मुलांचा सर्वांगीण विकास घडविण्यासाठी आणि बालरंगभूमीचा आशय परीकथेच्या पुढे नेऊन ती सशक्त करण्यासाठी जगभरात उदयास आलेली 'ग्रिप्स नाट्य चळवळ' सुवर्णमहोत्सव साजरा करत आहे. ग्रिप्स नाट्यचळवळीत योगदान दिलेले जगभरातील रंगकर्मी जर्मनीची राजधानी बर्लिन येथे एकत्र आले आहेत. ग्रिप्स नाट्यचळवळीचा पन्नास वर्षांचा आढावा, मुलांचे भावविश्व आणि नाटक यांवर विचारमंथन; तसेच विविध भाषांतील नाटकांचे सादरीकरण अशा उपक्रमातून ग्रिप्सचा सुवर्णमहोत्सव रंगत आहे. या महोत्सवात पुण्यातूनही काही कलावंत सहभागी झाले आहेत. भारतात ही चळवळ रुजवणारे ज्येष्ठ अभिनेते डॉ. मोहन आगाशे ग्रिप्सचे विशेष निमंत्रित आहेत.
भारतामध्ये पहिल्यांदा महाराष्ट्रात ही चळवळ आणली डॉ. मोहन आगाशे यांनी. त्यांनी १९८६ च्या सुमारास पुण्याच्या मॅक्सम्युलर भवनाच्या मदतीने नाटके बसवायला आणि सादर करायला सुरुवात केली. ही चळवळ पुण्यातून देशभर पसरली. साठच्या दशकात कम्युनिस्ट चळवळीच्या प्रभावातून विद्यार्थी चळवळीतून ग्रिप्स चळवळ उदयाला आली. खास मुलांसाठी आणि तरुणांसाठी लिहिलेली नाटके व्हायला लागली. फोकर लुडविंग यांनी त्याची सुरुवात केली. ही नाट्य चळवळ जगभर पसरली. ग्रिप्स चळवळीतील नाटके इतर बालनाटकांप्रमाणे परीकथांवर आधारलेली नसतात, तर खेळाच्या मैदानांची कमतरता, पर्यावरण, अभ्यासातल्या अडचणी या मुलांना भेडसावणाऱ्या विषयांवर ती बेतलेली असतात. मनोरंजनाच्या माध्यमातून मुलांचे विविध प्रश्ना हाताळणे हे ग्रिप्सच्या नाटकांचे वैशिष्ट्य आहे. सध्या पुण्यातले श्रीरंग गोडबोले आणि महाराष्ट्र कल्चरल सेंटर सध्या बालनाट्यमहोत्सवाची ही चळवळ चालवत आहेत. महाराष्ट्रातले अमृता सुभाष, आनंद इंगळे, उपेंद्र लिमये, गौरी लागू, परेश मोकाशी, रसिका जोशी आणि विभावरी देशपांडे यांच्यासारखे कलावंत या चळवळीने घडविले. 'ग्रिप्स चळवळीला पन्नास वर्षे पूर्ण होत असल्यानिमित्ताने जगभरातील रंगकर्मी बर्लिन येथे एकत्र आले आहेत. १५ जूनपर्यंत चालणाऱ्या या महोत्सवात २८ देशांतील रंगकर्मींचा सहभाग आहे. 'चिल्ड्रन्स राइट' हा महोत्सवाचा मध्यवर्ती विषय असून विविध उपक्रम होत आहेत. नाट्यमहोत्सवासाठी महाराष्ट्र कल्चरल सेंटरच्या 'जंबा बंबा बू!' या नाटकाची निवड झाली आहे. श्रीरंग गोडबोले आणि विभावरी देशपांडे लिखित आणि राधिका इंगळे दिग्दर्शित या नाटकाचा प्रयोग महोत्सवात होत आहे.

संजीव वेलणकर पुणे.
९३२२४०१७३३
संदर्भ. इंटरनेट

तुला पाहता
मी मज हरवुनी जाते
विसरुनी सारे,
तुझ्या रुपात रंगते...

अंतरी, वेड प्रीतीचे
लडिवाळ लाघवी
तुला आठविता,
सारे भुलुनी जाते...

स्पर्शात तुझ्या
ते स्वर्गसुख आगळे
निर्मलतेच्या भवसागरी
मी अविरत डुंबते...

क्षणक्षण भावप्रीतीचे
अधीर आसुसलेले
अथांग प्रीतसागरी
मी तृप्त सचैल नाहते...

--वि.ग.सातपुते (भावकवी)

9766544908

रचना क्र.२१५

२४/८/२०२

प्रदीप निफाडकरांची गझल

आधी मूळ धाडा
अष्ट गणेशांना
इच्छिल्या कार्याला शुभारंभ ।
आधी मूळ धाडा
बापुजी देवाला
घरच्या कार्याला हातभार ।
आधी मूळ धाडा
कार्ला गडावरी
बैसोनी अंबारी येई माते ।
आधी मूळ धाडा
सप्तश्रुंगावरी
भगवतीची स्वारी येई कार्या ।
आधी मूळ धाडा
कृष्णेला वाईच्या
मान आजोळीचा आहे तिचा ।
आधी मूळ धाडा
जेजूरी खंडेराया
बहिणीच्या कार्या पाठी उभा ।

