चढत्या रात्री द्रव सोनेरी ।
चषकांमधली नशा बिलंदर ।
मंद सानुली ज्योत सांगते ।
हे नच अपुले नवसंवत्सर ।।

थाट चालतो माठ जिवांचा ।
किनाऱ्यावरी गर्दी कलंदर ।
पश्चिमेकडे झुकता झुकता ।
दिशादिशांतील वाढे अंतर ।।

उगा कशाला सदा वाहता ।
दास्यवृत्तीची मढी खांद्यावर ।
रूढी तोडुनी गढी गाडता ।
अभिमानाने फुलेल अंबर ।।

ब्रह्मध्वज हा तुमचा अमुचा ।
चैत्र पाऊली येई निरंतर ।
सरता तम , हे उजाडेल मग ।
सूर्य उद्याचा असेल सुंदर ।।

--रचना : डॉ . श्रीकृष्ण जोशी , रत्नागिरी
९४२३८७५८०६
-----------
३१ डिसेंबरपूर्वी सर्वांना ही कविता पाठवायला हवी , असं मला वाटतं .तुम्हाला ...?

जीवनातल्या मंगलकलशा नाव तुझे आई असू दे
स्तोत्र तुझे गाण्यासाठी माझी गीतगंगा वाहू दे ॥

जगातील महानता आकारावी का आई म्हणूनी
का साकारावी उदात्तता मायेचे लेणे लेवूनी
परिसीमा त्यागाची एकवटाया नि : स्पृह प्रेमाची मूर्ती होऊनी
का यावे उदयास भाग्य जन्मींचे हे आईरुपानी ,
छत्र तुझे , दैव माझे , आई पुण्याई माझी सदैव राहूदे ॥ १ ॥

आविष्कार त विधात्याच्या भारावल्या स्थितीचा
मन दिले आभाळाचे सडा शिंपूनी अमृताचा
बांधिले काळीज तुझे गुंफून धागा दुर्मिळाचा
भावनांचा दिला श्वास नि स्पर्श तुला परीसाचा
तेज आहे सूर्याचे नि चांदण्याची तुला स्निग्धता दे ॥ २ ॥

आकारले मातीला या तू रक्ताचे शिंपण करुनी
मायेच्या उधळणींमधूनी नि पंखांच्या पखरणींखालूनी
नित्य उगवली नवी क्षितीजे माझी तुझ्या कुशीतूनी
नित्य उभे पाठीशी केले सामर्थ्य तुझ्या अमृतस्पर्शानी
तुझ्याच अन् आशांचा दीप हृदयी माझ्या तेवू दे ॥ ३ ॥

जीवनाच्या मंगलक्षणी पूजण्याचा शब्द तू
समर्थतेच्या अंतकाळी जपण्याचा मंत्र तू
आकांक्षांच्या पूर्ततेची अविरत प्रेरणा नि ध्यास तू
आभाळातल्या मांगल्याच्या दिव्यत्त्वाचा आभास तू
तू श्वास , आश्वास भविष्याचा तूच विश्वास राहू दे ॥ ४ ॥

ऋणांतून तुझ्या व्हावे उतराई कसे या तोकड्या हातांनी
वसा तुझ्या मायेचा वाह्न पिढ्यांसाठी का व्रतस्थ होऊनी
ओठांतील कृतज्ञता कशी ही न कळे ओघळे डोळ्यांकाठी
सरले , नुरले शब्द काही तरीही फिरुनी येतो ओठी
आई , आई म्हणूनी हृदयाचा माझ्या झंकार असू दे ॥ ५ ॥

–यतीन सामंत

आकाशाला शब्द भिडले, हृदयामधले

भाव मनीचे चेतविता, स्फोटक जे बनले १

देह जपतो हृदयाला, सदा सर्व काळी

धडकन त्या हृदयाची, असे आगळी २

जमे भावना हलके तेथे, एकवटूनी

सुरंग लागता तीच येई, उफाळूनी ३

कंठ दाटता जीव गुदमरे आत

रंग बदलती चेहऱ्यावरले, काही क्षणात ४

उद्‌वेग बघूनी शरिर, कंपीत होते

हृदयातील भाव जावूनी, मन हलके होते ५

डॉ. भगवान नागापूरकर

९००४०७९८५०

उंच जाहल्या इमारती ह्या पडले इथले वाडे;

माझं घर तसं तीन खोल्यांचेच होतं- आजोबांपासून नातवापर्यंत भरलेल होत

पोपट, कुत्रा, मांजरांनाही मुक्तद्वार होतं- घरादाराला कधीही ’लॉक' नव्हतं..

