नक्षलवादी चळवळ काही वर्षांपूर्वी किंवा आता आतापर्यंत या देशातील उपेक्षितांची, वंचितांची चळवळ होती. त्यांनी अंगीकारलेला सशस्त्र क्रांतीचा मार्ग योग्य होता की नाही हा कायम वादाचा विषय राहत आला असला तरी हा संघर्ष देशांतर्गत होता. नक्षलवादी म्हणजे आपलीच माणसे होती आणि आपल्या हक्कांसाठी ती भांडत होती.

3 सप्टेंबर 2006

*गुरुवार, 24 ऑगस्ट, 2006 हा दिवस संसदीय इतिहासात काळा दिवस म्हणून नोंदवावा लागेल. या दिवशी लोकशाहीचे मंदिर म्हटल्या जाणाऱ्या संसदेत, लोकसभेत जे काही घडलं, त्यामुळे साऱ्या देशालाच नव्हे तर, लोकशाहीवर प्रेम करणाऱ्या प्रत्येकाला शरमेनं मान खाली घालावी लागली असेल. या सर्वोच्च संसदीय सभागृहात आपण आपल्या पवित्र मताधिकार उपयोग करून ज्यांना निवडून पाठवतो, देशाच्या विकासाची धोरणे ठरविण्याचा, त्यावर गंभीरतेने विचार करण्याचा अधिकार ज्यांना देतो, ते आपले खासदार या सभागृहात कसे वागतात, त्यांचे वर्तन कसे असते, त्यांचं बोलणं कसं असते, खासदार म्हणून ते काय करतात या साऱ्यांचा खरंतर आपण कधी विचार करत नाही.

आयएसओ , प्रगत शैक्षणिक महाराष्ट्र, शाळा सिध्दी, उपक्रमशील शाळा असे नविनच उच्चारण हल्लीच्या शिक्षण प्रक्रियेत ऐकायला मिळत आहेत. तसेच शाळा एक मंदीर आहे. शिक्षक हे पुजारी आहेत . विद्यार्थी हे दैवत आहे . असे काही सुविचार ऐकायला , पहायला मिळतात. एकंदरीत आजच्या शिक्षणप्रणालीचा विचार केल्यास ती विद्यार्थीकेंद्रित आणि कृतीयुक्त बनलेली आहे. तुला मोठा झाल्यावर काय व्हायचे ? या एका प्रश्नाच्या उत्तरावर विद्यार्थ्याचा लेखाजोखा आणि आलेख मांडला जातो. ओझ्याखाली दबलेला विद्यार्थी मुक्तपणे शिक्षणाचा आनंद घेऊ शकत नाही. ज्यास मुक्तपणे शिक्षण मिळत नाही म्हणून मग ते मानवतेच्या शिक्षणात मागे पडतात.

