एकाच षटकातील सहा षटकारांसाठी प्रसिद्ध असलेला युवराजसिंग

आपल्याला शाळेत आठवी, नववी मधे शरीर शास्त्रात शिकवलेआहे की--आपल्या पोटात जठर, यकृत म्हणजे मराठीत लिव्हर,प्लीहा,स्वादु पिंड,लहान आंतडे, मोठे आंतडे मुत्र पिंड वगेर अवयव आहेत. ह्यातील लहान आतड्याची लांबी 22 फूट आहे.

आता विचार करा. देवाने,निसर्गाने एवढ्याशा जागेत एवढे अवयव व 22 फूटाचे आतडे कसे बसविले असेल? 22 फूटाची कमीत कमी व्यासाची एवढ्या लहान जागेत कशी राहते आणि आपण जे अन्न खातो त्याचा व्हाल्युम किती? हे कसे? विचार चालेना!! एक दिवस

फुगेवाला नळीचा फुगा पंपाने हवा भरताना पाहिला आणि कोडे सुटले, आन्नाचा घास जेव्हा येतो तेव्हा आतड्याचा व्यास वाढतो,प्रसरण पावते आणि घास पुढे गेला की अकुंचन पावते. म्हणजे अन्न पुढे पुढे सरकणे व न पचलेले अन्न शरीरा बाहेर पडणे ह्यासाठी आतड्याचे आकुंचन व पसरण होणे आवशक आहे. म्हणजे पोट एकदा दाबले जाणे व ताणले जाणे आवशक आहे. नुसत्या चालण्याने ते होत नाही. पण सुर्यनमस्कारात ते होते.

सुर्यनमस्कारात प्रथम खाली वाकतो, तेव्हा पोट दाबले जाते. नंतर डावा पाय दुमडतो व उजवा पाय मागे नेतो, तेव्हा पोटाचा डावा भाग दाबला जातो व उजवा भाग ताणला जातो. नंतर ओणवे होतो तेव्हा पोट सरळ होते.नंतर ह्या स्थितीत धडाचा भाग वर करून आकाशाकडे पाहतो, तेव्हा पोट ताणले जाते. नंतर उठताना उजवा पाय पुढे घेतो तेव्हा पोटाचा उजवा भाग दाबला जातो व डावा भाग ताणला जातो नंतर वाकलेल्या स्थितीत येतो तेव्हा पोट दाबले जाते. नंतर सरळ होतो तेव्हा पोट सरळ होते. ह्या क्रमाने पोट दाबले व ताणले जाते. पोटातील अवयव व्यवस्थित काम करू लागतात. अन्न नीट पचते, शौचास साफ होते, ह्याचा प्रोस्टेट ग्लॅडला व स्रियाना गर्भाशय व ओव्हरीला फायदा होतो. दिवसभराच्या कामाने संध्याकाळीच आपण दमून जात असू तर सकाळी 5 ते 12 नमस्कार घातले तर दमायला होत नाही. रात्री पर्यंत फ्रेश राहतो व दिवस उत्साहात जातो असा माझा गेल्या 32 वर्षाचा अनुभव आहे.

1985 साली मला एक गृहस्थ भेटले. वय 72 होते. मला म्हणाले--मला दोन दिवस संडासला झाली नव्हती, डायबेटीस,गुडघे दुखी होती. (हे बोटीवर कॅप्टन होते) 69 व्या वर्षी आयुष्यातील पहिला सुर्यनमस्कार घातला आणि संडासला धावलो. जोशी आता किती नमस्कार घालत असेन सांगा. मी म्हणालो २०-२५ घालत असाल. ते म्हणाले- रोज 156 नमस्कार घालतो माझे सर्व त्रास गेले

ह्या गृहस्थाचे पासून मी स्फुर्ती घेतली व नमस्कार चालू केले. माझा अनुभव असा की रोज 5 ते 12 नमस्कार तब्बेत चांगली ठेवायला पुरतात.

नमस्कारासाठी झोपण्या एवढीच जागा लागते. 10 ते 15 मिनीटे लागतात. घरी करणे असल्याने जीमची फी व जाण्या येण्याचा वेळ वाचतो.

फक्त केले पाहिजे रे !!?

-- अरविंद जोशी
B.Sc.
९४२१९४८८९४

मोहन धारियांच्या नेतृत्वाखाली शेतकऱ्यांच्या कर्जमुत्त*ीसाठी नुकतेच आंदोलन करण्यात आले. कोरडवाहू अल्पभूधारक शेतकऱ्यांना संपूर्ण कर्जमुत्त*ी मिळावी, ही या आंदोलनातील एक ठळक मागणी होती. इतरही काही मागण्या होत्या आणि त्या सगळ्या मागण्यांचा उद्देश एकच होता, तो म्हणजे शेतकऱ्यांच्या मोठ्या प्रमाणात होत असलेल्या दुर्दैवी आत्महत्या रोखणे.

