१ जानेवारी २००२ या दिवशी युरो या चलनानं त्या-त्या देशाच्या मूळ चलनाची जागा घेतली. म्हणजेच जर्मनीत १० मार्कची नोट घेऊन आता कुणी बाजारात गेलं तर त्या चलनाला काही अर्थ उरला नव्हता. फक्त युरोमध्येच सगळे व्यवहार होणार असं आता ठरलं होतं. यामुळे आता १२ देशांमधल्या साधारण ३० कोटी जनतेला फक्त युरो हे एकच चलन वापरायचं होतं.

मोठी माणसे पत्ररुपाने आपल्यात मृत्यूनंतरही असतात. अब्राहम लिकन आज असते तर आपले पत्र शैक्षणिक संस्था विसरल्या की काय? अशी शंका त्यांना आली असती. पत्राला ‘शोपीस केलेलं त्यांनाही आवडलं नसतं. काही पत्र काळाशी इमान ठेवून लिहिलेली असतात. काळ बदलतो, काळ सोकावतो, परिस्थितीचे संदर्भ बदलल्यावरही पत्रातील विचारांची उंची कमी होत नाही. समाज थिटा पडतो. तेव्हा विचारांची उंचीच कामाला येते.

जरी परिपूर्ण वर्णनाची अडचण असली तरी जगद्गुरु आदि शंकराचार्य स्वामी महाराज आई जगदंबेच्या एकेका गोष्टी चे वर्णन करीत आहेत.

रत्नागिरी जिल्ह्यातील ताम्हाणे राजापूर या ठिकाणी गुप्ताबाई देवीचे मंदीर वसलेलं आहे. गुप्तदेवी म्हणजे निर्गुण स्वरुपाची देवी असा आशय प्रतीत होतो,

तसे म्हटले तर जगातील बहुतेक सर्वच स्त्रियांना उपजतच नेमबाजीची कला परमेश्वराने देणगी स्वरुपातच दिलेली आहे. स्त्री सुंदर असो वा नसो, कुणातरी पुरुषाला वा पुरुषांना घायाळ करण्याची शक्ती निसर्गतःच तिच्याजवळ असते. दुष्यंत असो वा विश्वामित्रासारखा ऋषी असो किंवा अमेरिकेचा राष्ट्राध्यक्ष असो, स्त्रियांजवळील शस्त्राने वय, हुद्दा, प्रतिष्ठा किंवा ध्येय विसरून तो घायाळ होतो.

रस्त्यावर थुंकणे, कचरा टाकणे, लघुशंका/प्रातर्विधी करणे, आपला परीसर स्वच्छ न ठेवणे, सर्वच प्रकारचे प्रदूषण निर्माण करण्यास मदत करणे हे सगळे काश्याचे द्योतक आहे? तर अज्ञान, अंधश्रद्धा, आळस, शिस्त आणि संस्कारांचा अभाव, आपण राहतो त्या शहराप्रती आणि आपल्या देशाबांधवांप्रती कमी होत चाललेलं प्रेम, माया, आदरभाव म्हणावा लागेल.

पोटदुखीची आणखी काही कारणे आहेत. स्टमक फ्लू किंवा विषाणूद्वारे होणारे पोटातील संक्रमण, अन्नातून विषबाधा होणे, कृमी होणे, अॅ सिडिटी, टायफॉईड, कावीळ या आजारांमध्ये पोटदुखी होते. ही कारणे केवळ उदाहरणासाठी आहेत. यामध्ये पोटदुखीची सर्वच कारणे समाविष्ट नाहीत. पित्ताशयातील खडे, किडनी स्टोन, रक्त वाहिन्यामधील अडथळा निर्माण होणे, गाठ होणे किंवा अन्य कारणांमुळे सुद्धा पोटदुखी होऊ शकते.

लक्षणे
पोटात मुरडा येऊन वेदना होणे, पोट फुगणे, जुलाब किंवा बद्धकोष्ठतेची समस्या होणे, उलटी होणे, मळाद्वारे आव किंवा रक्त पडणे अशा स्थितीत पोट दुखत असल्यास, वारंवार उलट्या होत असल्यास, पोटाला स्पर्श करताच तीव्र वेदना होत असल्यास किंवा श्वारस घेण्यास त्रास होत असल्यास तसेच पोट साफ होण्यास अडचण येत असल्यास त्वरित डॉक्टरांशी संपर्क करावा.

