साहित्य : अर्धा किलो मोठी कोलंबी (झिंगे), २ कांदे, २ चहाचे चमचे लाल मिरची पावडर, अर्धा चमचा हळद, ४ टे. स्पून तेल, एक मोठ्या लिंबा एवढी चिंच, अर्धी वाटी किसलेले, भाजलेले सुखे खोबरे, १ मोठा कांदा, उभा चिरुन तेलात परतलेला, ७-८ लसूण पाकळ्या, मूठभर कोथिंबीर, १ चमचा गरम मसाला, १ चमचा मीठ वाटण नं. १: लसूण, कोथिंबीर चाटण नं. २: कोलंबीचे पाय (लहान नांगडे) वाटून गाळून त्याचा रस चाटण नं. ३: तळलेला उभा कांदा, भाजलेले सुखे खोबरे घ्यावी.

कृती : प्रथम कोलंबी साफ करुन (कवच काढणे) पाय तोडून वाटून ठेवणे. कोलंबीला वाटण नं. १ चोळून लावणे. त्याला हळद, तिखट, मीठ, चिंचेचा कोळ लावणे. एका भांड्यात तेल टाकून तापवणे. त्यात २ चिमूट हिंग टाकणे, नंतर त्यात खूप बारीक चिरलेला कांदा टाकणे. कांदा ब्राऊन झाल्यावर त्यामध्ये मसाला लावलेली कोळंबी चांगली घालून सवताळून चाटण नं. २ घालून परतत रहावी. मधून मधून चिंचेच्या कोळाचे पाणी घालून सवताळत रहावी. झाकण ठेवू नये. मंद आंचेवर झिजत ठेवावी. शिजल्यावर वाटण नं. ३ (तळलेला मसाला) व गरम मसाला टाकावा. पांच मिनिटे उकळी येऊ द्यावी. गॅस बंद करावा. उतरल्यावर बारीक चिरलेली कोथिंबीर घालावी.

- सौ. दिप्ती देशपांडे

५१ सीकेपी पाककृती व सण-वार या पुस्तकातुन

आता हळू हळू हुरडा बाजारात दिसायला लागला आहे. हुरडा डिसेंबर ते जानेवारी या महिन्यात चांगला हुरडा उपलब्ध असतो. रब्बी हंगामात थंडीच्या मोसमात ज्वारीचे दाणे हिरवट, परंतु दुधाळ अवस्थेच्या पुढे जाऊन पक्व होण्याच्या अगोदरच्या अवस्थेत कोवळे असतात, त्या वेळेला भाजलेले अतिशय चवदार, मऊ आणि गोडसर लागतात, त्यास ज्वारीचा हुरडा असे म्हणतात.

साहित्य: दोन कप कट, पाऊण कप शिजलेले पुरण, २ टेबलस्पून चिंचेचा कोळ, अर्धा कप खोवलेला नारळ (मिक्सपरमध्ये बारीक वाटून घ्यावे) १ टेबलस्पून लाल मिरची पावडर, अर्धा टेबलस्पून गरम मसाला, अर्धा टेबलस्पून गोडा मसाला, कोथिंबीर, मीठ चवीने.
फोडणीसाठी. १ टेबलस्पून तेल, १ टी स्पून मोहरी, १ टी स्पून जिरे, पाव टी स्पून मेथी दाणे, पाव टी स्पून धने, पाव टी स्पून हिंग, पाव टी स्पून हळद, ७-८ कडीपत्ता पाने.

कृती: डाळीचा कट, चिंचेचा कोळ, लाल मिरची पावडर, गरम मसाला, गोडा मसाला, वाटलेला नारळ, मीठ घालून शिजत ठेवावे मग त्यामध्ये शिजलेले पुरण घालून थोडे पाणी घालून परत आमटीला चांगली उकळी आणावी. फोडणीच्या कढईत तेल गरम करून फोडणी करून खमंग फोडणी आमटीत घालून मग मिक्सा करावी. ही आमटी थोडी पातळच करावी. कारण की ही आमटी थंड व्हायला लागली की घट्ट होत जाते. कारण यामध्ये पुरण घातले आहे. गरम गरम आमटी पुरणपोळीबरोबर व भाताबरोबर सर्व्ह करावी.

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

नोंव्हेंबर ते फेब्रुवारी या चार महिन्यात वांग्याच्या भरीताला चव असते. जून-जुलैत लागवड केलेली वांगी सप्टेंबर, ऑक्टोबरमध्ये विक्रीसाठी बाजारात येतात. माणसी १ किलो या प्रमाणे घरातील एकूण कुटुंबाला लागतील तितकी वांगी खरेदी केली जातात. त्यासोबत हिरव्या मिरच्या, कांद्याची पात, लसूण, शेंगदाणे हे पदार्थ भरतासाठी लागतात. काड्यांवर किंवा काट्यांवर भाजलेले वांग्याचे भरीत अधिक चविष्ट असते. म्हणून खास भरीतासाठी तुर खाटी किंवा कपाशीच्या कांड्याचे ढीग करुन ठेवले जातात.