एके दिवशी नोकिया कंपनीच्या मुख्य व्यवस्थापकाने मला तातडीने, सिंगापूर येथे महत्वाच्या चर्चेसाठी बोलाविले. दोनच दिवसात मी आमच्या दोन वरिष्ठ मॅनेजरांबरोबर सिंगापूरच्या नोकिया प्लांटला पोचलो. चर्चेत त्यांनी आम्हाला सांगितले की मोबाईल फोन बिझिनेस मध्ये वेगाने होत असलेले बदल पाहता पुरवठा साखळीचा सात दिवसांचा कालावधी ते मान्य करू शकत नाहीत. तो वेळ (through put time, TPT) त्यांना चार किंवा त्याहीपेक्षा कमी करून हवा होता.(४२ टक्क्यांनी कमी), आणि तो सुद्धा पुढच्या १२ आठवडयातच, आणि ते जर जमत नसेल तर ते आमच्या ऐवजी दुसरा पुरवठादार शोधणार होते.

।। गजदन्ताय नम: अर्जुनपत्रं समर्पयामि ।।

ह्याचा २०-२५ मीटर उंच वृक्ष असतो.काण्ड सरळ वाढते व त्याची त्वचा पांढरी,गुळगुळीत व आतून नाजूक,मोठी व तांबूस रंगाची असते.पाने ५-९ सेंमी लांब व आयताकार असतात.फुले पांढऱ्या किंवा पिवळसर रंगाची मंजीरी स्वरूपात असतात.फळ २.५-३ सेंमी व्यासाचे पक्ष युक्त असते.

ह्याची त्वचा उपयुक्त असते.आता आपण ह्याचे गुणधर्म पाहुयात ह्याची चव तुरट असून थंड गुणाचा असतो.तसेच हा हल्का व रूक्ष असतो.हा हृदयाला हितकर असतो.हा कफ पित्तनाशक वातकर अाहे.

चला आता अर्जुनाचे उपयोग पाहूयात:

१)जखमेमधून रक्तस्राव हो असल्यास व जखम भरून येण्यास ह्याचा रस किंवा चुर्ण जखमेवर लावतात.

२)अर्जुनामुळे हृदयाचे पोषण सुधारते,हृदयाच्या पेशींना बळ मिळते व त्यामुळे वाढलेले ठोके कमी होण्यास मदत होते.

३)फ्रॅक्चर झाला असता इतर उपचारांसह अर्जुन चुर्ण दुधासह दिले असता फायदा होतो.

४)बायकांच्या अंगावर पांढरे जात असल्यास अर्जुनाचे चुर्ण द्यावे.

५)विविध त्वचारोगांमध्ये ह्याचा चांगला उपयोग होतो.

(सुचना: ह्या लेखातील वनस्पती वैद्यांचा सल्ला घेऊनच वापरावे )

वैद्य(सौ)स्वाती हेमंत अणवेकर,
आरोग्य आयुर्वेदीक क्लिनीक,
म्हापसा गोवा.
संपर्क:९९६०६९९७०४

हिंदू धर्म संस्कृतीला लाभलेलं देणं म्हणजेच हिंदू धर्मातील सणवार पण हेच सणवार कधी कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी तर कधी बंधुत्व आणि प्रेमाचं प्रकटीकरण करण्यासाठी साजरे केले जातात. श्रावणातल्या सणासुदीची रीघ आणि गणेशोत्सवाची धामधूम संपली की, आपल्या पूर्वजांची आठवण काढणारा हा पितृ पंधरवडयाचा कालावधी सुरू होतो. हा पितृपक्षाचा काळ, त्यात केलं जाणारं पूर्वजांचं शास्त्रोक्त स्मरण, पितृपक्षाच्या अखेरच्या दिनी येणारी सर्वपित्री अमावस्या आणि तिचं महत्त्व यावर टाकलेला हा प्रकाशझोत. संतांच्या द़ष्टीतून श्राद्ध म्हणजे काय, तसेच या पक्षातील विविध तिथीवर प्रकाशझोत टाकणारा हा लेख आहे.