तरीही माझ जीवन सुखाच होत ||१||

आजोबांच स्थान घरात सर्वोच्च होत- स्वयंपाकघर आजीच्या ताब्यात होत,

पाहुण्यांचे येणे-जाणे नित्याचेच होत- आई-बाबांना एकमेकांशी बोलताही येत नव्हत..

तरीही माझ जीवन सुखाच होत ||२||

घरासमोर छोटंसं अंगण होत- तुळस, प्राजक्ताला तिथे फुलता येत होत,

दारात रांगोळी काढणे अनिर्वाय होत- विहिरीवरून पाणी भरण कष्टाचं होत,

तरीही माझ जीवन सुखाच होत || ३ ||

आंघोळीला लाईफ़बॉय साबण असायचा, माणसापासून म्हशीपर्यंत सगळ्यांनाच चालायचा,

दात घासायला कडुलिंबाचा फ़ाटा लागायचा- दगडाने अंग घासण फ़ारस सुसह्य नव्हतं

तरीही माझ जीवन सुखाच होत || ४ ॥

पायात चप्पल असण सक्तीच नव्हतं- अंडरपॅट बनियनवर फ़िरण जगन्मान्य होतं

शाळेसाठी मैलभर चालण्याच अप्रूप नव्हतं- मोठ्यांना सायकलशिवाय दुसर वाहन नव्हत..

तरीही माझ जीवन सुखाच होत || ५ ॥

शाळेत गुरुजनांप्रती आदर होता- घोकंपट्टीला दुसरा पर्यायच नव्हता,

पाढे पाठांतराचा आग्रह सर्वत्र होता- छडी हे शिक्षकाचं लाडक शस्त्र होतं..

तरीही माझ जीवन सुखाच होत || ६ ॥

शाळेत गरीब श्रीमंत हा भेदभाव नव्हता, --नादारी सांगण्यात काही संकोच नव्हता,

अंगणात येवून शिकणाराही एक वर्ग होता - कलांना "भिकेचे डोहाळे" असच नाव होते,

तरीही माझ जीवन सुखाच होत || ७ ॥

नव्या कपड्यांचा लाभ लग्न-मुंजीतच व्हायचा - पाटाखालच्या इस्त्रीला पर्याय नसायचा,

शाळेचा युनिफोर्म थोरल्याकडूनच मिळायचा - तिन्हीसांजेला घरी परतणे सक्तीच होते,

तरीही माझ जीवन सुखाच होत || ८ ||

वळचणीत चिमण्यांच्या पिढ्या नांदायाच्या - पोपटांचा थवा झाडावर विसावायचा,

कुत्रा, मांजर, डुकरानी गाव भरलेला असायचा - उंदीर, डास, ढेकुण यांचे सार्वभौम्या राज्य होत..

तरीही माझ जीवन सुखाच होत || ९ ||

पुस्तकातले प्राणी अचानक रानात दिसायचे - घाबरगुंडी उडाली तरी ते आपलेच वाटायचे,

उरलेले प्राणी नंतर पेशवेपार्कात भेटायचे - नौनवेज खाण हे तर माहितीच नव्हत,

तरीही माझ जीवन सुखाच होत || १० ||

शाळेत अभ्यासाला खूप महत्व होते- नंबरावर बक्षीस/छड्या यांचे प्रमाण ठरत असत,

कॉपी, गाईड, क्लासेसना स्थानही नव्हत - वशिल्याने पास होण माहितीच नव्हत,

तरीही माझ जीवन सुखाच होत || ११ ||

गावची जत्रा हीच एक करमणूक असायची - चक्र - पाळण्यात फिरण्यात मजा मिळायची,

बुढ्ढीके बाल, गाठीशेवेची तोंडलावणी व्हायची - विमानातला फोटो काढण चमत्कारिक होत,

तरीही माझ जीवन सुखाच होत || १२ ||

गावाबाहेरच जग हिरवागार असायचं - सगळ्या नद्यांचे पाणी स्वच्छच असायचे,

पावसाळ्यात ढगांनी आकाश भरायचं - प्रदूषण, पर्यावरण वगैरे माहितीच नव्हत,

तरीही माझ जीवन सुखाच होत || १३ ||

हुतुतू आट्यापाट्याचा खेळ गल्लीत चालायचा - क्रिकेटच्या मैचेस चाळीत व्हायच्या,

बापू नाडकर्णी, चंदू बोर्डेच्या गोष्टी रंगायच्या - डे-नाईट, ट्वेंटी- २० चे नावही नव्हते,

