अनुप्रास अलंकार

चारोळी

(१)
गाता गीत गाऊनी
गायकाघरी गायकी
गाजती गीतमैफीली
गान कोकीळ गात की

(२)
चमच्याने चिवडा चाखा
चाखतांना चापून चारा
चिवड्यातल्या चारदाण्यासह
चावून चावाच चुपचाप सारा

(३)
गंध गुलमोहराचा
गंधाळला गारवारा
गोकर्ण गेला गगनासी
गुरवाघरी गेला गावसारा

(४)
हलवाई हलवती हलवा
हल्दीरामचीच हवा
हिरवीबर्फी हिरवापिस्ता
हिरव्यातील हिरवा

(५)
नव्याची नवलाई
नवरीच्या नथनीची
नाकात नसतांना
नकोशीच नाचक्की

-- सौ.माणिक शुरजोशी
नाशिक

माती असशी मातीत मिळशी, हे तत्वच आहे सृजनी,---
दया करुणा उपकार करिती,---
तेच होती विलीन पांडुरंगी*--!!!!

© हिमगौरी कर्वे

आपल्या हिमतीवर उभे रहाण्यापासून ते xxला लावून पळण्यापर्यंत पायांचा मानवी जीवनात भक्कम पाया आहे. गोष्टींना पाय फुटून त्या नाहीशा होणे किंवा तोंडात पाय (Foot in mouth) घालण्यापर्यंत आपण ऐकलं आहे, पण पायाला तोंड फुटलेलं अजून ऐकिवात नाही म्हणून हा प्रपंच!

पाळण्यातले इवले इवले पाय नाचरे
निखळ, नितळ निष्पापसे मखमली गोबरे
निवांत शांत, भाबडे पहुडले बहुतसे सारे
कुणी विधीदर्शित जागृत मापती नक्षत्र तारे

नकळत वळत, रांगत दुडदुडणारे वारे
मायेच्या हाताने घेत वळण गोजिरे
शाळाशिस्तीत, स्पर्धेच्या धास्तीत धाव धावरे
नादात काही, हौसेत तालात थिरकत सितारे

हळव्या आळिताने घेतले लाजरे फेरे
परतवत आठवणी, करुन आसवांचे निचरे
कोऱ्या पदराआड, ओलांडत अनोळखी उंबरे
नव्या आशेचे, नव्या धरेवर पाऊल ठरे

कुणी स्वयंभू वाट आपली वेगळी मळणारे
निर्धारित काही ध्येयापायी पेलत रोष सारे
निर्विचार, भुईभार ते सोडत आळस सुस्कारे
वक्र वळणी काही दूषितकर्मी विघातक निखारे
दिशाहीन कुणी फरफटणारे दुर्देवी फेरे
उरले सारे नेटके आपण, प्रपंच रेटणारे

माध्यान्ही राबत, रापरापत, चिंताग्रस्त म्हातारे
वाहून ओझे आयुष्याचे वाकलेले बिचारे
थकले भागले, सुरकुतलेले कापरे कातरे
कातरवेळी चाहूल घेत, वेशीवर घुटमळणारे
ओढाळ ओढीने आप्तांच्या, उगा थबकणारे
उपेक्षेच्या उन्हात काही आपल्याच घरी उपरे
वेध लागले, जडावलेले विसावण्या आतुर रे

-यतीन सामंत

सण उत्सवाने भरलेला श्रावण,
चैतन्याने, आराधनेने भरलेला श्रावण,
सृष्टीच्या नटण्या मुरडण्याचा श्रावण,
ऊन-पावसाशी लपंडाव खेळणारा श्रावण,
श्रावण मनभावन !

देवदेवतांच्या भजन-पूजनात रंगून जाण्याचा श्रावण,
व्रतवैकल्याने, धार्मिक परंपरेने आत्मबल वाढवणारा श्रावण,
चांगुलपणा, भाविकता आणि भावुकता जागवणारा श्रावण,
माणसांना खुलवणार, नाचवणारा, गाणारा श्रावण,
श्रावण मनभावन !

