पुरातन काळातील ऋषीमुनींची, धर्म संस्थापकांची आणि विचारवंतांची अशी कळकळीची इच्छा होती की सर्व प्रजा ज्ञानी, विद्वान, सुसंस्कृत, सुशील, नैतिक मूल्यांचे पालन करणारी, आरोग्यदायी वगैरे सदगुणांनी परिपूर्ण असावी. म्हणजे त्यांची संततीही तशीच गुणवान निपजावी. हे उद्दिष्ठ साधण्यासाठी त्यांनी सात्विक दिनचर्या सांगितली, धर्माचरणे सांगितली. धार्मिक ग्रंथरचना केल्या, धर्म संस्थापिले, ईश्वर, आत्मा, जन्म मृत्यूचे फेरे, मोक्ष, पुनर्जन्म, बर्‍यावाईट कर्मांची गोडकडू फळे, मृत्युनंतर सुख किंवा शिक्षा वगैरे संकल्पना रूढ केल्या.

पृथ्वीभोवतालच्या अंतराळात बराच कचरा जमा झाला आहे. आपणच निर्माण केलेला हा कचरा, आज आपल्याच उपग्रहांना घातक ठरतो आहे. आपल्या भोवतालच्या अंतराळाचा, आपल्या सुखसोयींसाठी पूर्ण क्षमतेने उपयोग करायचा असेल, तर या कचऱ्याचा वेळेवर निचरा होणेही गरजेचे आहे. या ‘अंतराळ कचऱ्याच्या संदर्भातील विविध बाबींवर प्रकाश टाकणारा हा लेख…

लेडी ऑफ कॉन्ट्रासेप्शन’ किंवा ‘कुटुंबनियोजनाची जननी’ किंवा गरिबांची वाली म्हणून विसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धात जगात सुप्रसिद्ध झालेली अमेरिकेतील महिला म्हणजे मागरिट सॅनगर! कुटुंबनियोजनासारखा तत्कालीन अश्लाघ्य विषय मागरिटने हाताळल्याने अत्यंत धाडसी आणि शूर महिला म्हणून तिची गणना साऱ्या विश्वात केली गेली आहे.

सोसायटीच्या गेटवरचा नवा वॉचमन हसून स्वागत करता झाला आणि त्याने अदबीने बॅरिकेड वर केलं. मीही त्याला ” काय म्हणतंय धुकं आणि थंडीची रात्र कशी गेली ? ” असं विचारलं. त्याने होकारात मान हलवली.

गुजरातमधील गणदेवी गावात होऊन गेलेल्या संत जानकी आईची संक्षिप्त चरित्रकथा.

