Login Here Join Now

साहित्य - ललित

नामवंत लेखक, नवोदित लेखक, ऑनलाईन लेखक यांच्या कथा, कविता, कादंबरी, प्रवासवर्णनासहित भरपूर साहित्य.

Sort By:

This articles are displayed in the order of publishing date
This articles are displayed in the order of modification date
The Articles are displayed in the order of publishing date. Oldest first.
The Articles are displayed in ascending order of title
The Articles are displayed in descending order of title
पोर्टलवरील नव्यांसोबत जुने लेखही वाचकांना दिसावेत यासाठी खालील यादी Random पद्धतीने आहे. विशिष्ट क्रमामध्ये यादी हवी असल्यास वरीलपैकी Radio Button क्लिक करा.
  • स्वबळावर’….

    देशभरातील राजकारणी रोजच्या रोज पुनरोच्चार करत असलेल्या “स्वबळावर” या संज्ञेचा मी किचनमधे वापर करुन स्वबळावर दोघांसाठी उप्पिठ करायचा घाट घातला आणि घात झाला. कीचनमधील कारकीर्दीच्या पहिल्याच प्रयत्नात ” जेवणाशिवाय किचनमधे फिरकू नका ” अशी तंबी मिळाली.

      August 31, 2019


  • अनपेक्षित (कथा – सांगोपांग : २)

    जी कथा लिहिताना , लिहिल्यानंतर आणि आजही वाचताना मी खूप अस्वस्थ होतो ती कथा म्हणजे अनपेक्षित. समाजातील अशा प्रकारच्या वृत्ती असणाऱ्यांच्या भविष्यकाळाच्या जाणिवेनं मन सुन्न होतं. आणि ते स्वाभाविकच आहे , नाही का ? तुम्हाला काय वाटत ? कळवा मला.

      October 11, 2020


  • रुद्रा – कादंबरी – भाग ८

    बदल्याची आग घेऊन मनोहर संतुकरावांचा माग काढत मुंबईत पोहंचला. जमेल त्या प्रकारे त्याने संतुकरावची सखोल माहिती काढली,आणि समोर जे आले ते अविश्वसनीय होते!

      March 1, 2019


  • कर्मभूमी ते पुण्यभूमी..

    जन्मभूमी ते कर्मभूमी आणि कर्मभूमी ते पुण्यभूमी करण्याचं सामर्थ्य दाखवायचं, का डाव अर्ध्यावर सोडायचा, हे अर्थातच आपण ठरवायचं आहे..

      August 9, 2023


  • शैलेंद्र

    आज शैलेंद्रला जाऊन पन्नास वर्षं झाली. त्याच्या जीवनाच्या शोकांतिकेवर आतापर्यंत अनेकदा लिहिलं गेलयं. त्याचा शोकात्म शेवट आठवला की मन हमखास खिन्न होतं. म्हणून ठरवलं की आज त्याच्या फक्त आनंददायी आठवणींची उजळणी करायची आणि मस्त गाणी ऐकायची !! आणि मग जाणवलं की एक tragic end सोडला तर त्याचा सगळा कलाप्रवास म्हणजे एक "सुहाना सफर"* आहे.
    मग मी गेलो या सफरीवर ....
    मधुमती पासूनच सुरुवात केली :

    मधुमतीमधलं, टूटे हुए ख्वाबोंने हमको ये सिखाया है हे काळजाला हात घालणारं गाणं त्यानं अवघ्या दहा मिनीटांत लिहिलं होतं आणि नंतर ते मधुमतीचं एक हायलाईटच बनून गेलं .

