इथे सुरू होतो श्रीमद्भगवद्गीतेच्या उपनिषदातील ब्रह्मविद्यायोगशास्त्रामधील कृष्णार्जुनसंवादापैकी दैवासुरसंपद्विभागयोग नावाचा सोळावा अध्याय

कोरीव मंदिरे, लेणी, तेथील दगडात कोरलेली शिल्पे आणि त्यांचे सौदर्य यांचा अभ्यास भारतीय विद्या या शाखेत केला जातो. निसर्ग आणि मानव हे एकमेकांच्या साह्चार्याने राहतात त्यामुळे वन्य जीव, पशु आणि पक्षी, निसर्गातील वैविध्य यांची काळजी घेणे यासातही अभयारण्ये आणि राष्ट्रीय उद्याने यांचे महत्व अविवाद्य आहे.

फ्रान्सच्या एका लहानशा खेड्यात १४१२ साली जन्मलेली एक मुलगी मायभूमीच्या स्वातंत्र्यासाठी अल्पवयात जगातील महान योद्ध्याची भूमिका बजावून इंग्रजांशी लढा देता देता आपल्या प्राणाची आहुती देते, ही घटना आश्चर्यकारक आणि प्रेरणादायी वाटते.

‘भटकणे’ हा शब्द अनेक अर्थांनी वापरला जातो. माहित असलेल्या वाटेवरून फिरण्याला भटकणे म्हणतात. काही उद्देशाने केलेली रपेट व पाय नेतील त्या वाटेने केलेली चाल हा भटकण्याचाच प्रकार. काही न ठरवता केलेली पदयात्रा व चालण्याच्या स्पर्धेमध्ये कापलेले अंतर हेही भटकणे नाही का? सपाटीवरून केलेले भ्रमण व डोंगरदर्‍यातील फिरणे ही भटकंतीची रूपे आहेत. ठराविक काळात ट्प्पे पार करीत केलेली वारी ही वेगळ्या पातळीवरील अनुभव देणारी पण भटकंतीच.

भटकण्याच्या या प्रत्येक प्रकारातून आनंद घेतला जाऊ शकतो. वाट चुकल्यामुळे किंवा निष्कारण काराव्या लागलेल्या वणवणीला भरकटणे म्हणतात. असे होते तेव्हा मात्र आनंदापेक्षा त्रास जास्त होतो. ज्याला फिरण्याची आवड आहे त्याने वरीलपैकी कोणत्याही प्रकारे पायपीट केली तरी ती आनंददायी होऊ शकते. ज्याला चालण्याचा कंटाळा असतो त्याला पाच-दहा मिनिटांचे अंतर कापणे जिवावर येते. तर अशी ही फिरण्याची अनेक रूपे ज्याने अनुभवली आहेत त्याला ‘चालणे’ म्हणजे काय हे कळलेले असते, त्याचे फायदे-तोटे यांची माहिती असते.

आजच्या जमान्यात कामाच्या वेळा पाळणे, लांब अंतराचे प्रवास करणे यासाठी वाहतुकीची (खाजगी व सार्वजनिक) साधने सोयीची ठरू लागली आहेत. चरितार्थ चालविण्याची जबाबदारी असणार्‍यांना अशा वाहतुकीचा आसरा घ्यावा लागतो. पुर्वी ज्या अंतरावरील शाळेत मुले चालत जात असत त्याच्या अनेक पट अंतरावरील शाळा आजची मुले गाठतात. लांब अंतरावर शिक्षणासाठी जाणार्‍या विद्यार्थ्यांना वाहनांचा आधार असतो. जवळपास असणारी कामे आणि बाजारहाट यासाठी वाहन सोयीचे पडते, कारण वेळ महाग झाली आहे. घड्याळाच्या काट्याशी स्पर्धा असणा-यांना वाहनांचा उपयोग करावा लागतो.

‘भटकणे’ हे पायी असते असे गृहित धरायला हरकत नाही. वाहनावर मारलेला फेरफटका म्हणजे ‘भटकणे’ नव्हे. त्यामुळे सध्याच्या काळात पायी चालणे कमी झाले आहे, म्हणजेच ‘भटकंती’ कमी झाली आहे असे म्हणता येईल. यात एवढे काळजी करण्यासारखे काय आहे? तांत्रिक प्रगतीचा स्वीकार करणे म्हणजे प्रगतीचे लक्षण आहे ना? मग चालणे कमी झाल्याचा एवढा बाऊ कशाला? कारण चालणे ही फॅशन होऊ पहात आहे. हे संवाद बघा.