तरीही माझ जीवन सुखाच होत || १४ ||

प्रवास झालाच तर एस्टीनेच व्हायचा - गचके, ठेचकाळणे याला अंत नसायचा,
ह्ँनडल सोबत फिरकीचा तांब्याही लागायचा - लक्झरी, फर्स्टक्लास एसीच नावही नव्हत,

तरीही माझ जीवन सुखाच होत || १५ ||

दिवाळी खर्या अर्थाने दिवाळी होती - चमन चिडी, पानपट्टी, भुईनळ्या यांची रात होती,

रंगीत तेल, उटणे, मोती साबणाची ऐश होती - लाडू, चकल्या, करंज्या यांचे दर्शन वार्षिकच होत..

तरीही माझ जीवन सुखाच होत || १६ ||

जुनाट रेडिओतून आकाशवाणी बरसायाची - बिनाका गीतामालेने बुधवारची रात्र सजायची,

रेडीवो सिलोनने तारुण्याची लज्जत वाढायची - ताई, नाना हरबा यांच्या इतकाच बालोद्यान असायचा,

तरीही माझ जीवन सुखाच होत || १७ ||

खाण्याच्या बाबतीत भेदभाव केला जायचा - दादाच्या ताटात जास्त शिरा पडायचा,

पानात टाकणार्याच्या पाठीत रट्टा बसायचा - हौटेलात जाणं तर पूर्ण निषिद्ध होत,

तरीही माझ जीवन सुखाच होत || १८ ||

मामाच्या गावाला कधी जाणं-येण होत - धिंगामस्ती करायला नैशनल परमिट होत,

विहिरीत पोहायला तिथेच मिळत होत - भावूबिजेला आईच्या ताटात फारस पडत नव्हत,

तरीही माझ जीवन सुखाच होत || १९ ||

घरातले पुरुष कर्तेसवरते असायचे - बायांना दुपारी झोपणे माहिती नसायचे,

पोराबाळाना गोडधोड सणावारीच मिळायचे - प्रायव्हसीला तिथे काडीचंही स्थान नव्हत,

तरीही माझ जीवन सुखाच होत || २० ||

पाव्हणे रावळे इ चा घरात राबता असायचा - सख्खा, चुलत, मावस असा भेदभाव नसायचा,

गाववाल्यानाही पंक्तीत सन्मान असायचा - पंक्तीत श्लोक म्हणण मात्र सक्तीच होत,

तरीही माझ जीवन सुखाच होत || २१ ||

आज घराऐवजी लक्झुरीयस फ्लेट आहे - मोपेड, स्कूटर, मोटारचा सूळसुळाट आहे,

टीव्हीवर शंभर वाहिन्यांचा दनदणाट आहे - फास्टफूड, पार्ट्या, ड्रिंक्स याना सन्मान आहे,

कौटुंबिक सुसंवादाची मात्र वानवा आहे || २२ ||

आज मुलांसाठी महागडी शाळा-कॉलेजेस आहेत - दूध, बूस्ट, कोम्प्लानचा भरपूर मारा आहे,

क्लास, गाईड, कैल्क्यूलेटरची ऐशच ऐश आहे - कपडे, युनिफोर्म. क्रीडासाहित्य हवे तितके आहे,

बालकांच्या नशिबी मात्र पाळणाघर आहे || २३ ||

आज पतीला ऑफिसात मरेस्तोवर काम आहे - सुशिक्षित पत्नीला करियरचा हव्यास आहे,

एक्स्ट्रा ऐक्टीविटीजना घरात सन्मान आहे - छंद, संस्कार यांच्यासाठी क्लासेस उपलब्ध आहे,

आजीआजोबाना वृद्ध आश्रमाचा रस्ता मोकळा आहे || २४ ||

आज घरात प्रचंड आर्थिक सुबत्ता आहे - मागेल ती वस्तू क्षणात हजार होते आहे,

इन्स्टालमेंट, क्रेडीट कार्डचा सूळसुळाट आहे - सध्या बायवान गेटवनचा जमाना आहे..