सर्वात पहिला महत्त्वाचा धातु - लोखंड अर्थात लोह (Iron)
लोखंड अर्थात लोह (Iron) हे पृथ्वीवर सर्वाधिक प्रमाणात आढळणारे एक महत्त्वाचे धातुरूप मूलद्रव्य आहे, ज्याची संज्ञा Fe आणि अणुक्रमांक २६ आहे.
आयर्न (Iron) किंवा लोखंड हे एक महत्त्वाचे रासायनिक मूलद्रव्य आणि मानवी शरीरासाठी आवश्यक असलेले खनिज आहे.
लोखंडाचा शोध कधी लागला?
मानवाला लोखंडाचा शोध अंदाजे ५,००० ते ६,००० वर्षांपूर्वी (इ.स.पूर्व ४००० ते ५००० च्या सुमारास) लागला.
पहिली सुरुवात:
भारतामध्ये अनेक प्राचीन संस्कृतींचा उदय झाला आहे. याचे अनेक संदर्भ हे वेगवेगळ्या देशातील संशोधक, अभ्यासक आणि साहित्यिकांच्या ग्रंथातून आपल्याला पाहायला मिळतात. जगातील उत्क्रांती इतिहासामध्ये सातत्याने अभ्यास आणि संशोधन सुरू आहे. या अभ्यासातूनच संशोधकांनी असं मत मांडलं आहे की, जगात लोह युगाची सुरुवात ही भारतातल्या दक्षिणेकडील तामिळनाडू इथून झाली असावी. यापूर्वी जगातल्या लोह युगाच्या सुरुवातीविषयी जी माहिती सांगितली जाते, त्याच्याही हजारो वर्षांपूर्वी हे लोहयुग अस्तित्वात असणार, अशी शक्यता या शास्त्रज्ञांनी वर्तवली आहे.

सुरुवातीच्या काळात मानवाने आकाशातून पडणाऱ्या उल्कापातातील लोखंडाचा
वापर केला. ((Meteorite)
इजिप्त: सुमारे ६,००० वर्षांपूर्वी इजिप्तमधील लोकांनी उल्काहारी लोखंडापासून दागिने आणि
लहान वस्तू बनवण्यास सुरुवात केली. त्यावेळी त्याचे मूल्य सोन्यापेक्षाही जास्त होते.
खनिजापासून लोखंड काढणे (लोहयुग)
तंत्रज्ञान: इ.स.पूर्व १५०० च्या सुमारास मानवाने कोळशाच्या साहाय्याने लोह खनिजापासून
लोखंड वेगळे करण्याचे म्हणजेच लोहगळतीचे (Smelting) तंत्रज्ञान शोधून काढले.
मध्य पूर्व व जग: इ.स.पूर्व १२२० ते १४०० च्या सुमारास मध्य पूर्व देश, पॅलेस्टाईन आणि
काळ्या समुद्राच्या आसपासच्या भागात भट्ट्यांच्या साहाय्याने मोठ्या प्रमाणावर लोखंड तयार
होऊ लागले
यानंतर जगात लोहयुगाची (Iron Age) सुरुवात झाली.
लोखंडाविषयीची संपूर्ण माहिती खालीलप्रमाणे आहे:
१. मूलभूत माहिती आणि स्वरूप
२. उपलब्धता: लोखंड निसर्गात मुक्तरूपात आढळत नाही, तर ते नेहमी लोहसंयुगाच्या (कच्चे खनिज) स्वरूपात असते. पृथ्वीचे मूळ कवच बनण्यात याचा मोठा वाटा आहे.
• रंग व चकाकी: शुद्ध लोखंडाचे पृष्ठभाग आरशासारखे चांदीसारखे राखाडी रंगाचे असते.
• इतिहास: सुमारे इ.स.पूर्व ३५०० च्या सुमारास इजिप्तमध्ये पहिल्यांदा लोखंडी वस्तू सापडल्याची नोंद आहे. मानवाच्या विकासात 'लोहयुगाचे' स्थान अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