1) ‘मी रोज 5 कि. मी. चालतो.’
‘हो का? वा. कोठे जाता?’
‘जिममध्ये.’
‘तिथे कसे जाता?’
‘कारमधून.’
‘मग चालता कोठे?’
‘ट्रेडमिलवर.’

2) ‘ह्या बघा मी नवीन चपला घेतल्या आहेत.’
‘काय म्हणतात या चपलांना?’
‘ह्या ऍक्युप्रेशर चपला आहेत. घरात कारपेट असल्याने व बाहेर अनवाणी चालण्याची वेळ येत नसल्याने ह्या वापरण्याचा सल्ला दिला आहे डॉक्टरांनी.’

एके काळी अन्य पर्याय नसल्याने चालणे ही प्राथमिक गरज होती. पण त्याचे फायदे शरीराला मिळत होते. आता चालण्याचे प्रमाण कमी झाल्यामुळे न चालण्याचे तोटे पुढे येत आहेत. मोकळ्या हवेतील चालणे व एसीतील चालणे यात फरक आहे हे डॉक्टरांची फी भरल्याशिवाय कळत नाही. आधी जिमची फी भरलेली असते. हेडफोनवर गाणी ऐकत नुसते पाय हलवणे ही चालण्याची व्याख्या झाली आहे. हात हँडलवर असतात. खांद्यापासून हात हलण्याची क्रिया करण्यासाठी वेगळा व्यायाम प्रकार करावा लागतो. पहाटेच्या वेळी हवा शुध्द असते. आवाज व दृष्ये नैसर्गिक असतात. हात पाय व सारे शरीर एका लयीत हलत असते. पण हे फुकटचे असल्याने याचे बाजारी मूल्य शून्य असते. जवळ असलेल्या शाळेत मुलांना गाडीवर सोडायला जाणारे पालक मुलांना न चालण्याचे धडे देत असतात. जुन्या सवयींना चिकटून बसण्याचा सल्ला कोणी देणार नाही. पण चांगली सवय असेल तर ती का सोडायची? चालणे, सायकल चालविणे व पोहणे हे सर्वांगसुंदर व्यायाम प्रकार आहेत. सध्याच्या काळात बेशिस्त वाहतुक ही पहिल्या दोन प्रकारांसाठी अडथळा ठरते आहे. नियोजनशून्य कारभारामुळे पर्यावरणीय समस्या वाढत आहेत. अशा परिस्थितीत अशुध्द हवेबरोबर आरोग्याच्या नव्या तक्रारी उद्भवू लागल्या आहेत. यावर तोडगा काढण्याचा प्रयत्न काही गृहसंकुले करीत आहेत. बागेतील तसेच रस्त्याच्या कडेला बसविलेली व्यायाम व फिटनेस साधने यांचा उपयोग केला जातो आहे. हे चित्र आशादायक आहे. पण समस्यांचे मुळापासून निवारण व्हावे यादृष्टीने प्रशासन प्रयत्न करताना कधीच दिसत नाही. ह्क्क व कर्तव्य या बाबतीतली भारतीयांची मनोवृत्ती ‘चलता है’ या शब्दाने वर्णिली जाते. ‘चलता है’ म्हणजे ‘चालणे’ या सुदृढ अर्थी नाही, तर ‘चालायचेच’ या बेफिकीर अर्थी आहे हे लक्षात ठेवले पाहिजे.

चला आपण खरंखरं चालायला सुरुवात करायची का? डबल सेव्हिंग होईल – जिमची व डॉक्टरांची फी वाचेल. आणि जवळच्या कामांसाठी चालत गेलं तर ईंधनाची बचतही होईल. मिळणारा वेळ हा आपल्या अग्रक्रमानुसार ठरत असतो. ‘चालणे’ मात्र या अग्रक्रमात वर सरकणे आवश्यक आहे, तरच त्यासाठी वेळ मिळेल. म्हणून, ‘चालण्याची सवय ही चांगली सवय आहे’ हे मनात ठसविणे अवश्यक आहे.