बंधनातले जग आमुचे हे जरी घातले कुंपण

आदले दिवशी येऊनी, तिजला अभिनंदन दिले

पास झालीस सांगुनी, मित्रांनी पेढे मागितले

हास्यवदन करुनी, साखर हातीं दिली

हाती मिळतां निकाल, पेढे देईन वदली

आंत जाऊनी खोलीमध्यें, बंद केले दार

दुःख आवेग येऊनी, रडली ती फार

वरचा मिळेल नंबर, तिजला होती आशा

रात्र रात्र जागूनही, मिळाली तिज निराशा

खूप कष्ट करुनी, अपयश येता पदरीं

दुःख तया सारखे, नसते ह्या संसारी

समजूनी सांगूनी तिजला, सान्तवन केले मी

पुष्कळ येतील परीक्षा, श्रम येईल कामी

दुसरें दिवशी शाळेमध्ये, निकाल बघण्या गेली

सर्व प्रथम नांव बघूनी, चकीत ती झाली

होता नंबर तिचा, तेथील गुणवत्ता यादींत

मुद्रण दोषांतील चुकीने, पाडले तिला गोंधळांत

डॉ. भगवान नागापूरकर

९००४०७९८५०

जीवन गंगा वहात राही, फुलवित सारी जीवने,
पडेल प्रवाहीं तिच्या कुणी, लागते त्याला वाहणे....१,

काही काळ वाहतो देह, डूबून जाणे लक्ष्य तयाचे
कसा वाहतो केंव्हां डुबतो, वेग ठरवी हे प्रवाहाचे....२,

बुडूनी जाती देह प्रवाही, कर्मे आतील तरंगती
वाहत वाहत नदी किनारी, स्थीर होवून काठी राहती,....३,

देह क्षणाचा जरी, त्याची कर्मे चिरंतर राहती
कर्तृत्वाच्या कल्पतरूनी, इतर जणांना आठवण देती...४,

त्या कर्माच्या राही आठवणी, मार्गदर्शक जी बनती इतरा
डुबणाऱ्या त्या देहाकडूनी, सावध राहूनी कर्म करा....५

डॉ. भगवान नागापूरकर
९००४०७९८५०

मम चित्ती तुझे रूप गोपाळा, यशोदानंदन जगत्पालका,
जगदाधिशा प्रतिपाळा,
आठवती किती नावे कृष्णा,---

देवकीनंदना वसुदेवसुता,
राधेच्या कृष्णा, रुक्मिणी- भ्रतारा,
तुझं आठवते मी घननिळा, द्वारकाधीशा,
विष्णू अवतारा मनमोहना तू बाळकृष्णा,--!!!

गोपिकांमधील तू श्रीरंगा,
श्रीहरी तू जगदोद्धारा,
नटवर तू अनादि अनंता,
उभा राहशी प्रसंगी सारथ्या,--!!!

कधी भासशी नुसती कल्पना,
पण विहरशी आत्मी मनोहरा, सत्यभामा तुझीच कांता,
लुब्ध तिच्यावर तू मुरलिधरा,---!!!

सुभद्रावर, तू तिच्यावरी भाळता, सुभद्राहरण करशी नंदकिशोरा,
काय म्हणू तुझ्या स्वरूपा,
असशी, भासशी अनेक रुपा,
वात्सल्यमूर्त तू हे नंदबाळा,
स्मरते मी तुज कितीदा गिरिधरा,--!

हिमगौरी कर्वे ©

कसा, काय, कोण खेळला बघत नाही कुणी

खेळातील यश अपयशच्या राहतात फक्त आठवणी ||१||

मरून गेला नाटककार तो नावही गेले विसरूनी

जिवंत आहे आजही नाटक रचिले होते, त्यांनी ||२||

जगास हवे कर्म तुमचे नको तुमचे जीवन

पशूसही जीवन असते मरतो तो तसाच येवून ||३||

वाल्याने केले खून लोक विसरूनी जाती

आजही वाचता रामायण कौतूक त्याचे करिती ||४||

वेश्ये घरी राहीलेला, गेला कालीदास विसरुनी

मेघदूत, शाकूंतल वाचता, महाकवीच्या येई आठवणी ||५||

वेचत असतो फूले आम्ही, सोडूनी सारे काटे

लोकही घेती उचलूनी त्यांना जे चांगले वाटे ||६||

डॉ. भगवान नागापूरकर

९००४०७९८५०

कृष्णासम ही नटखट अवखळ..
लाघवी कवीता हळूच पाऊली येते..
मयुरपिसी मखमली मृदुल करांनी..
अवघे अलगदी चित्त चोरुनी नेते ..।।१।।

कदंब तरुच्या साऊलीत या
साक्षात बीज प्रतिभेचे फूलते...
शब्दफुलांच्या , वटवृक्षावर
भावगंधले गीत कोकिळा गाते...।।२।।

कालिंदीच्या ! डोहातूनी त्या
लय , ताल सप्तसुरांची येते...
राधे ! बघ सामोरी कृष्णमुरारी
धुन मंजुळ मंजुळ बासुरीची येते...।।३।।

शब्दशब्द मनी भाव उमलता
वास्तव ! हॄदयातूनी ओघळते
रसिक मनांच्या गाभाऱ्यातुनी
सोज्वळतेचे रूप ! गंधाळूनी जाते...।।४।।

© वि.ग.सातपुते.(भावकवी)

9766544908

रचना :- क्र..३९

दिनांक :- १४-३-२०२१.