हृदय-प्रत्‍यारोपणाच्‍या इतिहासात डॉ. नॉर्मन शुमवे यांचे नाव सोनेरी अक्षरांत लिहिलेले आहे. त्‍यांनी अमेरिकेतील स्‍टॅनफोर्ड येथील पहिले हृदय-प्रत्‍यारोपण केले. त्‍याआधी बराच काळ ते यावर काम करीत होते. या विषयावर पथदर्शी संशोधन व कार्य करण्‍याचे श्रेय शूमवे यांच्‍याकडे जाते. डॉ. ख्रिश्‍चन बर्नार्ड यांनी शुमवे यांच्‍याकडे हृदय-प्रत्‍यारोपणाचे प्रशिक्षण घेतले असे म्‍हटले तर ते फारसे वावगे ठरणार नाही. मानवी हृदय-प्रत्‍यारोपणाची पूर्वतयारी करण्‍यासाठी शुमवे बरेच प्रयत्‍नशील होते. त्‍यांनी प्राण्‍यांवर, विशेषतः श्‍वान-हृदयांवर पुष्‍कळ काम केले होते. १९५८ मध्‍येच त्‍यांनी एका श्‍वानावर यशस्‍वीपणे हृदय-प्रत्‍यारोपणाची शस्‍त्रक्रिया केली होती. परंतु मानवी हृदय-प्रत्‍यारोपण शस्‍त्रक्रिया करण्‍यात आली नव्‍हती. शुमवे यांचे त्‍या दृष्‍टीने प्रयत्‍न चालू होते. एक दशकाहून अधिक काळ यावर काम केल्‍यावर दि. २० नोव्‍हेंबर १९६७ रोजी शुमवे यांनी असे जाहीर केले की, ते व त्‍यांचे सहकारी मानवी हृदय-प्रत्‍यारोपण करण्‍यास सक्षम असून योग्‍य दात्‍याची वाट पाहात आहेत. शुमवे यांची ही घोषणा जगभरात प्रसृत करण्‍यात आली. दक्षिण आफ्रिकेतील आकाशवाणीनेही यास प्रसिद्धी दिली. दुसर्‍याच दिवशी ‘साऊथ आफ्रिकन केप टाईम्‍स’ने असे वृत्त प्रसिद्ध केले की केप टाऊन येथील ग्रुटे शूर रुग्‍णालयातील डॉक्‍टरांचे पथक मानवी हृदय-प्रत्‍यारोपण करण्‍यासाठी सज्‍ज आहे. त्‍यानंतर ३ डिसेंबर १९६७ रोजी डॉ. ख्रिश्‍चन बर्नार्ड यांनी जगातील पहिली मानवी हृदय-प्रत्‍यारोपण शस्‍त्रक्रिया केली. अमेरिकेत न्‍यूयॉर्क येथे डॉ. अॅड्रीअन कॅन्‍ट्रोव्हिटझ यांनी देखील एका नवजात शिशूवरहृदय-प्रत्‍यारोपण शस्‍त्रक्रिया केली. डॉ. बर्नार्ड यांनी केलेल्‍या शस्‍त्रक्रियेनंतर शुमवे यांनी ८ जानेवारी १९६८ रोजी माईक कास्‍पेराक या पोलाद कारखान्‍यात काम करणार्‍या ४५ वर्षांच्‍या कामगारावर हृदय-प्रत्‍यारोपणाची शस्‍त्रक्रिया केली. शुमवे यांचा स्‍वभाव अतिशय बुजरा व प्रसिद्धीपराङ्मुख होता. डॉ. बर्नार्ड व डॉ. कॅन्‍ट्रोव्हिटझ यांच्‍या यशामुळे शुमवे यांना खरे तर हायसे वाटले. त्‍यांना प्रसिद्धीचा प्रकाशझोत नको होता. तो आपोआपच डॉ. बर्नार्ड यांच्‍याकडे वळल्‍यामुळे शांतपणे काम करून त्‍यावर शोधनिबंध प्रकाशित करता येईल अशी शुमवे यांची भावना झाली.

शुमवे यांनी त्‍यानंतर १९८१मध्‍ये जगातील पहिले हृदय व फुफ्फुस-प्रत्‍यारोपणही केले. ९ फेब्रुवारी १९२३ रोजी अमेरिकेतील मिशिगन प्रांतातील कालामाझु या गावी शुमवे यांचा जन्‍म झाला. सुरूवातीस ते वैद्यकीय शिक्षण घेत नव्‍हते. त्‍यांनी १९४१ मध्‍ये जेव्‍हा मिशिगन विद्यापीठात प्रवेश घेतला तो कायद्याचे शिक्षण घेण्‍यासाठी. दोन वर्षे कायद्याचे शिक्षण घेतल्‍यावर ते लष्‍करात दाखल झाले. (तेव्‍हा दुसरे महायुद्ध चालू होते व सैन्‍यभरती जोरात होती.) लष्‍करात असतांना त्‍यांना एका कल-चाचणीत एक प्रश्न विचारण्‍यात आला. उत्तरासाठी दोन पैकी एका पर्यायाची निवड करावयाची होती. पर्याय होते १) वैद्यकीय शिक्षण २) दंतवैद्यशास्‍त्र. शुमवे यांनी वैद्यकीय शिक्षणाचा पर्याय निवडला. त्‍यानंतर लष्‍करातर्फे टेक्‍सास येथील बेलर विद्यापीठात एका विशेष कार्यक्रमांतर्गत त्‍यांना प्रवेश देण्‍यात आला. त्‍यानंतर शुमवे यांनी व्‍हॅन्‍डरबिल्‍ट विद्यापीठातून १९४९ मध्‍ये एम.डी.ची पदवी मिळविली. मिनेसोटा विद्यापीठात प्रशिक्षणार्थी म्‍हणून काम करीत असताना हृदयशल्‍यचिकित्‍सेत त्‍यांना विशेष आवड निर्माण झाली. त्‍यानंतर शुमवे यांनी दोन वर्षे वायुदलात काम केले व परत मिनेसोटा विद्यापीठात प्रवेश घेऊन हृदय-शल्‍यचिकित्‍सेत १९५६ मध्‍ये पी.एच.डी. मिळविली.