खाजगी क्लासेस, शिकवणी यांचे वाढते पेव आर्थिक शोषणाचे केंद्रबिंदू होऊ पाहत आहेत. अशा काळात जी मुले गरीबीतील आहेत. आर्थिकदृष्टीने कमकुवत आहेत. त्यांच्या शैक्षणिक प्रगतीचे काय ? कित्येक कुटुंब मागास आहेत. शिक्षणाची दारे त्यांच्यासाठी बंद आहेत किंवा त्यांना ते दार सापडत नाही.अशा अधांतरी आणि दोलायमान अवस्थेत अनेक मुलं शिक्षण सोडून उदरनिर्वाहासाठी झगडतात. मग भारताचे सुजाण नागरिक बनविण्याचे स्वप्न हे स्वप्नच राहते. शालेय शिक्षणाची उपयोगिता लक्षात न आल्याने पिढ्यानपिढ्या परंपरागत अज्ञान, अडाणीपणा यामध्ये जात आहेत. ग्रामीण आणि दुर्गम भागातील मुले कुपोषणाची शिकार बनतात. त्यांना पुरक पोषण आहार न मिळाल्यास त्यांना मृत्यू ओढावतो. अपयश हे कुणी सांगत नसते.उघड झाले तरी सारवासारव होते.हा मानवी स्वभाव सोडला तर मुख्य प्रवाहापासून वंचित राहणारांची संख्या आजही मोठी आहे. शालाबाह्य मुल कळवा आणि हजार रूपये मिळवा अशा काही घोषणा समाजाकडून मिळणार्या सहानुभूतीसाठी केलेल्या असतात. याचा प्रत्यय वेळोवेळी येतो. आजही कित्येक बालकांना सक्तीचे आणि मोफत प्राथमिक शिक्षण मिळत नाही. शालाबाह्य मुलांना मुख्य शिक्षण प्रवाहात आणण्यासाठी जे प्रयत्न केले जातात. त्यात शिक्षक एकाकी पडतात. समाजाचा आधार मिळत नाही. शाळेत मुल न पाठवणार्या पालकांना कोणतीही शास्ती अथवा सक्ती कायद्याने नाही. नोकरीसाठी शिक्षण एवढीच शिक्षणाची मर्यादित व्याख्या आज करून ठेवलेली आहे. बालकांच्या सर्वांगीण विकासासाठी केले जाणारे प्रयत्न कमी पडताहेत त्या ठिकाणी कित्येक मुलं शालाबाह्य ठरतात. अशी मुलं शाळेत दाखल असतात. परंतु वास्तव असे आहे की सतत भटकत असतात. आठवीपर्यंत गैरहजर असली तरीही त्यांना ढकलपास करून पुढे पाठवण्याची व्यवस्था या शिक्षण व्यवस्थेत आहे . त्यामुळे त्यांच्या दाखल्यावर स्पष्ट उल्लेख येतो सतत गैरहजर नाव कमी . असे नाव कमी झालेली बालके भरपूर पहायला मिळतील. ती सर्वच मुले अपयशी ठरतात असे नाही. तर ती मुलं समाजाच्या , निसर्गाच्या शाळेत शिकत असतात. पण सुसंस्कृत समाजनिर्मितीसाठी शाळा जे कार्य करतात. त्याचे काय? असा प्रश्न निर्माण होतो.

उदरनिर्वाहासाठी जी कुटुंब स्थलांतरीत होतात त्यांच्या मुलांच्या शिक्षणाचा प्रश्न प्राधान्यक्रमाने हाताळला पाहीजे. सध्याचा शिक्षणाचा बाजार हा थांबत नसेल तर मग गरीबांच्या लेकरांसाठी असणार्या शाळा प्रयत्नपुर्वक सुधारल्या पाहिजेत. शासन आणि समाज हे करू शकते.

प्रकाशझोताचा झगमगाट सोडून खरे संस्कारक्षम शिक्षण त्यांच्या झोपडीपर्यंत पोहोचायला हवे. अच्छे दिनचे स्वप्न वास्तवात उतरावयाचे असेल तर त्याची सुरूवात शिक्षणापासूनच व्हायला हवी. कालपरवा एक विद्यार्थी भेटला . कितवीला आहेस ? असा सहज प्रश्न केला. तर आठवीला असल्याचे त्याने सांगितले. शाळेत जातोस का ? तर नाही म्हणाला. मग काय करतोस ? जेसीबी चालवतोय . शाळा का शिकत नाही. असं विचारल्यावर तो गप्प ... म्हणजे एकतर शाळेत नाही गेलं तरी पास होतय असा समज असावा किंवा

उदरनिर्वाहासाठी जेसीबी चालविणे योग्य वाटले असेल.दुसरा एक त्याचाच मित्र सोबत होता . त्यालाही विचारले ' तू जातोस का शाळेत ? '

तर त्यानेही नकारार्थी मान हलवली. ' तू पण जात नाहीस वाटतं शाळेत .'

' सर , त्याने साखर कारखान्यावर कोयता लावलाय. उचल घेतलीय. त्यो पण आठवीलाय.'

ती दोन्ही मुलं मागास प्रवर्गातील होती. हे वास्तव चित्र आहे. शाळेऐवजी जेसीबी चालविणे किंवा मग कारखान्यावर ऊस तोडणे योग्य का वाटते? या प्रश्नावर विचारवंतांनी विचार करायला हवा.

अशी कितीतरी मुलं आहेत की ती शाळेच्या पटावर आहेत पण शाळेत उपस्थित नाहीत. अशा कारणांचा शोध घ्यावा लागेल. तरच त्यावरच्या उपाययोजना सुचतील. स्वयंसेवी संस्था, उद्योजक, शासन, समाज आणि प्रशासन व्यवस्थेने हा प्रश्न समन्वयाने घेतला तरच मार्ग निघू शकतो नसता पुढील पिढी बरबाद करण्याचे काम चालूच राहील!

