या ‘गटारी’च्या सुमुहूर्तीं, चला रे पीत बसूं
दाखवून चुस्तीफुर्ती, चला रे पीत वसूं
मंजूरच सार्‍या शर्ती, चला रे पीत बसूं
श्रेष्ठ फक्त इच्छापूर्ती, चला रे पीत बसूं ।।

ही मदिरा चिंताहर्ती, चला रे पीत बसूं
ती जीवन-रक्षणकर्ती, चला रे पीत बसूं
ती चिरहर्षाची मूर्ती, चला रे पीत बसूं
ती नित्य देतसे स्फूर्ती , चला रे पीत बसूं

ती जगाचीच उद्धर्ती, चला रे पीत बसूं ।।
ती सार्‍यांची संस्कर्ती, चला रे पीत बसूं
अमुच्या भाराची धर्ती, चला रे पीत बसूं
ती राज्ञी चक्रवर्ती, चला रे पीत बसूं

प्राशकात होउन भर्ती, चला रे पीत बसूं
नच पर्वा, ‘को जागर्ती’, चला रे पीत बसूं
पोचूं स्वर्गीं वा गर्तीं, चला रे पीत बसूं
वाढेलच अंतीं कीर्ती, चला रे पीत बसूं ।।

गटारी : ‘गटारी अमावस्ये’चा सण
चुस्ती : चापल्य, चपळपणा
फुर्ती : शीध्रता, घाई
शर्ती : अटी
उद्धर्ती : उद्धार करणारी
संस्कर्ती : संस्कार करणारी
भाराची धर्ती : भार उचलणारी / वाहणारी
राज्ञी : राणी
प्राशक : पिणारे
भर्ती : प्रविष्ट, सामील
‘को जागर्ति’ : ‘कोण जागें आहे ?’
गर्तीं : खड्ड्यात , पाताळात

- सुभाष स. नाईक

# मद्यगान - २

चालत असता संथ गतीने, एका वाटेवरती

संगे माझ्या, माझी छाया, मागून येत होती

वेगामधली बघुनी तीव्रता, ती ही वाढावी वेग

खंड न पडता साथ देणे, हेच तिचे अंग

तळपत असता रवि आकाशी, जवळ ती आली

समरस होण्या माझ्यामध्ये, पायी घुटमळली

ढळू लागला सूर्य हळू हळू, पश्चिम दिशेला

प्रकाशातील तीव्रपणा तो कमी होऊ लागला

पडू लागले पावूल माझे मंद मंद आता

श्रमलो दमलो बसलो खाली, अंधार तो होता

दूर दूर ती जावू लागली, छाया मजला सोडूनी

काळोखाच्या गर्भामघ्ये, गेली ती विरुनी

एकटाच मी होतो तेथे, अंधाऱ्या रात्री

प्रकाश्यातली साथ लाभली, ती छाया नव्हती

सुखामधली सोबत सुटते, दु:खाच्या वेळी

सगेसोयरे साथ सोडती, पडत्या संकट काळी

पहाट होता बघू लागलो, पुनरपि छायेला

सोडून गेली रात्री, त्याचा निषेध नोदविला

छाया म्हणते:

रविकिरणांच्या संगे गेली, मीही त्यांच्या मागे

आठव देण्या रवि उदयाची, त्याला मी सांगे

तुझे नि माझे अतूट नाते, त्याच्या अस्तित्वाने

पुनरपि आले तव सहवासे, त्याचाच साक्षीने

डॉ. भगवान नागापूरकर

९००४०७९८५०

माऊली मराठीच माझी मायबोली..
ज्ञानयोगीयांची कनवाळू माऊली..
ओम नमोजी आद्या वेद प्रतिपाद्या..
स्वसंवेद्या मराठी माझी मायबोली..।।..१

ज्ञानेश्वरी , ही ज्ञानेश्वर माऊलीची..
अभंगगाथा तुकयाची भक्तीरंगली..
भाषाबोध सकल संतसद्गुरूंचा..
माऊली मराठीच माझी मायबोली..।।..२

शब्द मराठीच अस्मिता अंतरीची..
गीता,भागवत,दासबोधादी ग्रंथाली..
अक्षर , अक्षर , साक्षात्कार कृपाळू..
माऊली मराठीच माझी मायबोली..।।..३

माझ्या मराठीचा मला स्वाभिमान..
जगतवंद्य ! ती जगतवंद्य शोभली..
प्राणांहूनही ती श्रेष्ठ आम्हा निरंतर..
माऊली मराठीच माझी मायबोली..।।..४

अती आदरे , मराठी अंतरी जपावी..
मराठी मातृभाषा जी आम्हा लाभली..
मराठी भाषा हा अलंकार वैखरीचा..
माऊली मराठीच माझी मायबोली..।।..५

रचना :- वि.ग.सातपुते. (विगसा)