२. लोखंडाचे प्रकार:
कार्बनच्या प्रमाणावर व उपयोगानुसार लोखंडाचे प्रामुख्याने तीन प्रकार पडतात:
कच्चे लोखंड (Pig Iron): खनिजापासून मिळणारा हा पहिला प्राथमिक प्रकार आहे.
ओतीव लोखंड (Cast Iron): यात कार्बनचे प्रमाण जास्त असते, ज्यामुळे ते कडक पण ठिसूळ असते.
पोलाद (Steel): लोखंडात योग्य प्रमाणात कार्बन व इतर घटक मिसळून पोलाद तयार केले जाते, जे अतिशय मजबूत असते.
३. लोखंडाला गंज का लागतो?
मूळ आणि गुळगुळीत शुद्ध लोखंडी पृष्ठभाग आरशाप्रमाणे असतो. तथापि, लोह ऑक्सिजन आणि पाण्याबरोबर सहज प्रतिक्रिया देते, ज्याला सामान्यतः गंज म्हणून ओळखले जाते
वैज्ञानिक कारण: लोखंड ऑक्सिजन आणि पाण्याचा (आर्द्रता) संपर्कात आल्यास त्यावर रासायनिक प्रक्रिया होते.
गंजामुळे लोहाच्या संरचनेवर होणारे परिणाम:
सच्छिद्र थर: गंज हा अतिशय ठिसूळ आणि सच्छिद्र (खडबडीत) असतो. तो लोखंडाच्या वरच्या भागावर एक थर तयार करतो.
सतत चालणारी प्रक्रिया: गंजाचा थर सच्छिद्र असल्याने तो हवा आणि पाणी आत जाऊ देतो. यामुळे वरचा गंजलेला थर निघून गेला की आतील लोखंडाला पुन्हा गंज लागणे सुरूच राहते. म्हणजेच, गंज लोहाचा हळूहळू संपूर्ण नाश करतो.
वजन आणि आकारात बदल: गंज चढल्यामुळे लोहाचा मूळ आकार बदलतो आणि सुरुवातीला लोहाचे वजन वाढल्यासारखे वाटते, परंतु आतील मूळ लोखंड मात्र नष्ट होत जाते.
थोडक्यात सांगायचे तर, गंज हा लोखंडाचा सर्वात मोठा शत्रू आहे. गंज लोहाचे रूपांतर एका निरुपयोगी, ठिसूळ पदार्थात करतो. हा परिणाम रोखण्यासाठी लोखंडाला रंग देणे, ऑईल लावणे किंवा गॅल्व्हनायझेशन (जस्ताचा थर देणे) करणे आवश्यक असते.
४. उपयोग व महत्त्व:
उद्योग व बांधकाम: इमारतींचे बांधकाम, पूल, रेल्वे रूळ, वाहने आणि यंत्रसामग्री तयार करण्यासाठी लोखंड आणि पोलादचा मोठ्या प्रमाणावर वापर होतो. औद्योगिक क्रांतीमध्ये लोखंडाचा सिंहाचा वाटा आहे.
बांधकाम क्षेत्रात लोखंड या धातूचा उपयोग मोठ्या प्रमाणात का होत असावा?
महत्त्वाची कारणे
मजबूती आणि भार सहन करण्याची क्षमता: लोखंड इमारती, पूल आणि टॉवर्सना प्रचंड भार
सहन करण्याची ताकद देते.
आकार देणे सोपे: लोखंडी सळ्या किंवा बीम्स कोणत्याही आकारात सहज ढलाई करता येतात.
टिकाऊपणा: हे साहित्य जास्त काळ टिकते आणि हवामानातील बदलांना चांगला प्रतिकार
करते.
परवडणारी किंमत: लोखंड इतर पर्यायांच्या तुलनेत सहज आणि स्वस्त उपलब्ध होते.