साहित्य:- सुरणाचे पातळ तुकडे (1 वाटी), चिंचेचे बुटूक किंवा 1 आमसूल, मीठ, लाल तिखट, जिरेपूड व लिंबू रस चवीनुसार, 1 वाटी भाजणी, तेल.

कृती:- सुरणाचे तुकडे अर्धवट शिजवून घ्यावेत. शिजतानाच त्यात चिंचेचे बुटूक किंवा आमसूल घालावे. सुरणाचे तुकडे अर्धवट शिजले की पाणी काढून टाकावे. बाउलमध्ये मीठ, लाल तिखट, जिरेपूड, लिंबाचा रस एकत्र करून त्यात सुरणाचे तुकडे मिसळावेत. नंतर भाजणीमध्ये घोळवून घ्यावेत. तव्यावर थोडे तेल घालून सुरणाचे काप शॅलो फ्राय करावेत.

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

साहित्य:- मोठा पेरू १ नग, १ लहान कांदा, १०० ग्राम अळंबी, तेल, मोहरी, हिंग, लाल मिरच्यांचे तुकडे,हळद,मीठ, दाण्याचे कूट, मोहरीची डाळ,कोथिंबीर, मीठ.

कृती:- भरले पेरू करताना पेरू भरण्यासाठी पेरू मधोमध चिरून त्याच्या वाट्या कराव्यात. कढईत तेल तापवून बारीक चिरलेला कांदा त्यात परतावा. बारीक चिरलेली अळंबी या कांद्यात घालून वाफ द्यावी. दोन्ही मऊ झाल्यावर परतून पाणी आटवावे. गार झाल्यावर मीठ, मिरची- कोथिंबीरीचे वाटण एकत्र करावे. पेरूची वाटी बिया काढून रिकामी करावी. त्यातील गर कांद्याच्या मिश्रणात मिसळावा. या मिश्रणाने वाट्या भराव्यात. कढईत तेल तापवून त्यावर एक एक करून या वाट्या रचाव्यात व झाकण ठेवून वाफ द्यावी.

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२०१७३३

साखरभात
साहित्य - ३ वाटया तांदूळ, ३ वाटया साखर, ४-५ लवंगा, २ दालचिनीचे तुकडे, २ वेलदोडे, २५ ग्रॅम बेदाणा, ७-८ वेलदोडयाची पूड, अर्धा चमचा मीठ, २ लिंबे, थोडेसे केशर, केशरी रंग व तूप.
कृती - तांदूळ स्वच्छ धुवून चाळणीवर निथळत ठेवावेत. २ टेबलस्पून तूप, लवंगा, दालचिनी, वेलदोडै घालून फोडणी करावी. त्यावर धुतलेले तांदूळ घालून परतावेत. नंतर त्यात तांदुळाच्या दुप्पट पाणी व मीठ मोदक पात्रात पातेले ठेऊन नेहमीप्रमाणे भात शिजवून घ्यावा. (४०-४५ मिनीटे) भाताची वाफ जिरली की तो परातीत उपसून ठेवावा. भात गार झाला त्यावर लिंबाचा रस, केशरी रंग, केशराची पूड घालून अलगद हाताने कालवावे.
जरा मोठया पातेल्यात साखर व साखरेच्या निम्मे पाणी घालून पाक करावा. पाक गोळीबंद झाला पाहिजे. ताटात थोडा पाक टाकून पहावा. गोळी वळली गेली पाहिजे. गोळीचा खणकन आवाज आला पाहिजे. म्हणजे पाक झाला असे समजवावे. त्यात बेदाणे, वेलदोडयाची पूड व उपसलेला भात घालून ढवळावे. प्रथम भात जरा पातळ होईल नंतर घट्ट होईल. बाजूने साजूक तूप घालावे. हा भात गरम चांगला लागतो.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

केशरी भात
साहित्य: २५० ग्रॅम बासमती तांदूळ, एक टेबलस्पून बेदाणे, दोन टेबलस्पून लिंबाचा रस, एक टेबलस्पून चारोळ्या ३ ते ४ केशर काड्या १ चमचा दूधात चुरुन घ्याव्यात, दोन चिमटी खाण्याचा पिवळा रंग (पाव टीस्पून पाण्यात कालवून) ४ ते ५ लवंगा, २ ते ३ वेलच्या, दोन टेबलस्पून तूप.
कृती: एका पातेल्यात तूप घाला. आधी धुतलेले तांदूळ वेळून घ्या. तुपात लवंगा व २-३ वेलच्या घाला. त्या जराशा परतून घेतल्यावर त्यात भात घाला. तांदूळ चांगले परतून घ्या. या मिश्रणाच्या दुप्पट पाणी करत ठेवा. तांदूळ खमंग परतले गेले, की त्यामध्ये हवी असेल तेवढी साखर घालून हलवत राहा. मग पाणी ओता. मंद आचेवर झाकण ठेवून शिजवा. शिजत आल्यावर लिंबाचा रस घालून ढवळा. यावर बेदाणे व चारोळ्या घाला. भात जवळ जवळ शिजला की त्यामध्ये केशर व रंग घाला. हलवा व झाकण ठेवा. एक वाफ येऊ द्या. अशाप्रकारे गरमागरम सणासुदीसाठी खास केशरी भात तय्यार. यावर तुम्ही हवे असल्यास अन्य सुका मेवा वापरुन सजावट करु शकता.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

