खाद्ययात्रा

साहित्य- तांदळाचे पीठ, नारळाचे दूध, गूळ, चवीपुरते मीठ, वेलची पावडर, तेल.

कृती- प्रथम नारळाचे घट्टसर दूध काढून घ्यावे. त्यात आवडीनुसार गोड होईपर्यंत गूळ घालावा. नंतर वेलची पावडर घालावी. थोडेसे गरम करावे. वाटल्यास त्याला तांदळाचे पीठ लावावे. मग घाटले तयार होते. घावनसाठी तांदुळाचे पीठ पाण्यात कालवून, त्यात थोडेसे मीठ टाकून त्याचे तव्यावर घावन घालून घ्यावे. हे घावन पातळ घातले जातात. या घावन-घाटल्याचा कोकणामध्ये गौरीला (भाद्रपद महिन्यातल्या) नैवेद्य दाखविण्याचा प्रघात आहे. चवीला खूप छान लागते.

- सुलभा दाते, बोरिवली, मुंबई.

सर्वसाधरणपणे उपवास म्हटले की डोळ्यासमोर येतात ते पदार्थ म्हणजे साबुदाण्याची खिचडी, साबुदाण्याची खीर, बटाट्याचा किस वगैरे. मात्र उपवासाच्या पदार्थातही साठवणीचे अनेक पदार्थ आहेत. यातीलच एक म्हणजे साबुदाण्याची चकली. एकदा बनवून ठेवून जेव्हा हव्या तेव्हा तळून किंवा मायक्रोवेव्ह ओवनमध्ये भाजून घेतलेल्या या चकल्या बहारदारच.

साहित्य (Ingredients):

१/२ कप साबुदाणे - Tapioca pearls (Sago)
१ मध्यम आकाराचे बाफवून सोललेले बटाटे ( Medium size , peeled, steamed potato )
स्वादापुरते मीठ व साखर.
१/४ चमचा (टी स्पून) जीऱ्याची पूड.
ताजा लिंबाचा रस - चवी पुरता.
१/४ चमचा हिरव्या मिरच्यांची पेस्ट
१/२ चमचा आल्याची पेस्ट
१ ( टेबल स्पून) चमचा तांदळाचे पीठ.
स्वादासाठी ओवा किंवा अज्वैन (carom seeds )

कृती:

१. साबुदाणा पाण्यात एक तास भिजवून ठेवा. संपूर्ण पाणी निथळून घ्या.
२. एका बाऊल मध्ये किंवा भांड्यात वाफवून कुस्करलेले बटाटे, पाणी निथळून काढलेले आणि नरम झालेले साबुदाणे, मीठ, जीऱ्याची पूड, आले-मिरचीची पेस्ट, लिंबाचा रस, ओवा किंवा अज्वैन (carom seeds ) ह्या सर्वांचे चांगले मिश्रण करावे.
३. मिश्रणात तांदळाचे पीठ घालून साधारण जाडसरच मिश्रण तयार करावे आणि ते चकली - पाडण्याच्या भांड्यात घालावे.
४. चकल्या बटर पेपरवर पाडून उन्हात सुकवाव्यात.
५. संपूर्ण ड्राय झालेल्या चकल्या ३० मिनिटे मायक्रोवेव्ह ओवन मध्ये भाजून घ्याव्यात.

-- सौ. निलीमा प्रधान

साहित्य:- २ वाट्या पुरण, जायफळ - वेलची पूड, काजू - बदामाचे बारीक तुकडे, २ वाट्या उडदाच्या डाळीचे पीठ, थोडी पिठीसाखर, तळण्यासाठी रिफाईंड तेल अथवा तूप.
कृती:- पुरणात जायफळ, वेलची पूड, काजू - बदामाचे बारीक तुकडे घालावेत. उडदाच्या डाळीच्या पिठात थोडे मीठ व अर्धा चमचा पिठीसाखर व पाणी घालून सरसरीत कालवावे. (भजीच्या पिठाप्रमाणे) तेल तापले की पळीभर तेल त्यात घालावे. पुरणाचे छोटे - छोटे गोळे ह्या पिठात बुडवून तळावेत. गरमागरम गुलगुले वाढावेत व साजूक तुपाबरोबर खावेत.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

साहित्य: एक वाटी उडदाची डाळ, दोन वाट्या कोहळ्याचा कीस, सात – आठ हिरव्या मिरच्या, एक चमचा तिखट व चमचा हळद, कोथिंबीर आणि तेल , मीठ चवीनुसार.