    त्याच्या बंगल्याशेजारी हेमंतकुमारला चित्रपट दुनियेत सगळेजण, ''राजा 'साली'वाहन" असं म्हणायचे. कारण त्याच्या चार अविवाहित मेव्हण्या ( हिंदीत : साल्या) काही दिवस त्याच्या बंगल्यावर राहत असत. एके रात्री शैलेंद्र स्वतःच्या बंगल्याच्या गेटपाशी अडखळून पडला. त्याने मद्यपान केले होते . तो पडलेला पाहताच शेजारी गच्चीत उभ्या असलेल्या हेमंतकुमारच्या मेव्हण्या जोरात हसल्या. दुसऱ्या दिवशी सकाळी शैलेंद्रनं गाणं लिहिलं :

    जंगलमें मोर नाचा किसीने न देखा
    हम जो थोडीसी पीके जरा झूमें...

    रंगोली चित्रपट चालू असताना त्याचं आणि शंकर-जयकिशन यांचं थोडं भांडण झालं. हे तात्पुरतं भांडण रसिकांसाठी बरंच फायदेशीर ठरलं, कारण शैलेंद्र लिहिता झाला :
    छोटीसी ये दुनिया पहचाने रास्ते है, तुम कभी तो मिलोगे तो पूछेंगे हाल .

    बूट पॉलिशच्या एका सिच्युएशनवर, शैलेंद्र विचार करत, सोफ्यावर बसला होता. घरात काही पाहुणे आले होते.
    तेवढ्यात त्याचा दोन वर्षांचा मुलगा, अर्धवट खाल्लेला लाडू, इवल्याश्या मुठीत धरून त्याच्या समोर आला आणि पाहुण्यांना पाहून सोफ्याच्या मागे लपला. तेव्हा पाहुण्यांनी त्याला विचारलं , 'बाळा, तुझ्या मुठीत काय आहे ?'
    हे ऐकताच शैलेंद्रच्या लेखणीतून शब्द प्रकटले,

    "नन्हें मुन्ने बच्चे तेरी मुठ्ठीमें क्या है
    मुठ्ठीमें है तकदीर हमारी
    हमने किस्मतको बसमें किया है"

    कधी नव्हे तो एकदा 'राज कपूर' बरोबर वादविवाद झाला . शैलेंद्रनं लगेच आव्हान दिलं,
    " हम भी है तुम भी हो दोनो है आमने सामने*"
    ( नंतरची ओळ मात्र चित्रपटाच्या प्रसंगाला साजेशी) .

    आवारा ची कथा ऐकायला 'राज' त्याला, के ए अब्बास यांच्याकडे घेऊन गेला . अब्बास म्हणजे त्या काळातलं बडं प्रस्थं ! शैलेंद्र अगदीच नवखा ! अब्बासनी शैलेंद्रकडे बघितलं सुद्धा नाही. सलग दोन तास ते कथा 'सुनवत' राहिले. शेवटी राजने शैलेंद्रला विचारलं "क्यों कवीराज, कुछ समझमें आया?"
    शैलेंद्र खाडकन म्हणाला ,
    "गर्दीशमें था, आसमान का तारा था, आवारा था"
    त्या दोघांनी चमकून शैलेंद्रकडे पाहिलं . या शब्दांनी फक्त टायटल साँग तयार झालं असं नाही तर चित्रपटाच्या मध्यवर्ती व्यक्तिरेखेचं स्वरूपही ठरुन गेलं.
    पुढे हे गाणं रशियात सुद्धा इतकं लोकप्रिय झालं की तिथल्या 'कँसर वॉर्ड' या सुप्रसिद्ध कादंबरीदेखील या गाण्याचा उल्लेख आला.

    " आवारा" नंतरच्या चित्रपटांत, राज कपूरच्या व्यक्तिरेखेचं वर्णन करणारी बहुतेक सगळी गाणी शैलेंद्रनं लिहीली : मेरा जुता है जापानी, 'होटोंपे सच्चाई रहती है', ' मेरा नाम राजू घराना अनाम' इ. मुकेश हा राज कपूरचा 'प्रकट' आवाज होता तर शैलेंद्र हा 'आतला' आवाज !