गेल्या काही दशकात आपण एकत्र कुटुंब पद्धती कडून अलिप्त कुटुंब पद्धतीकडे वळालो. आता अलिप्त कुटुंब पद्धतीत देखील छोटेखानी कुटुंबाला प्राधान्य आहे. काळानुसार हा बदल घडताना भौतिक सुख सोयी वाढत आहेत आणि घरातील माणसांचा संवाद कमी होत आहे. आई, वडील आणि मुल अशा तीन माणसांच्या छोटेखानी कुटुंबात जर आई आणि वडील सतत बाहेर व्यस्त असतील तर त्या मुलाने संवाद साधायचा कोणाशी?

माझा काॅलेजचा मित्र श्री. दत्ता पाटील गेलं पाव शतक गोव्यात स्थायिक आहे. दत्ता एका बड्या आंतरराष्ट्रीय चेन रिसाॅर्टचा बराच बडा अधिकारी आहे. त्याच्याकडे मागे एकदा सहज गोव्यासंबंधी चवकशी केली होती, तर त्याने तिकडचं थेट सर्व बुकींग करुन मगच मला कळवलं.

मुंबईच्या दोन मित्रांनी पंढरपूरला जाऊन एकादशीच्या दिवशी विठ्ठलाचे दर्शन घेण्याचा निर्णय घेतला व पंढरपूरला पोहचले.

मंदीराजवळ आल्यावर दिसले की तिथे प्रचंड गर्दी, रांगाच्या-रांगा लागल्या होत्या. पहिला मित्र लगेच गर्दीतून कसे आत घूसता येईल त्यावर विचार करायला लागला व त्याप्रमाणे त्याने वाट काढत , स्वत:चे पैशांचे पाकीट सांभाळत, गर्दीतल्या लोकांची बोलणी खात, लोकांच्या हाताचे कोपरे व पायांचे ढोपरे झेलत कसा बसा कोणावर ओरडत मुर्तिसमोर पोहचला. एक क्षण मुर्तिसमोर नजरानजर होत नाही तर दुसऱ्याने त्याला जवळजवळ ढकलले आणि त्याचा परतीचा प्रवास तसाच सुरु झाला व दुसऱ्या मित्राजवळ आला, तो मित्र उभा होता तेथेच वारंवार जमिनीवर साष्टांग नमस्कार घालत होता व पुन्हा डोळे मिटून शांतपणे कळसाकडे बघत होता. मध्येच दोन्ही हात आकाशाकडे वर करून काही प्रार्थना करत होता.

ह्या यात्रेचा लाभ खरा कोणाला झाला तर बरेच अभ्यासू वृत्तीचे लोक म्हणतील की, ज्या मित्राने मुर्तीचे दर्शन घेतले नाही त्याला झाला.

हो हे अगदी खरे आहे. यासाठी आभामंडळाचे विज्ञान हा विषय समजवून घ्यावा लागेल. अतिप्राचीन काळी म्हणजे सुमारे 25 सहस्त्र वर्षांपुर्वी आपल्या ऋषीमुनींनी मानवी देहाचे व विश्वाचे रहस्य लिहून ठेवले आहे. विश्वाच्या उत्पत्ती मध्ये प्रचंड ऊर्जेचा स्फोट झाला व याचे तापमान थंड होताना दृश्यमान ग्रह व तारे जन्माला आले. परंतू या विश्वात उर्जातरंगाचे अस्तित्व आहे. त्यापैकी आपल्याला क्ष किरणे, सोनोग्राफी, मायक्रोव्हेव, रेडिओ, टेलिव्हिजन, मोबाईल फोन ह्या उर्जातरंगांचा आपण अभ्यास केल्यामुळे ह्या गोष्टी आपण दैनंदिन व्यवहारात वापरतो. त्याचे घातक परिणाम आपल्याला माहित आहे. आपण सुध्दा या उर्जातरंगांचा एक भाग आहोत. आपल्या भोवतीसुध्दा उर्जातरंग आहे. आपल्या भोवतीच्या प्रत्येक गोष्टीची उर्जाकंपन आपल्या अस्तित्वाचा स्तर ठरवित असतात. क्वांटम फिजिक्स म्हणजे विश्व चैतन्य अत्यंत सुक्ष्म थरावर कार्य करते. Electron पेक्षा 1/4 सुक्ष्म कण म्हणजे Quantas, Leptons, Subatomic Particles अशी त्यांची नावे आहेत. यथे सजातीय धृव आकर्षित होतात, विजातीय धृव वेगळे होतात. ऋण किंवा नकारात्मक ऊर्जा किंवा शक्ती आकर्षित होतात, हे समजते.