कृती: प्रथम उडदाची डाळ स्वच्छ धुवून ती चार – पाच तास पाण्यात भिजत घालावी . नंतर उपसून ती मिक्सर मध्ये वाटावी . त्या डाळीत कोहळ्याचा कीस घालावा. तसेच मिरच्यांचे तुकडे , तिखट, मीठ आणि हळद आणि चिरलेली कोथिंबीर घालून पीठ मळावे. नंतर त्या पीठाचे वडे थापावेत व तेल तापवत ठेवून त्यात तळून काढावेत. हे वडे हलके होतात व खावयास चांगले लागतात.

टीप: कोहाळ्याचे वडे प्रमाणे मटकीचे वाडे सुद्धा करता येतात. उडदाच्या डाळीऐवजी मटकी भिजवून वाटून घ्यावी.

आमचूर पावडर म्हणजे कैरी सुकवून केलेली पावडर. कैरी फक्त उन्हाळ्यात उपलब्ध असते. मात्र कैरी पावडर म्हणजेच आमचूर पावडर स्वरूपात साठवली जाऊ शकते. चटकदार आमचूर पावडर ही आमटी व विविध भाज्यांमधून आहारात समाविष्ट केली जाते. आमचूर पावडर हिरव्या किंवा तपकिरी रंगाची असते.

आमचूर पावडरचे फायदे
आमचूर पावडर पित्त कमी करते व पचनक्रियेला चालना देते. आमचूर पावडरचा आहारात समावेश केल्याने बद्धकोष्ठतेची समस्या दूर होते व पोट साफ होण्यास मदत होते. पचनमार्गाचे कार्य सुरळीत करून निरोगी स्वास्थ्य मिळवून देण्यासाठी आमचूर पावडर अतिशय उपयुक्त आहे. या पावडरमुळे पचनशक्ती सुधारते.

वजन घटवण्यासाठी आमचूर पावडर फारच परिणामकारक आहे. त्यातील अॅवन्टिऑक्सिडंट घटक चयापचनाची क्रिया सुरळीत करून वजन घटवण्यास मदत करतात. आमचूर पावडरमध्ये कार्बोहायड्रेट्स कमी असल्याने वजन कमी होण्यास मदत होते. आमचूर पावडरच्या सेवनाने डोळ्यांची क्षमता सुधारते. आहारात आमचूर पावडरचा सामवेश केल्याने डोळ्यांचे विकार होत नाहीत. मोतिबिंदू होण्यापासूनही तुमचे रक्षण होते. आमचूर पावडरच्या सेवनाने, तुमचे कर्करोगासारख्या जीवघेण्या आजारापासून रक्षण होऊ शकते. त्यात ‘व्हिटामिन सी’ मुबलक प्रमाणात असल्याने आरोग्य सुधारते. रोज सकाळी गुळ व आमचूर पावडर रिकाम्यापोटी घेणे उत्तम! आमचूर पावडर त्वचेचा पोत सुधारण्यासाठीही मदत करते, हे तुम्हाला ठाऊक आहे का ? आमचूर पावडर त्वचेतील छिद्र मोकळी करतात, मळ व तेलकटपणा दुर होतो. त्यामुळे त्वचेचा पोत सुधारण्यास मदत होते. आमचूर पावडर हृदयाचे कार्य सुधारण्यास मदत करतात. यामुळे हृदयविकाराचा झटका येणे, हृदय कमकुवत होणे अशा समस्या कमी होतात.