म्हणून

पैशावर समाधान फ्री मिळण्याची मी वाट पहात आहे,

पैशावर समाधान फ्री मिळण्याची मी वाट पहात आहे.. || २५ ||

बागेमधला निसर्ग सारा, टिपत होतो मी
रात्र पडूनी चंद्र आकाशी, बाग झाली रिकामी ||१||

बाकावरती बसून एकटा, मोजत होतो तारे
लुकलुकणारा प्रकाश तो, अंक चुकवी सारे ||२||

अगणित बघुनी संख्यावरी, प्रसन्न झाले मन
किती वेळ तो निघूनी गेला, राहिले नाहीं भान ||३||

शितलेतेच्या वातावरणीं, शांत झोप लागली
नयन उघडतां बघितले मी, पहांट ती झाली ||४||

गेल्या निघूनी सर्व तारका, आकाशाला सोडूनी
शोधूं लागले नयन माझे, त्यांना सर्व दिशांनी ||५||

चकित झालो फुले बघुनि मी, सुंदर फुललेली
सुचवित होती मिष्कीलपणें, का तारकांच खाली ? ||६||

डॉ. भगवान नागापूरकर
९००४०७९८५०

तुझेच घेऊनी तुलाच द्यावे, भासते ही रीत आगळी

उमजत नाही काय करावे, तुझीच असतां सृष्टी सगळी

वाहणाऱ्या संथ नदीतील, पाणी घेऊन अर्घ्य देतो

सुंदर फुले निसर्गातील, गोळा करुन चरणी अर्पितो

अन्न ग्रहण करण्यापूर्वी, नैवेद्य तुजला दाखवितो

जगण्याचा तो मार्ग दोखवी, ह्याचीच पोंच आम्ही देतो

विचार ठेवूनी पदोपदीं, साऱ्यांचा तूं असशी मालक

दुजास देण्यातील आनंद, हाच मिळवित असे एक

डॉ. भगवान नागापूरकर

९००४०७९८५०

लयबद्ध चमचमाट अग्निशिखांचा।।
रात्रीच्या गर्भातला प्रकाशित फुलांचा।।
लोभसवाणी उतरली तारकादळे।।
सोहळा फुलविती अंधाऱ्या अवसेचा।।१।।

चंदेरी दुनिया लखलख तेजाची।।
भूवरी भंडारदऱ्यास शोभा स्वर्गाची।।
चला पाहूया मौज सरत्या वैशाखाची।।
ही विलोभनिय दृश्य प्रकाशफुलांची।।२।।

किर्र रात्री,धडपड निसर्ग प्रेमींची।।
इवल्या काजव्यांचे नर्तन बघण्याची।।
वाढताच संख्या अशा सोन किटकांची।।
सांगता मान्सून येताच मयसभेची।।३।।

-- सौ.माणिक शुरजोशी

प्रदीप निफाडकरांची गझल

करते वाणी गुणवर्णन शिवगौरीतनयाचें

सुखात वा दु:खात मुखीं शुभनाम गणेशाचें ।।

चाचपडत ठेचाळत हें जीवन गेलें वाया

आतुर झालो व्याकुळलो मी तुजला भेटाया

काया-वाचा-मनें सुरूं आवर्तन नामांचें ।।

सिद्धी-प्रसिद्धीआस नको, कटिबद्ध तुला ध्याया

सिद्धीविनायका ये मज अध्यात्मबुद्धि द्याया

वृद्धिंगत होतील जीवनीं क्षण आनंदाचे ।।

शोध संपु दे, गणपतिराया, मजपुढती येई

अंत:चक्षू उघडुन आत्मज्ञानबोध देई

करी प्रबोधन, गजवदना, आ अजाण बालाचें ।।

व्याप्त मना हेरंब करितसे, तिथें न अन्यदुजें

गजाननाच्या दीप्तीपुढती सारें विश्व खुजें

करिल मोरया लुप्त पटल मायासंमोहाचें ।।

- - -

- सुभाष स. नाईक