१९५८ मध्‍ये ते स्‍टॅनफर्ड येथे शल्‍यचिकित्‍सा प्रशिक्षक म्‍हणून रुजू झाले. त्‍यानंतर थोड्याच काळामध्‍ये स्‍टॅनफर्ड चे वैद्यकीय महाविद्यालय सॅनफ्रॅन्सिस्‍कोहून पावलोआल्‍टो येथे स्‍थलांतरित झाले. तेथील विस्‍तीर्ण प्रांगणात शुमवे यांना ‘कार्डिओव्‍हॅस्‍क्‍युलर सर्जरी’ (हृदयशल्‍यचिकित्‍सा) विभागासाठी प्रशस्‍त जागा उपलब्‍ध झाली.

१९५९ मध्‍ये शुमवे यांनी त्‍यांचे शल्‍यचिकित्‍सा सहायक रिचर्ड लोवर यांच्‍यासमवेत प्रथम एका श्‍वानाचे हृदय दुसर्‍या श्‍वानावर प्रत्‍यारोपित केले. तो श्‍वान शस्‍त्रक्रियेनंतर ८ दिवस जगला. अशी शल्‍यचिकित्‍सा करता येते हे त्‍यातून सिद्ध झाले. त्‍यानंतर ८ वर्षे शुमवे यांनी श्‍वानांवर शस्‍त्रक्रिया केल्‍या व हृदय-प्रत्‍यारोपण करण्‍याचे तंत्र विकसित केले. सरतेशेवटी १९६७ मध्‍ये त्‍यांना असे वाटले की मानवी हृदय-प्रत्‍यारोपण करण्‍यास ते सज्‍ज आहेत. ८ जानेवारी १९६८ रोजी शुमवे यांनी मानवी हृदय-प्रत्‍यारोपण शस्‍त्रक्रिया केली. या घटनेला जगभरात प्रचंड प्रसिद्धी मिळाली. शस्‍त्रक्रिया चालू असतांना रुग्‍णालयाच्‍या बाहेर पत्रकारांची झुंबड उडाली होती. काही अतिउत्‍साही लोकांनी रुग्‍णालयाच्‍या भिंतीवरून उडी मारून शस्‍त्रक्रिया पाहण्‍यासाठी आत घुसण्‍याचाही प्रयत्‍न करून पाहिला. या पहिल्‍या हृदय-प्रत्‍यारोपण शस्‍त्रक्रियेबद्दलची आठवण सांगताना शुमवे यांचे सहायक एडवर्ड स्‍टीवसन यांनी यथार्थ वर्णन केले आहे. ते म्‍हणतात की ज्‍या रुग्‍णाला नवीन हृदय बसवायचे होते त्‍याच्‍या शरीरातील हृदय काढल्‍यावर आम्‍ही क्षणभर त्या पोकळीकडे थोडेसे भयचकित होऊन पाहात राहिलो. ‘अरे बापरे! हे काय करून बसलो . . .’ असाही विचार मनात चमकून गेला. परंतु डॉ. शुमवे अतिशय स्थिरचित्त होते. ते शांतपणे म्‍हणाले मी सांगू शकत नाही. आता काळच काय ते ठरवेल. याबद्दल बोलतांना शुमवे यांनीही हाच कसोटीचा क्षण नेमकेपणाने टिपला. त्‍यांनी एक अतिशय ‘हृद्य’ आठवण सांगितली, ते म्‍हणाले, ‘आम्‍ही नवीन हृदय रुग्‍णाच्‍या शरिरात बसविले. पण सुरुवातीस काहीच घडले नाही. मग ईसीजी मशीनवर हळूहळू हालचाल दिसू लागली. हृदयाची स्पंदने जास्‍त जोरकस होऊ लागली आणि एकदम आमच्‍या लक्षात आले की आपण ‘तो’ टप्‍पा पार केला आहे’.