आपल्याकडील सर्व देव देवता या ऊर्जा स्त्रोताचा एक भाग आहे. परंतू सगुण भक्ती सोपी असल्यामुळे ह्या उर्जेच्या स्त्रोतांना नाव मिळाली आहेत.

आपल्याला दृश्यमान असलेले शरीर हे अन्नमय कोष असून प्राणमय, मनोमय, विज्ञानमय व आनंदमय कोष हे अदृश्य किंवा सूक्ष्म देहाचे घटक आहेत. हे सुक्ष्म शरीर आपले भौतिक शरीर चालवते. म्हणून सुक्ष्म देहाचा अभ्यास हा आरोग्याचा तसेच अध्यात्मिक प्रगतीचा अभ्यास समजला जातो. सूक्ष्म देहामुळे आपल्या स्थूल / भौतीक / इंद्रिय देह अन्नमय कोषाशी वाढ व नियंत्रण होते. आपल्या मानसिक, भावनिक, आणि अध्यात्मिक प्रगतीसाठी हा कारणीभूत असतो आणि अंतराळातील सूक्ष्म लोकांशी -सूक्ष्म सृष्टीशी हा देह सतत संपर्कात असतो. ह्या सुक्ष्म शरीरावर वैश्वीक उर्जेचा सतत परिणाम होत असतो. या सूक्ष्मदेहांभोवती एक तेजोवलय आहे. पूर्वी संत ज्ञानेश्वर महाराज, एकनाथ महाराज, श्रीपाद श्री वल्लभ स्वामी प्रवास करताना त्यांच्याभोवती असलेल्या जनसमुदयातील व्यक्तींना त्यांच्या डोक्याभोवती दिव्य तेजोवलय दिसत असे. ह्यांच्यातील काही चित्रकार, मुर्तिकार यांनी आपल्या कलेतून ते साकार केले आहे. म्हणून आजही प्राचीन मुर्तिभोवती देव-देवता, संत, सद्गुरु ह्यांच्याभोवती तेजोवलय दाखविण्यात येते.

आपण सुध्दा ह्या वैश्वीक ऊर्जेचे घटक आहोत आणि ह्या ऊर्जातरंगाचा परिणाम आपल्या सूक्ष्मदेहातील 7 प्रमुख चक्र व 72,000 नाड्यांमार्फत होत असतो. गाढ झोपेत किंवा ध्यानामध्ये जेव्हा आपले मन निर्मन अवस्थेत असते तेव्हा ही उर्जा आपली आदल्या दिवशीची झीज भरून काढते व आपण फ्रेश होतो. परंतू अति वैचारिक, भावनिक परिस्थितीमध्ये ही उर्जा ग्रहण करता येत नाही. आपला दुसरा दिवस त्रासलेला जातो. ह्याचा परिणाम म्हणून ही उर्जा ऊर्जा वाहक नाड्यांमधून नीट प्रवाही होत नाही. आपल्या अवयवांना नीट कार्यशक्ती मिळत नाही. त्यांच्या कार्यात दोष निर्माण होतो व आपल्याला रोगाची लागण झाली असे गृहीत धरले जाते.

चांगल्या विचारांची उर्जा सकारात्मक........

गेली 300 वर्ष रशिया, जर्मनी आणि युके मध्ये यावर खूप अभ्यास सुरु आहे. यातील सी डब्लू लेडबीटर, सर गीटचेल, अॅनी बेझंट, किर्लीऑन यांनी या विषयावर पूस्तके लिहिली आहे. परदेशातील यापैकी काहींनी भारतातल्या गुहेमध्ये राहणाऱ्या ऋषींबरोबर संपर्क साधून हा विषय संस्कृत मधून समजून घेतला व आपल्या देशात जाऊन त्यांच्या भाषेत ग्रंथातून हा विषय मांडला, त्यामुळे तेथील अनेक शास्त्रज्ञ या विषयाकडे आकर्षित झाले.