-- विठ्ठल जाधव
शिरूरकासार, जि.बीड
मो.9421442995

एक नागरिक म्हणून सरकारने पुरविलेल्या सगळ्या सुविधांचा उपभोग तुम्ही घेत असाल तर या देशाने स्वीकारलेल्या न्यायव्यवस्थेचा, शासनव्यवस्थेचा आदर करणे तुमची जबाबदारी ठरते. एक आदर्श नागरिक म्हणून आपण आपल्या हक्कांबाबत जितके जागृत असायला हवे, तितकेच किंबहुना त्यापेक्षा थोडे अधिक जागृत आपल्या कर्तव्यांबाबतही असणे गरजेचे आहे. आपले हित साधताना इतरांच्या हिताला बाधा पोहचत तर नाही ना, आपल्यासाठी ज्यांचा काहीही दोष नाही असे इतर अनेक लोक विनाकारण फरफटले तर जात नाहीत ना, याची खातरजमा आपणच करायला हवी.

युरी हा रशियाच्या गुप्तहेर संघटनेचा म्हणजेच ‘केजीबी’चा सदस्य.

सोनियाजी व शरदराव त्यांच्या दुखण्याच्या इलाजासाठी वारंवार परदेश गमन करून करदात्यांचा पैसा उधळतात. हो उधळणे असा शब्द मी वापरला आहे, कदाचित त्यांचे दुखणे पाहून हा शब्द, असहिष्णू असाच वाटेल; नाही तो आहेच हे माझे हि ठाम मत आहे, कदाचित लोकांचा रोष ओढवून घेण्यासाठीच मी हा शब्द वापरत आहे असे त्यांच्या भक्तांनी समजावे.

आपल्या देशात साठ वर्षातील एकहाती सत्तेत राहून या नेत्यांनी चांगले डॉक्टर्स बनविण्यासाठी का महाविद्यालये बनवली नाहीत? भारतीय डॉक्टर इतक्या सुमार दर्जाचे आहेत का, कि ज्यांना या नेत्यांचे दुखणे बरे करता येत नाही? मग याचा अर्थ आमच्या सारखे आम भारतीय, अश्या सुमार डॉक्टरांचे उपचार घेतो आहोत हा आमच्यासाठी शापच म्हणावा लागेल, असे नाही का वाटत?

भारतात दरवर्षी हजारो लोक कॅन्सर सारख्या रोगाने मरतात, तेच भोग या नेत्यांच्या वाट्याला आले आहेत, हे सर्वश्रुत आहे, पण केवळ परदेशात जाऊन आमच्या पैशावर इलाज घेऊन यांना दुखण्यावर नियंत्रण मिळवणे शक्य झाले आहे, हाच अधिकार आम भारतीयाला का नाही? आपल्या देशातील सरकारी दवाखाने याना नरकासारखे भासतात, पश्चिमात्य देशांनी जवळपास वीस वर्षांपूर्वी टाकून दिलेल्या तंत्रज्ञानावर आधारित वैद्यकीय यंत्रे आपल्या देशात दसपट किमतीने विकत घेतली जातात, यातून सरकारचे नुकसान तर होतेच, व मूळ किमतीच्या वरची नऊपट किंमत यांच्यासारखे भ्रष्ट खाऊन मातब्बर होतात, म्हणूनच यांचा या देशातील दवाखान्यातील वैद्यकीय यंत्रांवर व त्याचा वापर करून इलाज करणाऱ्या डॉक्टरांवर विश्वास नाही, हे यांच्या परदेशात जाऊन उपचार घेण्यावरून सिद्ध होते.

या नेत्यांचा हा आजार कालपरवाचा नाही, गेल्या कित्येक वर्षांपासून हे परदेशी जात आहेत, त्यांना असलेला आजार आज देशातील हजारो लोकांना आहे. जर हे खरे लोकनेते असते तर त्यांनी सुरवातीची वैद्यक सेवा तिथे घेऊन असे ठणकावून सांगितले असते, की माझ्या मातृभूमीतच मी पुढची सेवा घेईन, त्यासाठी लागणारी सर्व अत्याधुनिक वैद्यकीय यंत्रे त्वरित खरेदी करण्यात यावीत, ज्यामुळे मला परत परदेशात जावे लागणार नाही, तसेच माझे देशबांधव ज्यांना माझ्यासारखे दुखणे आहे त्यांना सुद्धा या सुविधांचा वापर अल्पदरात करता येईल. जाऊ दे ओ, इतकी वैचारिक परिपक्वता असती तर, या देशात हे नेते व त्यांची पिल्लावळ स्वातंत्र मिळाल्यानंतर सत्तर वर्षांनी सुद्धा हम गरीब लोगोंके लिये काम कर रहे है, असा राग आळवत बसले नसते. आजकाल या नेत्यांनी गरीब हा शब्द जरी उच्चारला तरी मला भयंकर राग येतो.