या क्रांतिकारी शस्‍त्रक्रियेनंतर शुमवे यांनी त्‍यांचे काम आणखी जोमाने चालू केले. १९९१ पर्यंत ते व त्‍यांच्‍या सहकारी पथकाने ६१५ रुग्‍णांवर ६८७हृदय-प्रत्‍यारोपण शस्‍त्रक्रिया केल्‍या. त्‍यापैकी काहींवर दोन वेळा शस्‍त्रक्रिया करण्‍यात आल्‍या. या शस्‍त्रक्रिया यशस्‍वी झाल्‍या. ८०% पेक्षा जास्‍त रुग्‍णांना पाच वर्षे किंवा त्‍याहून अधिक आयुष्‍य मिळाले. एका रुग्‍णाला तर २० वर्षे नवे जीवनदान मिळाले.

त्‍या काळात अॅंटीरिजेक्‍शन औषधे नवीन होती त्‍यामुळे रुग्‍णाचे शरीर नवीन अवयव स्‍वीकारेल की नाही हे ठरविणे कठीण होते. तेव्‍हा शुमवे यांनी याविषयावर काम करण्‍यास सुरुवात केली. ‘सायक्‍लोस्‍पोरिन’चा वापर करण्‍यास शुमवे यांनी प्रथम सुरुवात केली. रिजेक्‍शनचा धोका होता, तसाच जंतुसंसर्गाचा देखील धोका होता. त्‍यावर मात करण्‍यासाठी शुमवे यांनी एक प्रणाली विकसित केली होती. ‘इम्‍यूनोसप्रेसिंग’ (नवीन अवयव शरीराने नाकारू नये म्‍हणून दिले जाणारे औषध) औषधाची मात्रा किती असावी यावर तेव्‍हा खल चालू होता. खूप कमी औषध दिले तर रुग्‍णाचे शरीर नवीन हृदय नाकारण्‍याचा धोका होता पण औषधाची मात्रा जास्‍त झाली तर ‘प्राणघातक जंतुसंसर्ग’ होण्‍याचा धोका होता. परंतु शुमवे यांनी विकसित केलेल्‍या प्रणालीत यातून मार्ग काढला होता. ते रुग्‍णाच्‍या हृदयात एक कॅथेटर घालून त्‍यातून अत्‍यंत सूक्ष्‍मप्रमाणात उतीचा भाग परीक्षणासाठी काढून घेत. त्‍यात जर का हृदय नाकारले जाण्‍याची लक्षणे दिसली तर ते औषधाची मात्रा वाढवीत असत. याद्वारे त्‍यांनी हृदय प्रत्‍यारोपित झालेल्‍या रुग्‍णांचा मृत्‍युदर लक्षणीयरित्‍या कमी केला.

बोस्‍टन येथील जो. मरे (यांनी १९५४ साली पहिली मूत्रपिंड प्रत्‍यारोपणाची शस्‍त्रक्रिया केली, त्‍यांना त्‍यासाठी नोबेल पुरस्‍काराने गौरविण्‍यात आले.) तसेच ब्रिटिश इम्‍युनॉलॉजिस्‍ट सर पीटर मेडवार (यांनाही नोबेल पारितोषित मिळाले) यांच्‍यापासून शुमवे यांनी प्रेरणा घेतली व प्रत्‍यारोपण- विशेषतःहृदय-प्रत्‍यारोपणावरकाम करण्‍यास सुरुवात केली. सर पीटर यांच्‍याबद्दल बोलतांना शुमवे नेहमी असे म्‍हणत की, ‘केवळ त्‍यांचा सहवास काम करण्‍यास उर्जा देतो. नवी प्रेरणा मिळते. विलक्षण बुद्धिवंत व तितकाच स्‍नेहार्द असा हा थोर शास्‍त्रज्ञ माझे प्रेरणास्‍थान आहे’.

