निचरून टाकावे. मोहरी ,जिर, अर्ध्या लवंगा न मिरी भाजून मिक्सर मधून बारीक करून घ्यावे. तेल उकळून घ्यावे त्यात लसूण पाकळ्या तळून त्यातच अक्खी मोहरी, मिरे , लवंगा, शाजिरे,मेथी एकत्र तळून गॅस बंद करावा आणि हे मिश्रण थंड करायला ठेवावे. एका मोठ्या परातीमध्ये मिक्सरमधून काढलेल बारीक मिश्रण ,100 ग्राम लाल तिखट ( मी 150 ग्राम घेतले जास्त तिखटासाठी) 4 मोठे चमचे मीठ एकत्र करून त्यात सर्व तळलेल्या मिश्रण सकट तेल घालून नीट एकत्र करावे. मीठ , तेल थोडे जास्तच घालावे ज्याने लोणचे टिकते. हे मिश्रण चांगले थंड झाले की बरणीत भरून झाकण लावून त्यावर स्वच्छ सफेद कापड बांधावे(बहुतेक हवा जाऊ नये म्हणून असेल).रोजच्या रोज लोणच्याला बरणीतच खालीवर करून परत मिश्रण एकत्र करावे.

वि.सु.:- लोणचे पूर्णपणे बुडेल एवढे तेल वरती असायला हवे.

चुरमु-यामधे फरसाण, शेव, खाक-याचा चुरा आणि खारेदाणे एकत्र करावेत. फळांच्या फोडींवर लिंबू पिळून त्यात मीठ, काळे मीठ, चाट मसाला, साखर आणि कोथिंबीर घालून ते व्यवस्थित एकत्र करून घ्यावेत.

घरीच बनवा 'प्रोटीन' पावडर

साहित्य : १०० ग्रॅम बदामाची पूड,१०० ग्रॅम सोयाबीन पावडर,१०० ग्रॅम शेंगण्याची पावडर,१०० ग्रॅम मिल्क पावडर,१०० ग्रॅम चॉकलेटची पावडर.

मिक्सरच्या ब्लेंडरच्या भांड्यात वरील प्रमाणे सगळे घटक पदार्थ प्रत्येली १०० ग्रॅम या प्रमाणांत घेऊन मिक्सरवर फिरवून ब्लेंड करून ठेवा. सकाळ संध्याकाळ दिवसातून दोनदा एक ग्लास दुधात घालून ही प्रोटीनची पावडर घेतल्यास उत्तम फायदा मिळेल.

शेंगदाणा, बदाम, सोयाबीन ठीक पण मिल्क व चाॅकलेट पावडरमधील कोणते घटक पदार्थ प्रोटीन म्हणून उपयुक्त आहेत कारण या दोनही पदार्थात प्रिझर्व्हेटिव आहेत ना ?

आंबा, काजू, फणस, करवंद, जांभुळ, कोकम, जाम, तोरणे, आळू, आवळे… कोकणात सर्वत्र आढळणाऱ्या या मेव्याची गोडी निराळीच असते.