या देशातील डॉक्टरांचा सर्वाना सार्थ अभिमान आहे, हे माझे ठाम मत आहे. आज हजारो विदेशी लोक उपचारासाठी दिल्ली, मुंबई, बंगलोर, चेन्नई सारख्या शहरातील नामांकित हॉस्पिटल मध्ये उपचारासाठी येत आहेत. नुकतीच एक जवळपास पाचशे किलोची महिला भारतात वजन कमी करण्यासाठी दाखल झाली, आणि येथील डॉक्टरांनी ती मायदेशी चालत जाईल असे आत्मविश्वासाने सांगितले, तसेच हृदय, यकृत व मूत्रपिंडरोपणासाठी सुद्धा असंख्य परदेशी लोक स्वस्त व मस्त सुविधा आहेत पाहून भारतात येतात, हे आम्ही वरचेवर पेपर मध्ये वाचतो, तसेच अवयव दानासाठी डॉक्टरांच्या खांद्याला खांदा भिडवत पोलीस यंत्रणा सुद्धा काम करताना दिसते, याचे नुसते कौतुक वाटत नाही, तर गर्वाने उर भरून येते. असे असताना याना परदेशात जाण्याची दुर्बुद्धी का होते? यातून या नेत्यांना आपल्याच डॉक्टरांच्यावर विश्वास नसल्याचे अभिप्रेत होते, असे मीच म्हणतो असे नाही, तर प्रत्येक भारतीय असे म्हणतो आहे.

या बाबतीत सुषमा स्वराजजींचे कौतुक करायला हवे, त्यांच्या दोन्ही किडण्या (मूत्रपिंड) निकामी झाल्या, त्या उपचारासाठी मंत्री या नात्याने परदेशात जाऊन सरकारी खर्चाने उपचार घेऊन येऊ शकल्या असत्या, पण तसे न करता, आपल्या देशातील AIIMS हॉस्पिटल मध्ये उपचार घेऊन, किडन्या बदलून संसदेमध्ये कामावर रुजू झाल्या. यातून आपल्या डॉक्टरांच्यावरचा त्यांचा विश्वास दिसून येतो, यातून एक चांगला संदेश आम जनतेत गेला आहे.

असे म्हणतात, A leader should lead by an example, असे लीडर बनण्याची लायकी असावी लागते, जाऊ दे, कोळसा कितीही घासला तरी तो काळाच राहणार आहे.

जाता जाता विनंती, डॉक्टरांच्यावर हात उचलून/ उगारून प्रश्न सुटत नसतात. आपल्या देशात लोकसंख्येच्या प्रमाणात खूप कमी डॉक्टर्स आहेत, म्हणून सरकारी रुग्णालयात सर्व रुग्णांवर हवे तसे लक्ष्य देऊन डॉक्टरांना उपचार करता येत नाहीत, यासाठी सय्यम हाच एकमेव उपाय आहे, हे आपण जनतेने लक्ष्यात घ्यायला हवे. हाताची पाची बोटे सारखी नसतात, तसे काही डॉक्टर भातातल्या खड्यांसारखे असतीलही, त्यांना उघडे पाडायला हवे, आणि त्याच्यावर इंडियन मेडिकल असोसिएशन ने योग्य कारवाई करून त्यांचे लायसन्स रद्द करायला पाहिजे.

आता थांबतो.

धन्यवाद

-- विजय लिमये

भारत सरकारतर्फे दर दहा वर्षाने केल्या जाणार्‍या जनगणनेला गेल्या 1 मे पासून सुरुवात झाली आहे. ही जनगणना संपूर्ण भारतात एकाचवेळी होत असून त्यासाठी लाखो प्रगणक उन्हातान्हांत फिरून माहिती गोळा करीत आहेत. यावेळी जनगणनेसोबतच राष्ट्रीय लोकसंख्या रजिस्टर तयार करण्याचे काम केले जात असल्याने जनगणना प्रक्रियेत सहभागी झालेल्या प्रगणक आणि पर्यवेक्षकांना मोठीच कसरत करावी लागत आहे;