डॉ. किरली ऑन यांनी 1949 चे सुमारास किरलीअन फोटोग्राफी शोधून काढली. सर हॅरि ओल्डफिल्ड यांनी 1979 मध्ये पॉलीकॉनस्ट्रास्ट इन्टरफेरन्स फोटोग्राफीचा (PIP) विकास केला. शरीराच्या चुंबकीय ऊर्जेमुळे शुध्द पांढऱ्या प्रकाशाचे पृथ:करण होऊन विविध रंगांच्या छटा बघण्याची ही प्रणाली आहे. PIP फोटोग्राफीने हे सिध्द केले आहे की कोणताही रोग शरीरात कुठे आहे हे दिसण्यापूर्वी तो आभामंडळावर स्पष्ट दिसतो. आजार हे शरीराला पुरवल्या जाणाऱ्या ऊर्जेच्या असंतुलनामुळे झालेले असतात. दुर्लक्षित आजाराचे रुपांतर मोठ्या व्याधीत होते.

डॉ. अनुप देव, ठाणे 

दुध उत्तम प्रतीच्या उत्तम गाईचे जरी असले तरी ते पचवायला प्रकृती आणि भूक तेवढीच उत्तम लागते. पुनः आवडायला हवे. आणि अन्य अन्नाची त्यात भेसळ नको.

बालकांची गोष्ट वेगळी. त्यांना अक्कल फुटेपर्यंत आवड निवड तशी कळत नाही. प्रकृती समजत नाही, भूक सणसणीत असते. मातृस्तन्याखेरीज अन्य काही पोटात जात नाही. फक्त दूधच पोटात गेले तरी वय कफाचे असले तरी दूध सात्म्य असते. पचते. पण जसजसे वय वाढू लागते, तशी बालकाची अवस्था बदलते. क्षीराद पासून अन्नाद अवस्था येत जाते. अन्य पदार्थ पोटात जाऊ लागतात. या अन्य पदार्थातील द्रव्यांचा संपर्क दुधाशी येत जातो आणि परिणाम बदलत जातात. जे दूध पचायला सोपे असते, तेच अन्य पदार्थांच्या उपस्थितीमुळे पचायला जड होत जाते. आणि अग्निमांद्य निर्माण होते.

जलोदरासारख्या आजारात, अनुभवी वैद्यांकडून रुग्णाला केवळ गाईच्या दुधावर ठेवण्याचा सल्ला दिला जातो. तो याच कारणासाठी. अन्य कोणत्याही स्वरूपाची भेसळ दुधाशी होत नाही. त्यामुळे नुकसान न होता फायदा होतो. पण आज आपल्या खाण्यामधे एवढी भेसळ होत चालली आहे की, दुधाला पचल्यानंतर आपले गुण दाखवण्यापुरतेसुद्धा शुद्ध रहाता येत नाही.

गाईचे दूध अमृततुल्य म्हणजे अमृताप्रमाणे असते. कितीही झाले तरी आईसारखे असणे आणि आई असणे यात फरक आहेच ना ! तसेच गाईचे दूध कितीही अमृतासारखे असले तरीदेखील मीठाच्या चिमटीने अगदी गाईचे दूध सुद्धा नासतेच ना. तसेच आहे.

प्रमेह नावाचा मुख्य आजार. त्याचे वात पित्त कफानुसार वीस प्रकार. त्यातील वाताच्या चार प्रकारापैकी एक मधुमेह. एवढी रोगाची व्याप्ती असताना आज फक्त टाईप ए आणि टाईप बी म्हणून विषय सोडून देऊन चालणार नाही ना.
प्रकृतीनुसार, रोगाच्या लक्षणानुसार, मधुमेहाच्या उपप्रकारानुसार रोग्याचे पथ्यापथ्य आणि औषध बदलत जाते. आणि याचा योग्य निर्णय केवळ वैद्यच घेऊ शकतो.

