साहित्य - ललित

सन 1980 ची गोष्ट त्यावेळी माझी आई घरामध्ये जळण नाही म्हणून. रानातून कुर्डू च्या फुलांच्या झाडाचे जळण डोक्यावरून एक मोठा भारा रोज घेऊन येत असे. स्वयंपाकासाठी घरांमध्ये वेळ नव्हते मी रेल्वेमध्ये नुकताच रेल्वेमध्ये कामाला लागलो होतो. त्यावेळी पगार महिना दोनशे रुपये पर्यंत मिळत होता.

आपण खूप मोठी शाब्दिक कोटी केल्याचा आनंद सिंगच्या डोळ्यातून वहात होता. अंजुला सगळं सगळं आठवलं. घर सोडल्यापासून इथं पर्यंत केलेला प्रवास, त्यात ते रुतलेले काटे, त्या वेदना, त्या खोट्या अपेक्षा आणि मग अपेक्षाभंग. एकावर एक पचवलेले दुःखाचे कढ…… आणि या सर्वात निस्सीम प्रेम करणारा संजू!

आज तो माझ्या समोर स्टेशनवर असताना उभा राहिला, कुठे निघालास मी विचारले तेव्हा त्याच्याबरोबरचा भाऊ त्याला म्हणाला ह्याला मुंबई दाखवतो.

खासदार म्हणून दिल्लीत आल्यानंतर लोकप्रतिनिधीपदाच्या वाढत्या जबाबदारीचे ओझे जाणवत होतेच, शिवाय या नवख्या वातावरणात तसेच अनेक अनुभवी आणि अभ्यासू लोकप्रतिनिधींचा सहवास लाभणार याची हरहूरही होती. तशी इथली जीवनशैली बरीच वेगळी आहे. त्याच्याशी जुळवून घ्यावे लागणार होते.

खरं सांगते, कालचा गोड-गोड अनुभव मी माझ्या आडव्या आयुष्यात (अजून मी 'उभी' राहात नाही ना,म्हणून म्हंटलं) कधीही विसरणार नाही!
क्षणभर, माझा अजुनही विश्वास बसत नाही. पण...

मी दोन कानांनी ऐकलं.
दोन डोळ्यांनी पाहिलं.
आणि एका नाकाने वास घेतला,
म्हणून माझा विश्वास बसला!

रात्री दूध प्यायल्यावर थोडीशी टंगळमंगळ केली की मी ढाराढूर झोपत असे.
मी दूध पीत असताना, कधीकधी बाबा म्हणत,“व्वा! बब्बडचं जेवण चाललंय वाटतं? छान छान!
मग, आपण सारे जेवूया. बब्बड जेवून झोपली की आपण जेवायला मोकळे.”

आता हे ऐकल्यावर मला वाटायचं,“ही मोठी माणसं जेवतात म्हणजे माझ्या सारखंच बाटलीने दूध पीत असणार. मग थोडावेळ दंगामस्ती करुन झोपी जात असणार.”

मी काल दूध प्यायल्यावर मुद्दामच झोपले नाही.
मनात म्हंटलं “आज पाहूयाच, ही मोठी माणसं कशी दूध पीतात ते?”
आता माझ्या सारख्या लहान मुलांना बाटलीतून दूध म्हणजे या मोठ्या माणसांना बादलीतून किंवा पिंपातून दूध! असं मी मनाशी ठरवलं होतं.

प्रत्येकासाठी वेगवेगळी दुधाची बादली आणि छोटीमोठी पिंपं पण असणार.
“बाबा, आजोबा आणि आजी आपापल्या बादलीत तोंड घालून दूध पीत आहेत.
बाबांनी एक बादली फस्त करुन, पिंपातून दुसरी बादली भरुन घेतली आहे” असं दूध दृश्य मला दिसू लागलं होतं.