शुमवे यांनी केवळ हृदय-प्रत्‍यारोपण शस्‍त्रक्रियांचे तंत्रज्ञान विकसित केले, इतकेच नव्‍हे तर सहकारी ब्रुस रिट्झ यांच्‍यासमवेत १९८१ मध्‍ये पहिले हृदय व फुफ्फुस-प्रत्‍यारोपण केले. जाहिरातक्षेत्रात काम करणार्‍या श्रीमती मेरी गोल्‍हकी यांच्‍यावरील ही शस्‍त्रक्रिया यशस्‍वी झाली. शस्‍त्रक्रियेनंतर त्‍या ५ वर्षे जगल्‍या. शुमवे यांनी ८०० हृदय-प्रत्‍यारोपण शस्‍त्रक्रियांपैकी काही प्रत्‍यक्ष केल्‍या तर काहींमध्‍ये निरीक्षकाची भूमिका पार पाडली. १९६५ मध्‍ये ते स्‍टॅनफर्ड येथील हृदयशल्‍यचिकित्‍सा विभागाचे प्रमुख झाले; १९९३ मध्‍ये निवृत्त होईपर्यंतत्‍यांनी हे पद भूषविले. या काळात त्‍यांनी अध्‍यापन देखील केले. जगभरातील शल्‍यचिकित्‍सकांना प्रशिक्षण दिले. विपुल लिखाण केले. त्‍यांचे ४४७ शोधनिबंध प्रकाशित झाले आहेत. अतिशय विनम्र व प्रसिद्धीपराङ्मुख असे त्‍यांचे व्‍यक्तिमत्त्व होते.

विपुल सन्‍मान व पुरस्‍कारांनी त्‍यांना गौरविण्‍यात आले. त्‍यातील काही उल्‍लेखनीय पुरस्‍कारः-

१९७१ – रेने लेरिच प्राईज

१९७२ – टेक्‍सास हार्ट इन्सिट्यूटचे गौरव पदक व रे. सी. फिश अॅवॉर्ड.

१९७६ – सायक्‍लोस्‍पोरीनचा प्रभावी वापर हृदयप्रत्‍यारोपण शस्‍त्रक्रियांसाठी प्रथम करण्‍यासाठी स्‍कॉटलंड येथील एडिंबरो विद्यापीठाचा कॅमेरॉन पुरस्‍कार.

१९८२ –अमेरिकन हार्ट असोसिएशनचे गोल्‍डन हार्ट अॅवॉर्ड

१९८६ –मायकेल डिबाकी अॅवॉर्ड

१९८६ –टुलाने विद्यापीठाचा रूडॉल्‍फ मटास सन्‍मान

१९९४ –लिस्‍टर मेडल

इंटरनॅशनल सोसायटी फॉर हार्ट अॅण्‍ड लंग ट्रान्‍सप्‍लॅंटेशन यांच्‍यातर्फे दिल्‍या जाणार्‍या ‘जीवन गौरव’ पुरस्‍काराचे डॉ. शुमवे पहिले मानकरी होते.

-- डॉ. हेमंत पाठारे, डॉ अनुराधा मालशे

आई जगदंबे च्या परमपूज्यत्वाचे वर्णन करतांना आचार्य श्री येथे तिच्या त्रिदेव पूज्यत्वाचा उल्लेख करीत आहेत.

गेलेला वेळ पुन्हा हाती येऊ शकत नाही. आणि कोणी त्याला पकडू ही शकत नाही. म्हणून जर सफलतेचे शिखर गाठायचे असेल, समाधानी जीवन जगायचे असेल तर ब्रह्म मुहूर्ता मध्ये उठून स्वतःला प्रशिक्षित करावे. मन प्रसन्न व शक्तिशाली झाले तर शारीरिक समस्या ही समाप्त होतील.