    एकदा शैलेंद्र आणि जयकिशन रस्त्यावर फिरत होते आणि समोरून एक अप्रतिम सौंदर्यवती येताना दिसली. 'ती पाहताच बाला कलीजा खलास झाला' अशी अवस्था जयकिशन यांची झाली. ते तिच्याकडे वळून वळून पाहत असताना, शैलेंद्र मागून उद्गारला :
    'मुडमुडके न देख मुडमुडके

    शैलेंद्रच्या अशा 'सुखद स्मृतींनी' मनात दाटी केली. मग, "घायल मनका पागल पंछी उडनेको बेकरार' मधील असह्य वेदना कुठल्या कुठे उडून गेली . "शैलेंद्र" म्हटलं की मनावर दाटून येणारी काजळी विरून गेली.
    ताजंतवानं होऊन उठलो. "अनाडी"ची रेकॉर्ड काढली आणि लावली ,
    के मरके भी किसीको याद आयेंगे
    किसीकी आसूओंमें मुस्कुराएंगे
    कहेगा फूल हर कलीसें बार बार
    जीना इसीका नाम हैं

    धनंजय कुरणे , कोल्हापूर
    9325290079)
    14.12.2016

      December 14, 2016


  • उंबरठ्याच्या आतली घुसमट

    मनोविकास प्रकाशन संस्थेने तामिळ लेखिका सलमा यांचे व सोनाली नवांगुळ यांनी अनुवाद केलेले पुस्तक ज्याला साहित्य अकादमीचा नुकताच पुरस्कार मिळाला हे पुस्तक प्रसिद्ध केलं आहे. या कादंबरीला उत्कृष्ट अनुवादिसाठी साहित्य अकादमीने पुरस्कार देऊन गौरविलेली आहे. तसे प्रत्येकाचे तास ज्याचे त्याचेच असतात. जिथे प्रेम आहे तिथे काही तासावर दुसऱ्यांचीही हुकुमत असते. मध्यरात्रीनंतरचे तास आपल्या हातात नसतात, त्यांच्यावर आठवणींची, विचारांची,शरीराची, प्रेमाची, वासनेची हुकुमत असतें.लैंगिक घुसमट होणाऱ्यांची मध्यरात्रीनंतर अवस्था  बेचैन  करणारी असतें.

      April 26, 2022


  • जनस्थान : नाशिकविषर्या लोककथा

    अगस्ती मुनी यांना दक्षिण भारतातील प्रबळ राक्षसांचा नाश करण्यासाठी व ऋषीमुनींना आश्रय देण्यासाठी उत्तर भारतातून ब्रह्मा, विष्णू महेश यांना दक्षिण भारतात पाठवतात. तेव्हा महादेव म्हणतात की, “मी गोदाकाठच्या पंचक्रोशीत जनस्थान या ठिकाणी ‘कपालेश्वर’ या नावाने प्रकट होईन” आणि विष्णूने वचन दिले की, “मी रामअवतारी तुमच्या भेटीला येईन.

      November 15, 2025


  • आक्करमाशा

    ए आक्करमाशा निघ माझ्या घरातून, चालता हो बघु , पुन्हा पाय ठेवलास तर याद राख. सख्ख्या मामाच्या तोंडातून सुद्धा यापूर्वी आजवर कधीही न ऐकलेले शब्द ऐकून रंज्याला खुप वाईट वाटले.
    त्याचे आजोबा तर त्याला आठवतं तेव्हापासुन आक्करमाशा म्हणूनच हेटाळणीच्या सुरात हाक मारून , त्याला काम सांगायचे.
    त्याच्या आईशी त्याचा मामा आणि आजोबा कधी बोलल्याचे त्याने बघितलेच नाही. रंज्यावर फक्त दोन व्यक्तींचीच माया एक त्याच्या आईची आणि दुसरी त्याच्या आईच्या आईची. त्याच्या आजी मुळे त्याच्या आईला आणि त्याला डोक्यावर छप्पर आणि दोनवेळचे खायला मिळत होते. त्याच्या आजोबांनी आणि मामाने रंज्याच्या आईला ती गरोदर असताना देखील घरात आसरा दिला नव्हता आजीने खुप विनवण्या केल्या तेव्हा कुठे तिला वाड्यातल्या जनावरांच्या गोठ्याला लागून असलेल्या लाकूडफाट्याच्या खोलीत राहायची परवानगी दिली.