जय धन्य, जय मंगल, जय जय गूगल
मानव-भविष्य जेणें केले उज्ज्वल ।।

दूरकर्ता मूर्खता अवघ्या जगताची
पुरवी उत्तरे सर्वां सगळ्या प्रश्नांची
सर्वांगी सुंदर आरास "डूडलां"ची
कंठी झळके माळ लक्ष "वेब-लिंक्स"ची ।। १ ।।

ज्ञानखचित शोधका विश्वजाल कुमरा
शतकोटीचे बीज, सर्वांचे उत्तरां
हिरेजडित दर्शिका त्या "यू ट्यूब" सुंदरा
रुणझुणती "एमपी ३-४" मंजुळ गजरा ।। २ ।।

मानवे संगणकें जे विश्वजाल विणले
त्यामाजी तव “सर्व्हर”ने चैतन्य आणले
"जीमेल" ने "ईमेल" ला ऐसे विस्तार्ले
"प्ले", "ड्राईव्ह", "क्रोम" नाम प्रसिद्ध झाले ।।३।।

"जी म्याप" ने पृथ्वीस मापले सुदूर
"जी अर्थ" ने सर्वां केले अंतराळवीर
तू या "आयटी" युगाचे श्रेष्ठ अपत्य
"फेसबुक", "ट्वीटर" जैसा नाहीस व्रात्य ।। ४ ।।

त्रिभुवन भुवनी पाहता तुज ऐसा नाही
महाशोधन यंत्राचा महिमा मी पाही
"यु ट्यूब", "विकी" सुद्धा पडले प्रवाही
तो तू भक्तालागी पावसी लवलाही ।। ५ ।।

साक्षरता "इण्टरनेट"-लग्न प्रभावे
समर्थ सेवा देसी सर्वां समभावे
नापेक्षी दक्षिणा वा नैवेद्यअर्पण
सभ्य मानवतेचा तू नितळ दर्पण ।। ६ ।।

रात्रंदिन निस्वार्थी झटतो उपकारे
कुठल्याही प्रश्नाला दे कोटी उत्तरे!
निमिषांत "की-वर्डस"चा अर्क उतारे
अनन्य महिमा तूझा विज्ञानसुता रे ।।७।।

सहज सुलभ उपलब्धी सर्वांगी ज्ञान
माहिती, विनोद, वार्ता, ताजे विज्ञान
साहित्य, कला, क्रीडा व राजकारण
गूगलें अज्ञानाचे केले निवारण ।। ८ ।।

विज्ञानानंद गाई, "जय हो गूगल"
भविष्य जनतेचे केले उज्ज्वल मंगल।।

- विज्ञानानंद

आता आर्थिक आधारावर नवे शूद्र आम्ही निर्माण करीत आहोत. जेव्हा हा आधार जातीगत होता तेव्हाही समाजातील एेंशी टक्के लोकांना शिक्षणाचा अधिकार नव्हता आणि आताही समाजातील एेंशी टक्के लोकांना उच्चशिक्षण नाकारले जात आहे. प्राथमिक शिक्षण मात्र सगळ्यांनाच उपलब्ध आहे, कारण प्राथमिक शिक्षणाची सोय सरकारतर्फे केली जाते.

अतिरेक्यांच्या कारवायांमुळेच तर आपल्याला आपल्या संयमाची कसोटी पाहता येते, आपल्या अंत:करणाची विशालता, आपल्या हृदयात वास करीत असलेली क्षमाशीलता अशा हल्ल्यांमुळेच तर जगासमोर येते. समोर युद्धाला उभे ठाकले ते सगळे माझे आप्तेष्ट आहेत, कुणी भाऊ आहे, कुणी काका आहे, कुणी मामा आहे, मी त्यांच्यावर शस्त्र कसे चालवू म्हणून शस्त्र टाकून खाली बसलेल्या अर्जुनाला कान धरून उभे करीत ते इथे उभे आहेत ते तुझे शत्रू म्हणून आणि शत्रूचा नि:पात करणे हाच क्षत्रिय धर्म आहे, तू तुझ्या धर्माचे पालन कर, बाकीच्या गोष्टींकडे लक्ष देऊ नको, असे सांगणारा श्रीकृष्ण याच भारत देशात होऊन गेला, हे सांगण्याचीही लाज वाटावी इतका आमचा राष्ट्राभिमान काळवंडला आहे.