• भूकंप प्रतिकारशक्ती: याच्या वापरामुळे बांधकामांना लवचिकता मिळते, ज्यामुळे ते भूकंपासारख्या संकटांना अधिक सुरक्षितपणे तोंड देऊ शकतात.
• आरोग्य: मानवी शरीराला आणि रक्तातील हिमोग्लोबिन तयार होण्यासाठी 'लोह' (Iron) हा एक अत्यंत आवश्यक घटक आहे. शरीरात लोहाची कमतरता झाल्यास अशक्तपणा आणि थकवा जाणवू शकतो.
• एखाद्या प्रौढ माणसाच्या शरीरात साधारणतः ४ ग्रॅम (०.००५% शरीराचे वजन) लोह असते, बहुतेक करून हेमोग्लोबिन आणि मायोग्लोबिन मध्ये असते. हे दोन प्रथिने अनुक्रमे रक्त आणि स्नायूंमध्ये ऑक्सिजन संचय व ऑक्सिजनची वाहतूक करण्यात कशेरुक चयापचयात (vertebrate metabolism) अनिवार्य भूमिका बजावतात. चयापचय क्रिया सुरळीत होण्यासाठी आहारात किमान लोहाची आवश्यकता असते.

• लोहखनिज पासून वापरण्यायोग्य धातू काढण्यासाठी १५०० अंश सेल्सियस (२७३०° फॅ) किंवा त्याहून अधिक तापमानाच्या भट्ट्या आवश्यक आहेत. जे की तांबे काढायला ला गण्यापेक्षा सुमारे ५०० अंश सेल्सियस (९००° फॅ) अधिक आहे. इ.स.पू. २००० च्या सुमारास मानवांनी यूरेशियामध्ये ही प्रक्रिया पार पाडण्यास सुरुवात केली. काही भागांत केवळ इ.स.पू. १२०० च्या आसपास लोखंडाची साधने आणि शस्त्रे वापरायला सुरुवात झाली. त्या घटनेला कांस्य युगापासून लोह युगात बदल मानले जाते. आधुनिक जगात यांत्रिक गुणधर्म आणि कमी किंमतीमुळे, लोखंड सर्वात जास्त वापरला जाणारा औद्योगिक धातू आहे.
• समस्थानिक (Isotope):
लोहाचे चार स्थिर समस्थानिक आहेत: Fe ५४ (५.८४५% नैसर्गिक लोह), Fe ५६ (९१.७५४%), Fe ५७ (२.११९%) आणि Fe ५८ (०.२८२%). २०–३० कृत्रिम समस्थानिक देखील तयार केले गेले आहेत. या स्थिर समस्थानिकांपैकी केवळ, Fe ५७ मध्ये विभक्त स्पिन आहे (- १/२). सर्वात विपुल लोह समस्थानिका Fe ५६ अणू वैज्ञानिकांसाठी विशेष रुची आहे कारण ते न्यूक्लियोसिंथेसिसच्या सर्वात सामान्य समाप्तीच्या बिंदूचे प्रतिनिधित्व करते.
वापर:
सर्व धातूंमध्ये लोह हा सर्वाधिक प्रमाणात वापरला जातो आणि जगभरात धातू उत्पादनात ९०% पेक्षा जास्त उत्पादन होते. त्याची कमी किंमत आणि उच्च सामर्थ्य अनेकदा तणाव सहन करण्यासाठी किंवा शक्तीचे संप्रेषण करण्यासाठी वापर केला जातो. यंत्राची साधने, रेल, कार, जहाज, काँक्रीट बार आणि इमारतींचे भार वाहून नेणारी फ्रेमवर्क यासारख्या वस्तू बनवण्यात लोखंडाचा मोठ्या प्रमाणात वापर होतो. शुद्ध लोह अगदी मऊ असल्याने, पोलाद तयार करण्यासाठी सामान्यत: मिश्र धातु घटकांसह एकत्र केले जाते. लोह आणि त्याचे मिश्र धातुंचे यांत्रिक गुणधर्म त्यांच्या संरचनात्मक अनुप्रयोगांशी अत्यंत संबंधित आहेत. त्या गुणधर्मांचे मूल्यांकन ब्रिनेल टेस्ट (Brinell test), रॉकवेल टेस्ट (Rockwell test) आणि विकर्स कडकपणा टेस्टसह (Vickers hardness test ) विविध प्रकारे केले जाऊ शकते.
रक्त कमी होणे (Blood Loss)
• अतिरजःस्राव: महिलांमध्ये मासिक पाळीच्या वेळी जास्त रक्तस्त्राव झाल्यास लोहाची कमतरता निर्माण होते.
• पचनसंस्थेत रक्तस्राव: पोटात अल्सर (Peptic ulcer), आतड्यांमध्ये गाठी (Polyps) किंवा कर्करोग असल्यास आतड्यांमधून हळूहळू रक्तस्त्राव होत राहतो.
• वेदनानाशकांचा वापर: ॲस्पिरिन किंवा आयब्युप्रोफेन सारख्या औषधांच्या सततच्या सेवनामुळे पोटातील अस्तराला इजा होऊन रक्तस्त्राव होऊ शकतो.
• अयोग्य आहार: आहारात हिरव्या पालेभाज्या, डाळी, कडधान्ये, मांस किंवा लोहयुक्त पदार्थांचा समावेश नसणे.
• शाकाहारी आहार: शाकाहारी आहारातून शरीराला हवे तेवढे व सहज शोषले जाणारे लोह (Heme iron) मिळत नाही.
• महत्त्वाचे पदार्थ
• हिरव्या पालेभाज्या: पालक, मेथी आणि तांदुळजा यामध्ये भरपूर लोह असते.
• सुकामेवा व फळे: खजूर, मनुका, अंजीर, डाळिंब आणि सफरचंद खाल्ल्याने रक्तातील हिमोग्लोबिन जलद वाढते.
• कडधान्ये व डाळी: मूग, मसूर, राजमा, छोले आणि मटकी नियमित खावीत.
• तीळ आणि गूळ: तीळ आणि गुळाचे सेवन केल्याने शरीराला चांगल्या प्रमाणात लोह मिळते.