दिनांक :- २५-२-२०२१

मर्यादेच्या कुंपणात राहूनच करायचंय सगळं
संस्कार माझे हतबल होतीलच कसे..?
अविश्वासाचं मोहोळ ही उठवू नकोस...
माझ्या भोवती....
बहकतांना तुझ्या भूल थापांना
त्यांनीच तर गर्तेच्या विळख्यातून
सोडवलंय....मला प्रत्येक वेळी...
बहरले जरी आता , रातराणीचा
बेधुंद पणा लेवून...
स्वैर वागण्याची शिक्षा ही
देवू नकोस....
माझं स्ञीत्व जपणं सोपं नाही...
पण अगतिकता ही एवढी नाही....
उन्मळून पडण्या पेक्षा...
घट्ट जमीन धरून...
जगणं शिकलेय मी अनुभवानं...

© लीना राजीव.

सौ. लीना राजीव देशपांडे

सामाजिक असंतुलन हे दहशतवादाचे मुळ आहे. सत्तेची हाव, अधिकार नाकारणे, स्वत:च्या फायद्यासाठी दुसज्याला ओलीस ठेवणे, धर्मसत्ता लादणे, जाती भिन्नता, धर्मभेद तसेच समाजातील भिन्न संस्कृतीचे लोक एकमेकांबरोबर आणि एकाच राजकीय छत्राखाली व एकाच न्यायव्यवस्थेखाली राहायला नाखुश असतात. बरेचदा राज्यकर्ते एखाद्या भागाकडे दुर्लक्ष करतात व त्या भागाची प्रगती खुंटते त्यामुळे एकाच देशात आर्थिक भेदभाव निर्माण होतात आणि त्यातून आतंकवादाचा जन्म होतो.

जगण्याचं गाणं करणारी जगावसं वाटायला लावणारी नाती आपल्याकडे साऱ्या जगाने पाठ फिरवली तरी हक्काचा कोणीतरी आहे असा खोल दिलासा देणारी नाती आई, मुलगी, सासू-सून, नणंद भावजय, बहिणी बहिणी आजी नात, अशीही भावभावनांचे अनेक पदर रचणारी नाती रक्ताच्या नात्यांबरोबरच आयुष्यभर पुरतील अशी ही नाती भेटतात.

खिडकीमधूनी टिपत होतो
बाह्य जगाचे द्दष्य आगळे
लोभसवाणें चित्र बघण्या
आतूर होऊन गेले डोळे

नयन नव्हते बघत ते
बघत होतो मीच खरा
खिडकीसम नयनातूनी
द्दष्य उमटते आंत जरा

संगीताचे सूर निनादूनी
लहरी त्यांच्या उठताती
कर्णा मधल्या पडद्यायोगे
आनंद मजला देवून जाती

मालक असूनी मी देहाचा
इंद्रिये सारी असती सेवक
ती केवळ साधने असूनी
आंतील 'मीच' असे साधक

मालक असूनी ताबा नसणें
स्वच्छंदी बनवी सेवकाला
इंद्रिये ती गोंधळ घालती
जागृकता नसतां मनाला

सोडून द्यावी वृत्ति मनाची
अरोप करणें इंद्रियावरी
ती तर केवळ सेवक असूनी
मनाची इच्छा पूर्ण करी

डॉ. भगवान नागापूरकर
संपर्क - ९००४०७९८५०
bknagapurkar@gmail.com

भारत पर्यटनाला आलेली
ती विदेशी महिला
हातातील चिप्सचे
रिकामे पाकीट फेकण्यासाठी
अर्धा तास डस्टबिन शोधत फिरली...

आणि तिच्याच समोर
संत्र्याची सोललेली साल मी
बिनधास्त रस्त्यात फेकली...

माझ्याकडे रोखलेली तिची
ती प्रश्नार्थी नजर पाहिली
तरीही मला लाज नाही वाटली....

लाज माझ्या बेगडी स्वच्छतेची...!

त्याने बेकायदेशीर काम करण्यासाठी
माझ्याकडे सरकवलेलं नोटांचं पाकीट
मी हळूच खिशात दाबलं...

आणि त्याच्याच मागून
भिकाऱ्यासारखं हात जोडून
मला विनंती करीत आलेल्या
कफल्लक म्हाताऱ्याला
वयाचा दाखला आणायला
मी बळेच पिटाळून लावलं...

त्याच्या डोळ्यातला
तो अश्रूचा थेंब पहिला
तरीही मला लाज नाही वाटली....

लाज माझ्या अधाशी हावरट पोटाची...!

रस्त्यावर रक्ताच्या थारोळ्यात पडलेल्या
तिच्या नवऱ्याला इस्पितळात न्यायची
तिने विनंती करताच
माझी नवी कोरी चमचमीत आलिशान कार
रक्ताने माखेल की काय या भीतीने
मी दुसऱ्या मार्गे जात असल्याच सांगून
हळूच टांग मारली...