      November 17, 2021


  • कारगिल पर्व आणि ‘ ते ‘

    गेले तीन तास तो बंकरमध्ये उभा होता.
    दुर्बिणीतून आसमंत न्याहाळत होता.
    सगळीकडे शांत होतं ,कसलीही हालचाल जाणवत नव्हती , तरीही पापणी लवू न देता तो कर्तव्य बजावत होता.
    अंग बधीर होत होतं ,पण भारतमातेच्या संरक्षणाची जाणीव त्याला अकल्पित ऊब पुरवीत होती.
    समुद्रसपाटीपासून अठरा हजार फूट उंचीवरच्या कारगिल क्षेत्रात तो उभा होता .

    त्याचा दुसरा सहकारी विश्रांती न घेता , बंकरमध्ये साठलेलं बर्फ काढून टाकत होता, कारण बसायला पुरेशी जागा नव्हती.

    हे नित्याचच होतं.
    जागा बदलली की विश्रांतीचा , भुकेचा , झोपेचा विचार न करता प्रामाणिकपणे निष्ठेनं कर्तव्य करीत राहायचं .

    अविश्रांत ,अथक आणि अपरिमित कष्ट !
    मनात असीम धैर्य आणि शरीरात अतुलनीय शौर्य !
    आणि डोळ्यासमोर फक्त दिलेलं 'लक्ष्य ' .

    -- त्याला १९९९ च्या जुलैची याद आली .
    हेच ते ठिकाण .असाच बर्फ . अशीच अवघड अवस्था .
    शत्रूचा अचानक हमला .
    आणि आपण त्याला तितक्याच त्वेषाने दिलेलं उत्तर ...
    तहान नाही ,भूक नाही, दिवस नाही की रात्र नाही ...
    सगळा अवघड डोंगराळ, पर्वतीय प्रदेश...
    सगळ्या प्रतिकूल परिस्थितीही पाकड्याना चारी मुंड्या चित करून विजय खेचून आणला...

    त्यानं त्वेषाने पाय आपटला .
    ' क्या कर रहे हो ? '
    दुसऱ्यानं विचारलं.
    ' गनिम को कुचल रहा हूँ '
    दुसरा हसला .
    ' पैर तो सम्हाल बेटे , निचे पत्थर है '
    आता तोही हसला .
    ' यार एक बता दे, हम किधर हैं, क्या कर रहे हैं, किस हालात में हैं इस बारे में पुरे देश को कुछ मालुम हैं की नही? '
    ' शायद ! पर ऐसा क्यों सोचते हो ?'
    तो गप्प बसला .
    त्याला कालची रात्र आठवली .

    काल रात्री जेवताना मेजर सांगत होते,
    "आता आपण अधिक सुसज्ज आणि शक्तिशाली होणार .कारण सरकार राफेल विमान खरेदी करतंय. दोन इंजिन आहेत त्याला ,एका मिनिटात साठ हजार फूट उंच जातं ते.चौविस हजार पाचशे किलोग्रॅम वजन घेऊन जाऊ शकतं ते.खतरनाक मिसाईल नेण्याची क्षमता आहे त्याची. शत्रूचा पार खात्मा . पाकड्यांकडे आणि चीनकडे सुद्धा नाहीयेत अशी विमानं. अशी आणखी आपली ताकद वाढणार आहे नवनवीन शस्त्रांमुळे . आपण कल्पनासुद्धा करू शकणार नाही अशी अत्याधुनिक शस्त्रास्त्रे .'
    सगळ्यांनी टाळ्या वाजवल्या, थाळ्या आणि मग वाजवले, भारतमाता की जय चे गगनभेदी नारे दिले .