शोषणासाठी मदतनीस:
व्हिटॅमिन-सी: जेवणात लिंबाचा रस पिरा किंवा आवळा खा. यामुळे शरीर अन्नातील आयर्न लवकर शोषून घेते
लोह न शोषले जाणे (Poor Iron Absorption)
आतड्यांचे आजार: सेलिआक रोग (Celiac disease) किंवा क्रॉन्स डिसीज (Crohn's disease) सारख्या आजारांमुळे आतडे अन्नातील लोह शोषून घेऊ शकत नाही.
पोटाची सर्जरी: वजन कमी करण्यासाठी केलेली काही पोटाची सर्जरी (Weight loss surgery) लोह शोषण्याची क्षमता कमी करते.
इतर घटकांचा प्रभाव: चहा, कॉफी किंवा दूध (कॅल्शियम) यांचे अतिसेवन केल्याने शरीरात लोहाचे शोषण नीट होत नाही.
लोहाची वाढलेली गरज (Increased Demand)
• गर्भावस्थ व स्तनपान: गर्भवती महिलांमध्ये वाढत्या गर्भामुळे आणि बाळाच्या पोषणासाठी शरीराला जास्त लोहाची गरज असते. ती पूर्ण न झाल्यास कमतरता जाणवते.
• वाढती वयं: लहान मुले आणि किशोरवयीन मुलांच्या जलद शारीरिक वाढीच्या काळात लोहाची गरज जास्त असते.
• लोहाच्या कमतरतेमुळे कोणता रोग होतो?
आहारामध्ये किंवा शरीरात लोहाच्या (Iron) कमतरतेमुळे पंडुरोग (ॲनिमिया / Anaemia) हा आजार होतो.
रक्त वाढीसाठी कोणते आयुर्वेदिक औषध आहे?
रक्त (हिमोग्लोबिन) वाढवण्यासाठी पुनर्नावादी मंडूर (Punarnavadi Mandura) आणि लोहासव (Lohasava) ही अत्यंत प्रभावी आयुर्वेदिक औषधे मानली जातात.
प्रमुख आयुर्वेदिक औषधे:
पुनर्नावादी मंडूर: हे लोहाने समृद्ध असलेले औषध असून लाल रक्तपेशींची निर्मिती वाढवण्यास मदत करते.
लोहासव / द्राक्षासव: हे किण्वित (fermented) आयुर्वेदिक टॉनिक शरीरात लोहाचे शोषण सुधारतात आणि अशक्तपणा दूर करतात.
धात्री लौह: आवळा हा मुख्य घटक असलेले हे औषध पित्त शांत करते आणि नैसर्गिकरित्या हिमोग्लोबिन वाढवते.
प्रभावी आयुर्वेदिक उपाय व आहार
• डाळिंब आणि आवळा: डाळिंबाचा रस किंवा आवळा रस रोज घेतल्याने शरीरात वेगाने रक्त वाढते.
• मनुका आणि खजूर: काळ्या मनुका व खजूर खाल्ल्याने रक्ताची कमतरता (ॲनिमिया) दूर होण्यास मदत होते.
लोखंडी भांडी: जेवण बनवण्यासाठी लोखंडी कढई किंवा भांडी वापरल्यास अन्नातून नैसर्गिक लोह मिळते.
जुन्या काळात लोक मातीची आणि लोखंडाची भांडी वापरत असत. यामुळे शरीराला अनेक फायदे होतात. लोखंडी कढई आणि लोखंडी भांड्यांमध्ये स्वयंपाक करण्याची प्रथा केवळ आपल्या देशातच नाही तर इतर अनेक देशांमध्येही आहे. आता लोकांनी स्वयंपाकघरात नॉन-स्टिक भांडी जास्त वापरायला सुरुवात केली असली तरी आरोग्याबाबत जागरूक असलेले लोक पुन्हा मातीची आणि लोखंडाची भांडी वापरू लागले आहेत.
आज आम्ही तुम्हाला लोखंडाच्या कढईत बनवलेले अन्न खाण्याचे फायदे सांगणार आहोत. रोजच्या लोखंडी कढईत अन्न शिजविल्यास त्यापासून शरीराला पुरेसे लोह मिळते.