तिच्या नजरेतली भीक
मी स्पष्टपणे पहिली
तरीही मला लाज नाही वाटली ....

लाज माझ्या दिखावेबाज श्रीमंतीची...!

बलात्काराच्या केसमधून
त्याला निर्दोष सिध्द करताना
मी माझ्या वकिलीची सीमापार गाठली...

बलात्काराच्या बळीची आब्रू
पुन्हा वेशीवर टांगली.
तिच्या डोळ्यातला राग पहिला
तरीही मला लाज नाही वाटली....

लाज माझ्या कायदाप्रिय बुद्धिमत्तेची...!

एअरकंडीशनर मॉल मधून
महागडे कपडे अन शूज खरेदी करून
मी अभिमानाने कार्ड स्वाईप केलं...

फाईव्ह स्टार हॉटेलच्या मेजवानीनंतर
वेटरच्या हातावर
१०० रुपयांची टीप सुध्दा टेकवली...

मात्र बाजारातून भाजी खरेदी करताना
१० रुपयासाठी अपार घासाघिस केली...

त्या गरीब शेतकऱ्याच्या
आर्त विनवणीचा सूर
कानात घुमत राहिला.
तरीही मला लाज नाही वाटली....

लाज माझ्या काटकसरी व्यवहारांची...!

समुद्रात लाखो करोडो रुपयांची रक्कम ओतून
शिवछत्रपतींचे स्मारक उभारण्याच्या
मी खूप गप्पा मारल्या...

पण जिथे माझा राजानं अखेर प्राण सोडला
त्या खऱ्याखुऱ्या स्मारकरूपी रायगडाची मात्र
दयनीय अवस्था केली...

शिवछत्रपतींची तलवार तोडली गेल्याची बातमी
टीव्हीवरती पसरली...

प्रेमी युगुलांची नावं लिहलेल्या
गडाच्या बुरुजांचा आक्रोश
कानठळ्या फोडू लागला
तरीही मला लाज नाही वाटली....

लाज माझ्या नादान शिवभक्तीची...!

गगनभेदी बिल्डींग, शॉपिंग मॉल, मल्टीप्लेक्स,
३ जी- ४ जी अन बुलेटट्रेनच्या जमान्यात
कुणी आरक्षणासाठी तर कुणी
आरक्षणाच्या विरुध्द भांडला...

आदिवासी पाड्यावरचा रुग्ण
वाहतूकसुविधे अभावी अजूनही
झोळीत टाकून आणलेला पहिला...

डॉक्टर म्हणे तो तर रस्त्यामध्येच मेला.
तरीही मला लाज नाही वाटली....

लाज माझ्या विकासाच्या राजकारणाची...!

२६/११ ला मी मेणबत्त्या लावून
श्रद्धांजली वाहिली...

पाकिस्तानशी युद्धाच्या पोकळ गप्पा मारून
देशाखातर मरण्याच्या सिंहगर्जना केल्या...

त्याच पाकिस्तानी कलाकारांचे चित्रपट
मी चवीने पहिले...

माझ्याच पैशात मी
कित्त्येक कसाब पोसले
तरीही मला लाज नाही वाटली....

लाज माझ्या फुटक्या देशभक्तीची.!

.....

आणि अजूनही मला
लाज नाही वाटत....

माझ्या निर्लज्जपणाची...!!!

ह्रदयद्रावक प्रसंग आला द्रौपदीवरी

विटंबना करुं लागले कौरव जमुनी सारी ।।१।।

द्युतामध्यें हरले होते पांडव बंधू सारे

द्रौपदीस लावले पणाला जेव्हां कांहीं न उरे ।।२।।

वस्त्रहरण करीत होता दुष्ट तो दुर्योधन

हताश झाले होते पांडव हे सारे बघून ।।३।।

' द्वारकेच्या कृष्णा ' धावूनी ये मी दुःखत पडे

मदतीचा केला धांवा कृष्ण बंधूकडे ।।४।।

धावूनी आला कृष्ण द्रौपदीचे मदतीसाठी

लाज राखली द्रपदीची उभे राहूनी पाठीं ।।५।।

कां उशीर केलास मदत देण्या मजला

लटका राग दाखवूनी प्रेमानें जबाब विचारला ।।६।।

बसलो होतो 'तुझ्याच ह्रदयी ' अति जवळ

संबोधितां तूं ' द्वारकेच्या कृष्णा ' येण्या झाला वेळ ।।७।।

म्हटले असते ' ह्रदयातील कृष्णा ' ये धावूनी लवकर

येथेंच होतो मी मदत केली असती सत्वर ।।८।।

डॉ. भगवान नागापूरकर

९००४०७९८५०