संत्री घातलेला केशरी भात
साहित्य:- १ वाटी बासमती तांदूळ, २०० ग्रॅम साखर, १1 मोठे किंवा २ लहान संत्री, ३ मोठे चमचे लोणकढी तूप, ४ दालचिनीचे लहान तुकडे, ४ लवंगा, ४ वेलदोडे, पाव चमचा केशर (दुधात भिजवावे), १ मोठा चमचा संत्र्याच्या सालीचा किस, ८,१० बदाम व काजूचे काप, १०,१२ बेदाणे, खास प्रसंगी चांदीचा वर्ख व चेरीज, ३,४ थेंब ऑरेंज रंग.
कृती:- तांदूळ धुऊन तासभर बाजूला ठेवावे. ४ कप आधण पाण्यात तांदूळ वैरावे व १२,१३ मिनिटे प्रखर आचेवर अर्धवट शिजवावे. चाळणीवर निथळावे व त्यावर थोडे गार पाणी ओतावे. एका ताटात भात पसरून गार करत ठेवावा. साखरेत एक वाटी पाणी घालून एकतारीपेक्षा जरा कमी असा सुधारसाइतपत पाक करावा. एका जाड बुडाच्या पातेल्यात तूप तापले की त्यावर लवंगा, दालचिनी व वेलदोडे फोडणीस टाकून त्यावर गार झालेला भात, संत्र्याच्या सालीचा किस व पाक घालावा. संत्र्याचा रस काढावा व ताजा रस भातात घालावा. रंगाचे थेंब व काजू, बदाम, बेदाणे (निम्मे) घालावे, झाकण ठेवावे. पाच मिनिटांनंतर वाफ आली की पातेल्याखाली एक तवा ठेवावा. केशर शिंपडावे व मंद आचेवर भात पुरता शिजवावा. उरलेले काजू, बेदाणे, वर्ख, चेरीज इत्यादी सजावट करून शोभिवंत भांड्यात भात ठेवावा.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

कच्च्या केळ्याचे काप – Recipe

साहित्य: ६-७ मध्यम आकाराचे लाल टोमॅटो, १ गाजर, १ कांदा, अर्धा टी स्पून किसलेले आले, १ टे. स्पून अमूल बटर, १ टी स्पून मैदा, १ कप दूध, ४-५ कप चिकन स्टॉक, मीठ, मिरे पावडर चवीनुसार, मिळाल्यास थोडी पार्सलेची पाने. सजावटीसाठी: ब्रेड स्टिकस, किसलेले चीज.

कृती: वेळ: १५ मिनिटे सर्व भाज्या धुऊन चिरून चिकन स्टॉकमध्ये शिजवून घ्याव्यात.
शिजलेल्या भाज्या थंड झाल्यावर स्टॉकसह मिक्सरमध्ये फिरवून एकजीव कराव्यात. मोठ्या गाळणीने गाळून स्टॉक तयार करावा. एका मोठ्या पातेल्यात बटर गरम करून त्यात मैदा परतावा. लगेच त्यात दूध घालावे आणि सतत ढवळत मिश्रण शिजवून घ्यावे. थोडे घट्ट झाले की त्यात मीठ, मिरे पावडर घालावी. या मिश्रणावर तयार केलेला स्टॉक ओतावा. पुन्हा चांगले उकळवावे. थोडे दाटसर झाले की गॅस बंद करावा.

प्रत्येक बाऊलमध्ये गरम सूप ओतून त्यावर थोडे किसलेले चीज घालावे. थोडी पार्सलेची पाने चिरून घालावी. सोबत ब्रेड स्टिक द्यावा.

साहित्य:- पालकाच्या काड्या १ कप, दही १/२ कप, ४-५ हिरव्या मिरच्या, १ चमचा जीरे,२ चमचे तेल, मीठ चविनुसार.

कृती :- प्रथम पालकाच्या काड्या धूउन चिरून घ्याव्यात. तव्यावर तेल गरम करून त्यात जीरे टाकावेत.जीरे फुटल्यावर हिरवी मिरची टाकावी. नंतर पालकाच्या काड्या टाकून परतून घ्यावे. मिक्सर मध्ये वरील सगळे मिश्रण, दही, मीठ टाकून बारीक करावे.

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३