इतक्यात लगबग करत आई आली.
माझे दूध पिऊन झाले असल्याने आईने मला खांद्यावर घेतलं.
प्रेमाने कुरवाळलं. पाठीवर हळूवार पणे थोपटलं.
माझ्या केसातून हात फिरवत मानेला मालीश केलं.
मला दोन-चार ढेकरा आल्यावर आईने मला अलगद गादीवर ठेवलं.
मला सावकाश थोपट-थोपट थोपटलं. गुण-गुण,गुण-गुण गाणं गुणगुणलं.
पण मी काही झोपलेच नाही.

आईने दिवा बंद केला तर मी डोळेच उघडले.
आईने माझं दुपटं सैल केलं तर मी हात पाय झाडले.
आईने माझ्या डोक्यावरुन हात फिरवला तर मी फूर्रऽऽ फूर्रऽऽ करत थुकी उडवली.

मी आता काही झोपणार नाही हे आईने ओळखलं.
तोच बाबा म्हणाले,“चला जेवायला. सगळी तयारी झालीय बरं. हं, आणि त्या बब्बडला दे माझ्या मांडीवर.”

मी तर त्याचीच वाट पाहात होते.
आईने मला उचललं.
बाबांनी मला अलगद घेतलं.
आम्ही तिघे बाहेरच्या खोलीत आलो.

बाबांच्या खांद्यावर मान ठेवून “कुठे दुधाच्या बादल्या किंवा पिंपं दिसतात का?” हे मी पाहू लागले.
पण छे, तसं काही नव्हतंच!!
या मोठ्या माणसांच्या जेवणात मला कुठेच दूध दिसेना.
मी मान उंचावून पाहिलं तर, निरनिराळ्या आकाराची पातेली,छोटे मोठे डबे, रंगीबेरंगी बाटल्या, जाड बारीक चमचे आणि भांडी घेऊन ही मोठी माणसं जेवायला बसली होती.
बाबा मला घेऊन खाली बसले. मी बाबांच्या कुशीत बसले.
आता मी सगळं जवळून पाहात होते.
सगळ्यांच्या समोर गोल-गोल पसरट ताटं होती.
या ताटांचं काय करणार? की ही ताटं घेऊन, आता ही मोठी माणसं गाडी-गाडी खेळणार?
मला काही कळेना.
पातेल्यावरची झाकणं काढली की त्यातून भसा-भसा वाफ यायची.
आणि भसकन कुठलेसे चमचमीत वास यायचे.
मला तर फटाफट दोन -तीन शिंका आल्या! बाबा दचकले मग मी हसले.
आई आणि आजी पदर खोचत उठल्या आणि म्हणल्या,“चला वाढूया.ठ
त्या काय वाढताहेत हे मला पाहायचं होतं.
पण तितक्यात बाबांनी मला खांद्यावर घेतलं.
बाबा मला थोपटत होते. त्यांना वाटत होतं थोपटल्यावर मी झोपेन. पण मी चुळबूळ सुरू केली.
मी मान वळवून पाहिलं तर... मी चाटच पडले!
आई आणि आजीने त्या पसरट ताटात खूपच रंगीबेरंगी गोष्टी वाढल्या होत्या!!
मी आतापर्यंत निरनिराळ्या रंगीबेरंगी साड्या, बांगड्या, अंगठ्या, शर्ट, चष्मे,घड्याळं, पॅण्टी, चपला, रुमाल, टोप्या, दुपटी, गोधड्या, चादरी, उश्या, बेडशीटस्, खेळणी आणि चित्रंसुध्दा पाहिली होती. पण.....
चित्र-विचित्र वास येणारे आणि त्यातूनच गरमा गरम वाफा येणारे खाण्याचे इतके रंगीबेरंगी पदार्थ मी आयुष्यात प्रथमच पाहात होते.
हे खाताना कुडूम-कुडूम, कुर्र-कुर्र, चॅक-चॅक असे वेगवेगळे आवाज सुध्दा येत होते.
मला वाटायचं जेवण म्हणजे दूध. आणि दूध असते पांढरे.
पण इथे तर काही वेगळाच प्रकार.
मोठ्या माणसांचं जेवण म्हणजे,“रंग, वास, वाफा आणि आवाज!!”
मी तर भलतीच खूश झाले!
मस्त रंग, चमचमीत वास, उडणाऱ्या वाफा आणि कुरूकुरू-चुरूचुरू आवाज... वाह रे व्वा!
“कधी एकदा हे सगळं गट्टं करते” असं झालं मला.
मी आरडाओरडा करायला सुरुवात केली.
चुळबुळ सुरू केली.
हात पाय नाचवू लागले.
पण बाबांन काही कळेचना.
त्यांनी मला एका हाताने जाम दाबून धरलं आणि दुसऱ्या हाताने पानातले ते रंगीत-संगीत पदार्थ ते स्वत:च्याच तोंडात कोंबू लागले.
खाताना चॅक-पॅक करत मिटक्या मारू लागले.
मधेच माझ्याकडे बघत बोटं चोखू लागले.
मी हाताखाली दबून-दबून बघत होते.