व्यवहारामधे बालक आणि योगी तपस्वी यांच्या खेरीज इतरांना दूध पूर्णान्न नाही, हे पक्के लक्षात ठेवावे. त्यांना जगण्यासाठी अन्य आहारीय पदार्थांचा समावेश आवश्यक आहे. बुद्धिमान मुले बनवण्यासाठी मुलांच्या इच्छेविरुद्ध त्यांना दूध देऊ नये. आज नको ते फॅड आले आहे. दुध पचायला जड तर आहेच त्यात आणखी बदाम.
म्हणजे गर्भावस्थेत काही पथ्यापथ्य पाळायचे नाही, आणि पोरांच्या पोटावर नंतर अत्याचार करायचे. असो. हा वेगळा विषय होईल.

जर्सी, हाॅस्टीन एचएफ या तर गाईच नव्हेत, तर गाईसारखे दिसणारे जंगली, संकरीत, विदेशी प्राणी आहेत. यांचे दूध पिण्यायोग्य तर नाहीच, चहात सुद्धा नको. एकवेळ म्हैशीचे दूध वापरले तरी चालेल, पण हे जंगली, विदेशी प्राणी कधीच नकोत. म्हैशीचे दूध पचायला जड असतेच. पण त्यात सुंठ, मिरीसारखे पदार्थ घालून उकळले तर दोष थोडे कमी होतात.

एखाद्या शरीरात प्रमेह होण्यासाठी पूरक वातावरण तयार केव्हा आणि कसे होते, ते सांगताना दुधाबद्दल ग्रंथकार म्हणतात, दुध आणि दुधाचे पदार्थ यांना जर शरीराने पचवले नाही तर भविष्यात प्रमेहाचा एखादा प्रकार नक्कीच भेटीला येणार.

गाईना रानात फिरवून आणणे, त्यांना चारा पाणी देणे, आंघोळ घालणे, त्यांचे दूध काढणे, त्यांच्या वासरांना खेळवणे, हे सहजपणाने जे करतात, त्यांना दूध सहज पचते. यांनी दूध प्यायला काहीच हरकत नाही. नव्हे यांनी दूध प्यायलाच हवे.
अतिप्रमाणात ज्यांना दूध प्यायची सवय आहे, आणि काम काहीही करणार नाहीत त्यांनी देशी गाईचेच दूध जरी प्यायले, तरी प्रमेहाने धरलेच म्हणून समजा.

दूध पिणाऱ्यांनी गाईंची सेवा केलीच पाहिजे. सेवा इतरांनी करायची, मी फक्त मेवा खाणार, त्याला प्रमेह नक्की होणार.

वैद्य सुविनय दामले,
कुडाळ सिंधुदुर्ग.
9673938021
21.01.2017

श्री मुद्गल पुराणात अत्यंत मोजक्या वेळेसाठी झालेल्या गणेशांच्या अवतारांपैकी एक अवतार श्री शूर्पकर्ण अवतार. या अवताराचे नाव मोठे सुंदर आहे. शूर्पकर्ण. येथे कान सुपासारखे, म्हणताना केवळ त्याच्या आकाराचा नव्हे तर गुणांचा विचार महत्त्वाचा आहे.

अमेरिकेच्या पहिल्या तेरा वसाहतींमधे प्रामुख्याने प्रॉटेस्टंट लोकांचा भरणा होता. वर उल्लेखल्याप्रमाणे, या सुरवातीच्या काळात अमेरिकेस जाणार्‍या लोकांमधे, युरोपातील जाचक धार्मिक वातावरणातून सुटका करून घेण्यासाठी पळ काढणार्‍या लोकांचे प्रमाण मोठे होते. त्यामुळे १७७६ साली अमेरिकेचे स्वातंत्र्ययुद्ध सुरू होईपर्यंत अमेरिका हा प्रामुख्याने प्रॉटेस्टंट पंथीय देश होता. यात प्रामुख्याने इंग्लंड आणि उत्तर युरोपीयन देशातल्या लोकांचा समावेश होता. यात अ‍ॅंग्लीकन, बॅप्टीस्टस, कॅल्व्हीनीस्टस, प्युरीटन्स, प्रेसबीटेरियन, लुथर्न, क्वेकर्स, आमीश, मेथॉडीस्ट, मोरव्हारियन या प्रवाहातील लोकांचा भरणा होता. पुढे आयर्लंडमधल्या भयानक दुष्काळानंतर, तिथल्या गरीबी आणि उपासमारीला कंटाळून मोठ्या प्रमाणावर आयरीश लोक अमेरिकेत येऊ लागले. आयरीश, इटालियन, पोलिश, फ्रेंच, स्पॅनिश, हंगेरियन, जर्मन निर्वासीतांनी त्यांच्या बरोबर त्यांचा रोमन कॅथलिक पंथ अमेरिकेत आणला. पुढे हिस्पॅनिक (मध्य आणि दक्षिण अमेरिकेतील स्पॅनिश भाषा बोलणार्‍या देशांतील लोक) लोकांबरोबर, कॅथलिक पंथीयांची भरच अमेरिकेत पडत गेली. ग्रीक, रशियन व इतर पूर्व आणि मध्य युरोपीयन देशांतील लोकांनी अमेरिकेत आपल्याबरोबर ऑर्थोडॉक्स ख्रिश्चन पंथाची परंपरा आणली.