लोखंडी कढईत अन्न शिजविण्याचे फायदे नेमके काय आहेत ते जाणून घ्या.
1- लोहाची कमतरता पूर्ण होते
लोखंडाच्या भांड्यात बनवलेले अन्न खाल्ल्याने शरीराला अनेक आजारांपासून सुटका होते. शरीरातील लोहाची कमतरता भरून काढण्यासाठी लोखंडाच्या भांड्यात अन्न शिजवावे. लोह कढई लोहाची कमतरता भरून काढण्यासाठी खूप मदत करू शकते.
ही नॉन-स्टिक आहे
तुम्ही लोखंडी कढई नॉन-स्टिक म्हणूनही वापरू शकता. यामध्ये कोणतेही सिंथेटिक मटेरिअल वापरले जात नाही. त्यामुळे अन्नापर्यंत कोणतेही रसायन पोहचत नाही. तुम्ही लोखंडी कढईत अगदी कमी तेलातही अन्न शिजवू शकता. यामुळे तुमचे वजन कमी होण्यासही मदत होईल.
ते खूप गरम असतात-
लोखंडी भांड्यांमध्ये तवा असो किंवा लोखंडी कढई, हे सर्व लवकर गरम होतात. लोखंडी तव्यावर चपाती बनविणे खूप फायदेशीर आहे. एकदा गरम केल्यावर लोखंड बराच काळ गरम राहते. नॉन-स्टिकच्या तुलनेत लोखंडी भांडी जास्त वेळ गरम राहतात.
जास्त काळ टिकते-
नॉन-स्टिक भांडी नीट काळजी न घेतल्यास ते लवकर खराब होतात. तर लोखंडी भांडी दीर्घकाळ टिकतात. त्यांची साफसफाई करताना फार काळजी घेण्याचीही गरज लागत नाही. लोखंडी कढई तुम्ही बराच काळ वापरू शकता.
तुलनेने स्वस्त असतात
लोखंडी भांडी इतर भांड्यांपेक्षा खूपच स्वस्त आहेत. तुम्ही ते अगदी कमी किंमतीत खरेदी करू शकता. या प्रकारची भांडी स्वच्छ करणे देखील सोपे
लोखंडाचे बाजारातील दर:
सध्याचे दर: अलीकडच्या काळात इराण-इस्त्रायल युद्ध व इतर कारणांमुळे स्टीलच्या दरात काहीशी वाढ झाली असून, बाजारातील वेगवेगळ्या ब्रँडनुसार आणि गुणवत्तेनुसार स्टीलचे दर प्रति टन अंदाजे ५५,००० ते ६५,००० रुपयांच्या घरात (किंवा ५५ ते ६५ रुपये प्रति किलो) असू शकतात. (ही किंमत बाजारपेठ आणि स्थानानुसार बदलू शकते).
भारतीय शेअर मार्केट:
भारतीय शेअर मार्केट मध्ये लोह कंपन्यांचे शेअर महत्वाचे मानले जातात. धातू क्षेत्रातील तेजी व मंदीचा बाजारावर मोठा परिणाम होतो.
टाटा स्टील, JSW स्टील, जिंदाल स्टील आणि पॉवर, स्टील ऑथॉरिटी इन इंडिया (SAIL) NMDC स्टील, या कांही महत्वाच्या कंपन्या आहेत.

संदर्भ :
Yashoda Hospitals +1
CARE Hospitals +2
Shreshth Maharashtra +1
गुगल वरील लेख
मराठी विश्वकोश
सर्व फोटो गुगलवरून

डॉ. दिलीप केशव कुलकर्णी
१०.०९.२०२६

आषाढ सुरु होतो तोच वारी चे वेध घेऊन...!! आम्ही सुद्धा गेलो होतो वारीला...!हे दुसरं वर्ष आमचं!! नोकऱ्या... शाळा कसं काय जमणार २१ दिवसांचा वारीचा सोहळा अनुभवायला वैगरे सारखे प्रश्न गेल्यावर्षी पासून अडगळीत गेले ते गेलेच.... माऊलीला भेटण्याची आमची इच्छा आणि तितकीच माऊलीची सुद्धा !!! अहो...जिथे जगतनियंता पाठीशी उभा तिथे इतर चिंता उभ्या राहतायत होय ? हां ... थोडा वेगळा केला प्रवास आम्ही पण वारी करून पांडुरंगाच्या पायी डोकं ठेवून आलो हे हि खरंय !!