उपचार
पोटदुखीवर उपचार हा त्यामागची कारणे आणि लक्षणांच्या आधारावर केला जातो. साधारणपणे अपचनासाठी अॅचन्टासिड किंवा गॅस दूर होण्याची औषधे दिली जातात. डॉक्टरांच्या सल्ल्याने कृमी नष्ट करण्याचे औषध घेता येऊ शकते. हलका आहार ठेवावा, पुरेशा प्रमाणात पातळ पदार्थ घ्यावेत, परिस्थिती नियंत्रणात नसल्यास रुग्णाला डॉक्टरांकडे घेऊन जावे आणि उपचार करावा.

पोटदुखीपासून बचाव करण्यासाठी काही सामान्य नियम पाळता येऊ शकतात. स्वच्छ पाणी आणि स्वच्छ आहार याकडे लक्ष द्यावे. फळांचे सेवन अधिक प्रमाणात करावे. तळलेले, मसालेदार पदार्थ कमी खावेत. नियमित अंतराने आणि कमी प्रमाणात आहार घ्यावा. खाण्यापूर्वी आणि शौचालयातून आल्यानंतर हात स्वच्छ धुवावेत. याचे कारण म्हणजे पोटातील संक्रमणाची बरीचशी कारणे असू शकतात. अस्वच्छ अन्न खाणे किंवा पाणी पिणे, अस्वच्छ हातांद्वारे शरीरात जंतूचा प्रादुर्भाव होऊ शकतो. त्यामुळे वारंवार जुलाब होणे, अशक्तपणा वाटणे, उलटी होणे, काही वेळेला ताप येणे अशी लक्षणे दिसतात.

पोट खराब असेल तर तात्पुरते घरगुती उपाय काही प्रमाणात नक्कीच आराम देऊ शकतात.
सफरचंदाचे व्हिनेगर : पोटदुखीसाठी सफरचंदाचे व्हिनेगर खूप लाभदायक ठरते. यामध्ये पेक्टीनचे प्रमाणे मुबलक प्रमाणात असते. यामुळे पोटदुखी आणि मुरडा येणे यापासून आराम मिळतो. तसेच यातील आम्लीय गुण खराब पोटातील संक्रमण बरे करण्यास उपयोगाचे ठरते. एक चमचा व्हिनेगर एक ग्लास पाण्यात मिसळून ते प्यावे.
आले : पोट बिघडल्यास आल्याचा वापर खूप फायद्याचा ठरतो. यामध्ये अॅेन्टीफंगल आणि अॅ न्टीबॅक्टेरीयल घटक असतात. ते पोटदुखीपासून आराम देतात. एक चमचा आले पावडर दुधात मिसळून दिल्यास आराम मिळतो.
दही पोटदुखीत दही फायद्याचे ठरते. यातील जीवाणू संतुलनासाठी महत्त्वाची भूमिका निभावतात. त्यामुळे पोट लवकर बरे होते आणि ते थंडही राहते.

केळे वारंवार जुलाब होत असल्यास केळ खाणे फायद्याचे ठरते. कारण केळामध्ये पेक्टीन असते ते बांधण्याचे काम करते. तसेच त्यात पोटॅशियम भरपूर असल्यामुळे शरीराला त्याचा फायदा होतो.

पुदिना पुदिन्याची पाने प्राचीन काळापासून अनेक समस्यांवर उपचार म्हणून वापरली जातात. यातील अॅ्न्टीऑक्सिडन्ट पचन क्रिया सुधारण्यासाठी सहाय्यक ठरतात.

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३
संदर्भ.डॉ संतोष काळे

गेल्या काही दिवसांपासून सुरू असलेली कुजबूज संपली आणि अशोक चव्हाण पायउतार झाले. त्यांचा राजीनामा घेऊन काँग्रेसने काही संकेत दिले असले तरी प्रश्न कायम आहेत. एखाद्याने गैरव्यवहार केला की हकालपट्टी होते पण भ्रष्टाचारही पचवला जातो असे चित्र उभे रहात आहे. कलमाडींबाबतही नेमके हेच घडले आहे. ताज्या बदलामुळे जनतेला क्षणभर बरे वाटेलही पण समाजाभिमुख राजकारणापासून आपण आजही कोसो दूर आहोत.

मुंबईच्या लोकल ट्रेनमधला फर्स्ट क्लासचा डब्बा हे विशेष प्रकरण आहे. इथे सर्वजण आपापला सेंट (परफ्युम हो) आणि आब राखून असतात..जरा कोणाशी बोललो तर आपल्या इभ्रतीचं काय होईल या भयंकर काळजीने इथे एकमेकांशी फारसं कोणी बोलतही नाही.

ही कहाणी आहे वाशीम जिल्ह्यातील एका पाड्यावर राहणाऱ्या ध्येयवादी तरुणाची. वाशीम ही वाकाटकांची राजधानी होती. ही कहाणी काल्पनिक नाही. सत्यघटनेवर आधारित माझा एका ध्येयवादी विद्यार्थ्याची आहे.