कशी बनवावी आमचूर पावडर?
आजकाल बाजारात आमचूर पावडर सहज उपलब्ध होते. मात्र घरच्या घरी देखील तुम्ही आमचूर पावडर बनवून वर्षभरासाठी साठवून ठेवू शकता. आमचूर पावडर बनवण्यासाठी कच्च्या कैर्या् सोलून त्याचे बारीक बारीक तुकडे करा. हे तुकडे कडक सुर्यप्रकाशात वाळवा. साठवणूकीसाठी पावडर करणार असाल तर कैरीच्या फोडींना हळद लावून त्या नीट सुकवा. हळदीमुळे बुरशी व जंतूंचा संसर्ग होत नाही. फोडी पुरेशा सुकल्यानंतर त्याची पावडर करा व हवाबंद डब्यात साठवून ठेवा. आमचूर पावडर चटणी, भाज्या, आमटी याचबरोबर चिकन व माशाचे सार यासारख्या मासांहारी पदार्थांचीही चव वाढवते.

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३
संदर्भ.इंटरनेट

एक लीटर दूध, १०-१२ काजू पाकळ्या, १०-१२ पिस्ते, १०-१२ बदामाचे काप,१०-१२ बेदाणे, २-३ सुक्या अंजिर, २-३ खजूर,७-८ केशराच्या काड्या,एक चमचा विलायची पावडर, एक कप कंडेन्स मिल्क ,एक वाटी खवा,अर्धी वाटी फ्रेश क्रीम, दोन टेबलस्पून साखर,चिमूटभर मीठ,एक टेबलस्पून कॉर्नफ्लोअर.

बदामाची पूड करून घ्यावी. दूध गरम करून आटवावे. आटवतानाच बदाम पूड आणि साखर घालावी. साधारण अर्धे होईल इतपत आटवावे. आटवताना सारखे ढवळत राहावे, ज्यामुळे दूध भांडय़ाच्या तळाला लागणार नाही.

साहित्य : २ वाटया खमंग भाजलेल्या शेंगदाण्याचे कूट, ६-७ चहाचे चमचे भरून पिठी साखर, पाव चमचा वेलदोडा पूङ

कृती : दाण्याचे कूट, साखर व वेलदोडा पूड एकत्र करून घ्या व नीट कालवून घ्या. मुठीने लाडू वळा. दाण्याचे कूट जर खूप भरभरीत असेल तर त्याला किचिंत ओले हात लावून मळा व मुठीने लाडू वळा.

टीप : काहीजणांना साखरेऐवजी गूळ आवडत असेल तर ४-५ चमचे बारीक चिरलेला गूळ घेऊन हाताने तो बारीक करून त्यातले सगळे खडे काढून टाकावेत.

साहित्य:- टोस्टसाठी दहा ब्रेड स्लाईस, थोडं बटर .

कॉर्न स्ट्यूसाठी :- तीन गावरान मक्याची कणसं, दोन-तीन हिरव्या मिरच्या, एक मोठा कांदा, दोन कप दुध, एक मोठा चमचा मिरपूड, अर्धा चमचा लोणी, चिरलेली कोथिंबीर, चवीनुसार मीठ .

कृती :- कणसं सोलून किसणीवर किसून घ्यावीत . मिरच्या एकदम बारीक चिराव्या. कणसाच्या किसात दुध मिसळून कुकरमध्ये दोन शिट्टया कराव्यात. नॉनस्टीकच्या भांडयात लोणी तापवावं आणि त्यात चिरलेल्या मिरच्या घालाव्या. बारीक चिरलेला कांदा घालून गुलाबी रंग येईपर्यंत परतावा. मग शिजलेलं दुध आणि कॉर्न घालून मीठ आणि मिरपूड घालावी. खाली उतरवल्यावर कोथिंबीर मिसळावी. वाढायच्या वेळी कॉर्न स्ट्यू परत गरम करावं. ब्रेडचे स्लाईस टोस्टरमधून भाजावेत. त्रिकोणी दोन तुकडे कापावेत. त्याला बटर लावून त्यावर गरम कॉर्न स्ट्यू पसरावं. टोमॅटो सॉसबरोबर खायला दयावं.

भावनगरी मिरचीला उभे कापून आतल्या बिया काढाव्यात. एका भांडय़ात पनीर, बटाटे, तिखट, काजू- बेदाणे, मीठ टाकून एकजीव करून घ्यावे.