मला वाटलं,आता बाबांनी इतकं खाल्ल्या नंतर तरी एखादा घास मला मिळेल.
मग मी सुध्दा मिटक्या मारीन..... हाताचीच काय पण पायाची पण बोटं चोखीन!
मी विचार करू लागले,' आपण तर हे खाऊन पाहिलंच पाहिजे.
काय आयडीया करावी बरं?'
हां सुचलं!
मी डिस्को करायला सुरुवात केली.
फुर्र-खुर्र करत थुंकी उडवत डोळे मिचकावू लागले. हात पाय झाडत,मान वळवत पडल्या-पडल्या नाचू लागले.
माझा हा डिस्को पाहून बाबा एकदम दचकलेच!
बाबा भीत-भीत म्हणाले,“अगं हे काय? बब्बडला झालं काय?”
आई हसली.
आईने माझ्या मनातलं बरोबर ओळखलं.
आई म्हणाली,“अहो, आपण सगळेच तिच्या पुढ्यात खात बसलोय,तर...... तिची नाही का भूक चाळवणार?
अंऽऽ एक मऊसर घास भरवा तिला.. काऽय?”
मला खूप आनंद झाला!
मला वाटलं आता मिळालाच आपल्याला घास.
माझ्या तोंडाला पाणी सुटलं.
पण “कसचं काय नी दुपट्यात पाय!'
आजी म्हणाली,“अगं सुनबाई, आधी बब्बडची उष्टावण करू मग तिला घास देऊ. कसे?”
(जेवायला बसल्यावर माझी आजी, माझ्या आईला “सुनबाई” म्हणते हे मला आत्ताच कळलं.)
आजीने असं म्हणताच,बाबांनी मान डोलवली आणि माझी चुळबूळ आणखी वाढली.
मी हात पाय झाडत रागाने गुरगुरू लागले, तेव्हा मात्र बाबा चांगलेच गांगरले!
आणि.....
मला गप्प करण्यासाठी बाबांनी, त्यांचा उष्टा उजवा हात माझ्या तोंडावर चटकन ठेवला......... आणि......... मी तो पटकन चाटला ........

“या आडव्या आयुष्यात, मला प्रथमच, अन्नाची चव कळली!!!”

मी रागाने गुरगुरणं बंद केलं आणि चव घेत मिटक्या मारायला सुरुवात केली.
मी आनंदाने मिटक्या मारते आहे हे पाहताच, “आजीची सुनबाई” खळखळून हसली.
आणि,
“आपल्या मुलाने काहीतरी गडबड केली” अशी शंका आजीला आली.
पण,
मधल्यामधे माझी मात्र चंगळ झाली!!
हं, तुम्हाला एक महत्वाची गोष्ट सांगायची राहिलीच की......
अहो अन्नाची चव सांगता येते.
पण...
आई बाबांच्या प्रेमाची चव चाखता येते... पण सांगता येत नाही!! हे कालंच कळलं मला.