नागपंचमी, जन्माष्टमी, नारळीपौर्णिमा,
रक्षाबंधन, मातृदिन आणि पोळ्याचा श्रावण,
तरुणी, नाविवाहीतांचा, मंगळागौरीचा श्रावण,
मन उल्हासित, सुगंधित, आनंदी करणारा असा श्रावण,
श्रावण मनभावन !

निसर्गाबद्दलची कृतज्ञता व्यक्त
करण्याची संधी देणारा श्रावण,
सप्त रंगाने गंधाने नाहू घालणारा श्रावण,
श्रावण मनभावन !

जगदीश पटवर्धन

शब्दातुनी उमललो
शब्दासंगे रांगलो
खेळलो बागडलो
शब्दातुनी नाहलो...

स्पर्शता शब्दभावनां
अंतरातुनी दंगदंगलो
शब्दाशब्दांचा अर्थ
उलगडित राहिलो..

शब्दांचेच ब्रह्मांड
मी वेचित राहिलो
गुच्छय संवेदनांचे
मी माळीत राहिलो...

शब्दशब्द संजीवनी
प्रीतवात्सल्य प्राशिलो
भावशब्दात पावित्र्य
निष्पाप व्यक्त जाहलो...

जाणुनी शब्दार्थ सारे
अंतर्मुख होत राहिलो
शब्द कृतार्थी, सांत्वनी
गीतात गुंफित राहिलो...

-- वि.ग.सातपुते (भावकवी)

9766544908

रचना क्र. २८५

४/११/२०२२

सुखाच्या सरींनी मन हे बावरे
किती प्रेमळ माझा बाप रे
वळणा वळणावर साथ त्याचीच रे
भविष्यातिल संकंटांना
मिळो तुझीच ढाल रे

सुखाच्या सरींनी मन हे बावरे
आईच्या प्रेमळ छायेत वाढले रे
सुसंस्कारीत मन माझे घडविले रे
समाजात वावरतांना तिने मला जपले रे

सुखाच्या सरींनी मन हे बावरे
सख्या तुझ्या संगतित मी बेभान रे
झुलवतोस सुखी झुल्यावर दिनरात रे
मी नाहीच माझी,आता सर्वस्वी तुझीच रे

सुखाच्या सरींनी मन हे बावरे
वार्धक्याच्या कुशी तरीही,मी बिंन्धास्त रे
असो दुखणे-खुपणे,नाही चिंता मला रे
सुखलोलुप होता काया,मी संतृप्त झाले रे

-- सौ. माणिक शुरजोशी

विठ्ठल, विठ्ठल, विठ्ठल
जय हरि पांडुरंग विठ्ठल
कनवाळू माय ब्रह्मांडाची
सावळा जगजेठी विठ्ठल

दंगुनी आषाढ़ी कार्तिकी
नाचतो वाळवंटी विठ्ठल
पदन्यास तो वैष्णवांचा
ध्यास पाऊलांना विठ्ठल

गरजता टाळमृदंग चिपळी
नाद घुमतो विठ्ठल विठ्ठल
नेत्री पाझरते रुपड़े सावळे
श्वासाश्वासात भास विठ्ठल

नाही कुठे अंतरी भेदभाव
द्वैतअद्वैत एकरूप विठ्ठल
सुखदुःखाचेच परिमार्जन
अवघे ब्रह्म साक्षात विठ्ठल

-- वि.ग.सातपुते.(भावकवी)

9766544908

रचना क्र. १५५.

२५ - ६ - २०२२.

दिव्यत्वाचा ध्यास जेव्हा मनास माझ्या घेरुन टाकतो
वेड्यासारखा मी पुटपुटतो
माझा भारत, माझा भारत ॥ १ ॥

तुझ्यावर जगणारी पाहून
टोपीखालची बांडगूळं
मी उगा विव्हळतो
माझा भारत, माझा भारत ॥ २ ॥

तुझ्या वेदनेची कळ
माझ्या काळजात उठते
माझ्या जीवनाचा मंत्र तेव्हा
माझा भारत, माझा भारत ॥ ३ ॥