    -- पण नंतर कॅम्पच्या मेसमध्ये दबक्या आवाजात चर्चा सुरु झाली.
    -- शस्त्र घेतायत खरी पण त्याच्यावरून फालतू राजकारण सुरु झालंय म्हणे...
    -- सुप्रीम कोर्टालासुद्धा विरोधक जुमानत नाहीयेत ...
    -- गोंधळ सुरु केलाय त्यांनी...
    -- मीडिया आणि विरोधक गडबडी करतायत...
    -- तांत्रिक मुद्दे शोधतायत, शस्त्र खरेदी बंद करण्यासाठी ...
    -- काय होईल मग...
    -- शक्तिशाली शस्त्रांची सैन्याला गरज आहे, हे कधी कळणार...

    चर्चा आणखी वाढली असती पण कुणाचं तरी लक्ष गेलं, मेजरसाब येत होते .
    ' ये क्या हो रहा है, मी ऐकतोय तुमचं बोलणं ,पण एक लक्षात घ्या ,आपण सैनिक आहोत, आपण देशसंरक्षणाशिवाय कसलाही विचार करायचा नाही, आपण फक्त आणि फक्त देशाचा विचार करायचा, उपलब्ध असेल
    त्या सामुग्रीसह प्राणपणाने लढायचं . कळलं ? '
    ' यस सर ! ' सगळ्यांनी होकार भरला...
    सगळे आपापल्या जागी गेले .

    हा टक्क जागा . तळमळत . तडफडत .
    त्याला कळत नव्हतं हे काय चाललंय...

    शत्रूकडे अत्याधुनिक शस्त्र आहेत आणि आपल्याला आहे त्या शस्त्र सामुग्रीत, प्रचंड, प्रखर प्रतिकूल परिस्थितीत देशाच्या नागरिकांचं देशाच्या सीमांचं संरक्षण करावं लागतंय . क्षणाक्षणाला जीव धोक्यात असतो, हे कुणाच्याच कसं लक्षात येत नाही ?

    देशहित , देशप्रेम म्हणून काही आहे की नाही ...
    की केवळ आम्हाला इथं बलिदानाला पाठवलंय ?
    द्या आमच्या हाती अत्याधुनिक नवनवीन शस्त्र , नवीन प्रकारची युद्धसमुग्री आणि बघा आमचा पराक्रम ...
    विरोध करायचा म्हणून करून देशाला खड्यात घालायचा अधिकार तुम्हाला कुणी दिला.
    आमच्या भरवशावर तुम्ही शांत झोपता आणि देशाच्या भवितव्याचा खेळखंडोबा का करता ?
    आमच्याही भावनांचा विचार करा जरा , आमच्या प्राणांचा विचार ठेवा जरा...

    --- तो किती तरी वेळ आतून फुटत होता , अस्वस्थ होत होता ..
    त्याची संवेदनशीलता घुसमटु लागली होती.
    सरावानं तो सर्वत्र पाहत होता पण डोळे भरून आल्यानं त्याला काही दिसत नव्हतं.
    त्यानं दुर्बीण दुसऱ्याच्या हाती दिली .
    दुसऱ्यानं डोळे पुसत कर्तव्याला प्राधान्य दिलं,

    -- आणि मनातल्या सर्व शंकांना दूर करण्यासाठी तो जोरात ओरडला .

    भारत माता की जय !

    -- डॉ.श्रीकृष्ण जोशी , रत्नागिरी
    *************************
    ( कथा आवडल्यास नावासह सर्वदूर पसरवायला हरकत नाही.

      August 15, 2025


  • मदन मोहन !

    हा गायक -संगीतकार ओरिजिनल होता, जी एक विलक्षण आणि अविश्वसनीय बाब आहे या चित्रसृष्टीत ! भलेही इतरांनी त्याचे अनुकरण केले असो. पण हा मात्र एकांडा शिलेदार ! त्याची २-३ वैशिष्ट्ये !

      May 24, 2022