राजीव तांबे.

माझी भाषा शोधीत आहे
माझ्यातील माणसाचे तत्व
भाषेला आई म्हणतात
तिला हजार डोळे आहेत !

हे माझ्या आईने मला सांगितले होते
की
तिला सर्व काही माहित आहे,
ती माझी नस अन् नस ओळखते !!

मला वाटते
आमची भाषा सुद्धा आईच आहे
आमच्यातील ती नस अन् नस ओळखते,
ती ओळखते
की
कधी आमच्यात
आनंदाचे झरे पाजरू लागतात
केव्हा
आम्ही शिवीने अंधारून नाराज होतो
केव्हा
आम्ही उगवत्या सूर्या बरोबर जागे होतो
केव्हा रात्री सोबत झोपी जातो !!

आई ओळखून आहे
केव्हा आमचे गाणे आत्म्यातून गुंजू लागते अन् शरीराच्या वासनेने गाऊ लागते,
ती ओळखते
आमच्या कवितेत प्रेमाचे पारदर्शी पाणी
किती आहे
अन्
चमत्काराची कहाणी किती आहे!!

आई ओळखून आहे
आम्ही किती ऋचा गात आहोत
अन्
केव्हा तिला तोडून मोडून आपल्या साच्यात तिला जबरदस्तीने बसवत आहोत !!

आई ओळखून आहे
केव्हा
आम्ही तिच्या छातीवर पाय देऊन पुढे जात आहोत
आणि
केव्हा
आम्ही तिच्यासमोर अपराध स्वीकार करीत आहोत !!

आई ओळखून आहे
केव्हा
आम्ही तिला आपल्या छंद अलंकारात गात आहोत
अन्
तिच्या पवित्र रूप कल्पनेत तारा छेडीत आहोत !!

आई सर्व काही ओळखून आहे
आम्ही
तिच्या श्वासाबरोबरच श्वास घेत आहोत, तिच्या सोबतच रडत-हसत आहोत,
ती आम्हाला जवळ घेते ,सांभाळते
आणि प्रत्येक युगात दोन पावले
पुढे मार्ग आक्रमण करण्याची शक्ती देते!!

सत्य हेच आहे की
तिला हजारो डोळे आहेत
ती आम्हाला पाहणे शिकवते
आणि
आपल्याला शोधायला,
त्यातच आमचे अस्तित्व गवसले आहे!!

खरंच ती आमची आई आहे
जिच्यामध्ये आम्ही वाढतो
आमचे पालनपोषण होते
अन्
तिच्या पासून निघणारी आमची यात्रा
आमच्या सत्वा पर्यंत पोहचते.

*****
मूळ हिंदी कविता - शैलजा सक्सेना कॅनडा
मराठी अनुवाद - विजय नगरकर अहमदनगर

मग त्या भुतानं त्याला मक्यापासून दारू कशी बनवायची ते दाखवून दिलं. शेतकऱ्यानं कडक दारू बनवायला सुरुवात केली. स्वत: प्यायला आणि मित्रांनाही पाजायला लागला.

सावरकर यांनी  लहानपणापासून सतीच वाण पत्करले होते. हजारोंच्या घरी पुढेमागे सोन्याचा धूर निघावा म्हणून आपली चूल बोळकी वयाच्या विसाव्या वर्षी फोडून टाकली होती.

भ्रमित विज्ञापने पाहण्याचा परिणाम

भगवान म्हणतात, ‘प्रार्थना करताना आपल्याला काय हवं आहे, याची नेमकी जाणीव असणं आवश्यक आहे.’ बर्‍याचवेळा आपल्याला काय हवं आहे याचीच कल्पना माणसाला नसते.