ज्या गोष्टीमुळे आपला भारत देश जगाला भुरळ घालत असेल तर ती बाब म्हणजे लोकशाही. या लोकशाहीला बळकट करणारी प्रणाली म्हणजे मतदान. प्रजासत्ताक दिन म्हणजेच २६ जानेवारीच्या पूर्व संध्येला राष्ट्रीय मतदार दिन साजरा केला जातो.

नोव्हेंबर डिसेंबरमधे कधी तरी हिमवृष्टी सुरू होते. गाडी चालवताना जर हिमवृष्टी होत असेल, तर काचेवर येणारे हे हिमकण, जणू आकाशातून अलगद उतरत येत असतात. गाडीच्या बाजूच्या काचेतून हिमकणांचा वर्षाव बघत रहावा. गाडीच्या वेगाप्रमाणे यांचा देखील वेग बदलल्या सारखा वाटतो. एरवी अलगदपणे उतरणारे हे हिमकण, गाडी वेगात जात असली म्हणजे पावसाच्या सपकार्‍यासारखे जोरात येऊ लागतात. सारा आसमंत असंख्य पांढर्‍या शुभ्र हिमकणांनी भरून जातो. आपल्याकडे पावसाळ्यात आभाळात बसून दळण दळणारी म्हातारी आजीबाई, इकडे हिवाळ्यात येऊन आभाळात कापसाची बोंडं फोडत बसते. मग त्या बोंडांतून निघणार्‍या पांढर्‍या शुभ्र म्हातार्‍या, लाखो पर्‍यांच्या पंखांवर बसून चहूबाजूने तरंगत तरंगत जमिनीवर उतरू लागतात. सुरवातीला रस्ते नुसते ओले होतात. मग जसजशी हिमवृष्टी वाढू लागते, तसंतसं हे बर्फ जमिनीवर, रस्त्यावर चिकटू लागतं. बघता बघता त्यांचा चांगला पांढरा शुभ्र थर तयार होतो.

हळू हळू पांढर्‍या रंगाने काना कोपरा भरून जातो. झाडांच्या फांद्यांवर, फांद्यांच्या बेचक्यामधे, झुडपाच्या काटक्यांवर बर्फ साचू लागतं. सूचिपर्णी वृक्षांच्या हिरव्यागार छत्र्या बर्फ तोलत उभ्या रहातात. रानावनात बर्फाची पेरणी करावी तशी जमीन बर्फाने झाकली जाते. घरांच्या छपरांवर, खिडक्या दारांच्या वरच्या पट्ट्यांवर, कुंपणांवर, पायर्‍यांवर, बर्फाच्या पांढर्‍या पट्ट्या दिसू लागतात. पार्क करून ठेवलेल्या गाड्या बर्फाने झाकल्या जाऊन जणू बर्फाची मॉडेल्स करून ठेवली असावीत, तशा दिसायला लागतात.

हवामान खात्याच्या वर्तवलेल्या अंदाजामुळे येणार्‍या हिमवादळाची (snow storm) आगाऊ कल्पना असतेच. त्यात हिमवादळ जवळ आल्याच्या सूचना रेडिओ आणि टी.व्ही. वर येऊ लागल्या की snow scrappers, ट्रक्स वगैरे जय्यत तयारीनिशी बाहेर पडतात. मोठ्या आणि अधिक रहदारीच्या रस्त्यांवर, लवकर बर्फ वितळण्यासाठी ट्रक्स मधून salt टाकलं जातं. पण आजूबाजूचे छोटे किंवा कच्चे रस्ते मात्र तसेच बर्फाच्छादित रहातात.