तूच माझा जिव्हाळ्याचा
एकमेव अर्थ जगण्याचा
सत्ताधांना मग का न कळावा
माझा भारत, माझा भारत ॥ ४ ॥

अर्थ दुबळेपणाचा नसतो
तुझ्या सोशिक शांततेला
जिथे ज्योतीतही सामर्थ्य वणव्याचे
तो माझा भारत, माझा भारत ॥ ५ ॥

इथे असते गार सावली
-भव्य हिमालयाच्या छातीची
इथे सौंदर्याला येतो-
-गंध मोहक पावित्र्याचा

इथे निष्पापतेला जोड असते
--समर्थ अशा निर्भयतेची
इथे शांतिपूजक तुम्हां कवटाळतो
--माझा भारत, माझा भारत ॥ ६॥

परकी-संस्कार छायेतल्यांना
उमगत नाही भारताचा गाभा
अखंड इथे पाझरवतो वात्सल्यझरा
माझा भारत, माझा भारत ॥ ७।।

गुलामगिरीच्या निशाण्या अन्
बाळगिती, म्हणती निर्लज्जतेने
ज्ञानकक्षा की हो रुंदावल्या
हजारो अनामिक हुतात्म्यांचा
अपमान पाहून व्यथित होतो
माझा भारत, माझा भारत ॥ ८॥

गलिच्छ डाग पारतंत्र्याचा
पुसला अपुल्या रक्ताने
त्यांच्याशी कायम कृतज्ञ
माझा भारत, माझा भारत ।। ९ ।।

झगमगाटाहून दूर एकांती
स्मरतो भक्तीभावाने लोकमान्यांना
'मोडेल पण वाकणार नाही'
माझा भारत, माझा भारत ॥ १० ॥

माझ्या काळजाचा तुकडा
विसावा जेव्हा त्याच्या जखमेला
तेवढ्यानेही तो गद्गद्तो
माझा भारत, माझा भारत ॥ ११ ॥

शत्रूलाही 'सांभाळणाऱ्या खुर्चीचे
का न कळे, न जुळे आपल्याच मातीशी
पुकारतो दोन्ही हाती त्यांना
माझा भारत, माझा भारत ॥ १२ ॥

वैयक्तिक स्वार्थ जेव्हा तुडवतो
हजारो निष्पाप आशाआकांक्षा
अन्यायाने पेटून उठतो
माझा भारत, माझा भारत ॥ १३ ॥

माझ्या भारताला पोहोचतो
टाहो त्याच्या, कणाकणाचा
भरल्या नयनी तो तळमळतो
माझा भारत, माझा भारत ॥ १४॥

माझ्या भारताला आज-
गरज समर्थ हातांची
या शक्तींनो देऊ शाश्वती--
उज्वल उद्याच्या भवितव्याची
हाक तुम्हाला, तुमच्यासाठी-
आसुसलेल्या देशाची
माझा भारत, माझा भारत ॥ १५ ॥

सुवर्णधूर निघो हजार वाटा
हजार हातांनो अविरत झटा
समर्थतेच्या कळसास नेऊ या
माझा भारत, माझा भारत ॥ १६ ॥

कृष्णाची करांगुली कुणी मला द्या
ज्याने नेईन मी हा गोवर्धन
पुन्हा वैभवशिखरी विराजमान
माझा भारत, माझा भारत ॥ १७॥

-- यतीन सामंत

माणसाचे तेज डोके
कसे पिकू लागले?
निसर्गात मिळे फुकट
तेच विकू लागले!

हवा होती मुक्तवावर
बंदिस्त होऊ लागली
रस्त्यावर , दुकानात
पैसा कमवू लागली!

पाणी होते प्रवाही
बाटलीबंद झाले
जारबंद संस्कृतीला
पैसे मोजू लागले!

माती तर अमापच
बघा जिथे तिथे मिळे
विटा पाडून भट्टीवर
बंगले बांधू लागले!

हवा, पाणी, मातीची
अशी चालू लूट आहे
कुरतडे उंदीर तशी
विनाशाची वाट आहे!

-- विठ्ठल जाधव
शिरूरकासार, जि.बीड
सं.९४२१४४२९९५