गेल्या ५० वर्षांत, एशियन लोकांचे अमेरिकेतील प्रमाण आणि त्याचबरोबर मुस्लिम, हिंदू आदि धर्मियांचा विस्तार, हळू हळू का होईना पण होऊ लागला आहे. अशा प्रकारे एकीकडे अमेरिकेतली लोकसंख्या वाढत चालली आहे तर त्यातील प्रॉटेस्टंट पंथीयांचे प्रमाण कमी होत चालले आहे. अगदी अलीकडे म्हणजे १९७२ ते १९९३ या काळात देखील प्रॉटेस्टंटांचे अमेरिकेतील प्रमाण ६३% होते. ते २००२ साली ५२% झाले. २००६ च्या सुमारास, अमेरिकेच्या इतिहासात प्रथमच, प्रॉटेस्टंटांचे प्रमाण एकंदर ख्रिश्चनांमधे ५०% हून कमी झाले असावे असा अंदाज आहे. आज प्रॉटेस्टंटांच्या २०० हून अधिक शाखा-उपशाखा झालेल्या आहेत; त्यातील सदर्न बॅप्टीस्ट्स ही सर्वात मोठी. त्यामानाने कॅथलिकांमधे फारसे फाटे न फुटल्यामुळे, कॅथलीक्स हे आज अमेरिकेतील ख्रिश्चनांमधला सर्वात मोठा एकसंध प्रवाह (२४%) झालेले आहेत.

थोडक्यात ढोबळमानाने अमेरिकेची आजची धार्मिक विभागणी ही अशी आहे :-

कॅथलिक २३.९%
प्रॉटेस्टंट बॅप्टीस्ट (सर्व शाखा मिळून) १७.२%
इतर प्रॉटेस्टंट ३४.१%
इतर धर्मीय / विचार धारा ८.८%
(कुठल्याच धार्मिक संकल्पनेवर विश्वास नसलेले) १६.१%

याचाच अर्थ असा की :-

अमेरिकेतले निम्मे लोक प्रॉटेस्टंट आहेत.
दर सहावा अमेरिकन बॅप्टीस्ट आहे.
दर चौथा अमेरिकन कॅथलिक आहे.
दर चौथा अमेरिकन हा इतर धर्म/पंथाचा किंवा कुठल्याच धर्मसंकल्पनेवर विश्वास न ठेवणारा आहे.

भौगोलिक दृष्ट्या पहायला गेलं, तर अमेरिकेच्या नॉर्थ ईस्टमधे (जिथे आयरीश आणि इटालियन लोकांचे प्राबल्य आहे), सुमारे ४०% लोक रोमन कॅथलिक आहेत. दक्षिणेकडच्या राज्यांमधे प्रॉटेस्टंट लोकांचे प्रमाण खूप आहे आणि त्यात देखील सुमारे ४०% लोक सदर्न बॅप्टीस्ट या विशिष्ट प्रॉटेस्टंट शाखेचे उपासक आहेत. अमेरिकेचा नॉर्थ वेस्ट भाग हा पूर्वापार कमीत कमी धार्मिक असा भाग आहे. तुलनाच करायची झाली तर दक्षिणेकडच्या राज्यांमधले ८६% लोक देवावर विश्वास ठेवणारे आहेत तर पश्चिमेकडे हेच प्रमाण ५९% आहे. त्यामुळेच अमेरिकेतल्या दक्षिणेकडच्या या धार्मिक राज्यांना एकत्रितपणे “बायबल बेल्ट” असे संबोधले जाते.

-- डॉ. संजीव चौबळ