हिमवर्षाव फारच जोरात सुरू झाला की गाड्यांचा वेग मंदावतो. वातावरण कुंद झालेलं असतं. रस्त्यांवर साठलेल्या बर्फांमधे पुढच्या गाड्यांच्या चाकांचे ठसे उमटलेले असतात. आधीच कमी जाणवणारी माणसांची वर्दळ आणखीनच कमी जाणवायला लागते. रस्त्यावरची रहदारी खूपच कमी होते. वाटेतल्या एखाद्या छोट्या गावातल्या घरातला मंद दिव्याचा उजेड हवाहवासा वाटायला लागतो. बर्‍याच काळ चाललेल्या हिमवृष्टीने, चांगला काही इंचांपासून ते १-२ फुटांपर्यंत बर्फ साचतो. Snow scrappers रस्त्यांवर फिरत, रस्त्यांवरचा बर्फ रस्त्याच्या कडेला ढकलून देतात. वरचे वर हिमवृष्टी होत राहिली तर रस्याच्या कडेला अशा लोटलेल्या बर्फाचे चांगले २-४ फूट उंच असे बंधारे तयार होतात. ते चांगले मार्च एप्रिलपर्यंत रहातात. येणार्‍या जाणार्‍या गाड्यांच्या धुराने, मातीने, ते पांढरे शुभ्र बंधारे हळू हळू मातकट, काळसर होऊन जातात. दुकानांच्या पार्कींग लॉट्समधे, घरांच्या आगेमागे, चर्चेसच्या प्रांगणांमधे, शेत मळ्यांच्या बांधावर, असे साचलेले बर्फाचे ढीग महिनोन महिने पडून असतात.

रात्री गाडी चालवताना जर हिमवर्षाव होत असेल, तर येणार्‍या जाणार्‍या तुरळक गाड्यांच्या प्रकाशझोतात पडणारे हिमकण, सोनेरी झळाळी घेऊन चमकायला लागतात. वाटेवरल्या छोट्या गावांमधल्या काही चुकार दिव्यांच्या मंद चंदेरी प्रकाशात अलगद उतरणारे हिमकण, पावसाळ्यात कंदीलाभोवती गर्दी करणार्‍या चिलटांसारखे वाटायला लागतात.

पेनसिल्व्हेनीयाच्या या डोंगराळ भागातून जाता येता सह्याद्रिची आठवण आल्याशिवाय रहात नाही. फरक एवढाच की सह्याद्रिचे कभिन्न कातळ वार्‍या पावसाने झोडपले जातात आणि उन्हामधे पोळले जातात तर इथले दगड धोंडे बर्फाने झाकले जातात. रस्त्याकडेच्या डोंगरांच्या भिंतीतून पुढे आलेले दगडांचे कोपरे, कंगोरे माथ्यावर बर्फाच्या टोप्या घालून स्वस्थ बसलेले असतात. हिमवर्षाव संपून गेला की त्यांच्या या पांढर्‍या टोप्या बरेच दिवस तशाच असतात. काही ठिकाणी बर्फ थोडंसं वितळून, त्याचं पाणी दगडावरून खाली पडायला बघत असतं पण थंडीच्या प्रभावाने ते परत थिजतं आणि दगडाच्या टोकाला बर्फाचे लटकते लोलक तयार होतात. काही काही ठिकाणी, कातळावरून पडणार्‍या पाण्याचे असे थिजलेले धबधवे झालेले पहायला मिळतात.

इथल्या डोंगरांच्या आणि टेकड्यांच्या या न संपणार्‍या रांगांमुळे, या भागातल्या डोंगर रांगांना endless moutains असंही एक नाव आहे. त्यांच्या अंगभूत निळाईमुळे त्यांना blue mountains असं देखील संबोधलं जातं. डोंगरांच्या या निळ्या जांभळ्या लाटा, त्यांच्या माथ्यावर चमकणारं शुभ्र धवल बर्फ आणि दर्‍यांमधे साचलेलं आणि रुप्यासारखं झळाळणारं बर्फ, यांचं एक अजब मिश्रण होऊन जातं. कधी कधी या क्षितीजापर्यंत पसरलेल्या डोंगर रांगा म्हणजे एक अजस्र वळवळणारं जनावर वाटतं. जमिनीवर पडलेल्या बर्फामुळे या जनावराची कातडी पांढरी धप्प वाटत असते तर पर्णरहित झाडांची गर्दी त्या कातडीवरच्या राठ केसांप्रमाणे वाटत असते.