सामानाची बांधाबांध करता करता वारकरी गेल्यावर्षीची वारी मनातून जगत असतो... आम्ही सुद्धा गेल्या वर्षीच्या आठवणीत रमलो..पांढरे सदरे ..उपरणी सगळी छान तयारी करून ठेवली आणि वारी ची चाहूल लागल्याबरोबर लगेच bookmyshow वर जागा धरून ठेवल्या... दिंडीत कसं काही वारकरी पुढे जाऊन पाल (तंबू)रोवून ठेवतात ना!!...हो नंतर उगाच प्रॉब्लेम नको ना? आणि आमची ठरलेली दिंडी बरं का .. काही ठरलेले... काही नवीन जोडले गेलेले वारकरी असे सगळे एकत्रच जातो आम्ही..!! एकमेकांच्या मनातल्या विठ्ठलाला अनुभवत... स्वतःच्या अंतरंगातल्या विठ्ठलाची अनुभूती घेत घेत त्या विठ्ठलाच्या वारी चा आनंद म्हणजे स्वर्गसुख !! जिवंतपणी मोक्ष अनुभवणं म्हणजे काय ते हे २१ दिवस शिकवून जातात आम्हाला!! आळंदीला कळस हलला आणि पालखीप्रस्थान झालं कि मग ... भेटी लागी जिवा लागलीसे आस !! ऊन..वारा..पाऊस कशाचीही तमा न बाळगता अखंड नामघोषात मन तल्लीन होऊन जातं ! रोजच्या जबाबदाऱ्या..मुलांच्या शाळा... स्वतःच्या नोकऱ्या या ऊन.. वाऱ्या... पावसासारख्याच आडमार्गी होत्या पण माऊली ने या सगळ्याचा भार सांभाळलेला होता त्यामुळे आम्हालाही विशेष चिंता नव्हतीच या कशाची!! वारीत वारकरी मोकळ्या वेळात सुद्धा नामस्मरण करीत असतात तसाच आमच्या whatsap गप्पांमधून पांडुरंग रंगू लागला ..तो रंगला आणि आम्हालाहि रंग चढू लागला त्याच्या भक्तीचा! असाच प्रवास करत करत दिवेघाट... जेजुरी...अगदी वाखरी पर्यंत येऊन पोहोचलो...सगळ्या दिंड्या एक होऊन माऊली भेटीला जातात तसंच पुणे-मुंबई अशी सगळी मंडळी आम्ही एक झालो.. पुढे चंद्रभागा तीरावर पुंडलिकाचं मंदिर दिसलं आणि साद आली ... "आलोच!!" नवखे वारकरी ना आम्ही सगळे!..देवदर्शन नीट व्हायला हवं ना ! आणि पुंडलिका खेरीज कोण भेट घडवून देणार माऊलीची आम्हाला?? एव्हाना आमच्या आषाढीचा दिवस उजाडला...आज माऊली ची भेट होणार हि भावनाच हृदयात उफाळून येत होती सारखी...आणि पावलांनी वाट धरली......... षण्मुखानंदची!!!!

एरवी साठी ऑडिटोरियम पण आज मात्र सगळ्यांसाठी मंदिर बनून गेला...! त्यात प्रवेशताच गंध... बुक्क्याच्या टिक्याने अंतर्बाह्य विठ्ठलमय झालो...! वेगवेगळे वेष परिधान केलेले... वेगवेगळ्या ठिकाणाहून आलेले सगळे पण कपाळावरच्या तो एक टिळा इतका उठून दिसत होता कि आम्ही सगळेच आता भागवत !! राम कृष्ण हरी कानावर आलं आणि स्तब्ध झालो ...संथ लयीच्या नामस्मरणापासून ते गजर होई पर्यंत!!!जणू काही भगवंताचं विश्वरूप दर्शन घडत होतं...स्वराभिषेक होत होता माऊलीच्या पायावर!!!

राम कृष्ण हरी ने वातावरण भरून टाकलं तिथलं!! अभंगरसात न्हाऊन निघत असतानाच कर्नाटकातून दिसणारा विठ्ठल सुद्धा अनुभवला !...विश्वरूप पाहून थक्क झालेल्या मनाने हात जोडले गेले आणि रंध्रा रंध्रा ने नामघोष केला ...... जगदोद्धारणा!! विठ्ठल आता पुरेपूर सामावला मनामध्ये..... 'आता अंतरंग झाले पांडुरंग........' हे शब्द जगला तिथला प्रत्येक जण!! आता तिथे बाकी कोणीच उरलं नाही... गायक नाही... वादक नाही...रसिक नाही... तिथे कणाकणात होता फक्त आणि फक्त 'विठ्ठल'!! अभंगशृंखला सुरु झाली... नामदेव पायरीच दर्शन घेऊन एक एक पाऊल माऊलीच्या गाभाऱ्याकडे जाऊ लागलो !! माऊलीचं साजरं रूप डोळे भरून अनुभवलं आणि विठ्ठला.... मायबापा ... आमच्या मनातल्या भक्तीचा सूर असाच निरागस राहो ही प्रार्थना करून त्याच्या पायावर नतमस्तक झालो!!

मोरया इंटरटनमेंट Morya Entertainment(पुणे) आणि Mukesh Patil ventures (मुंबई ) या दोन पालख्यांनी आमची आषाढवारी.... 'अभंगवारी' घडवून आणली !! गेली ४ वर्ष ज्यांच्या स्वरांमधून या वारीची ओढ लावली आणि पुंडलिकाच्या भक्तिभावाने ज्या स्वरांनी आम्हाला विठ्ठलाचं दर्शन घडवून आणलं ते म्हणजे आमचे सर! या वर्षीच्या सोहळ्याचं अजून एक वैशिष्टय म्हणजे वैभव जोशी यांनी लिहिलेली आणि प्राजक्ता माळी यांनी निवेदनातून ती उत्तमरीत्या साकारलेली संहिता !! माऊलीच्या गळ्यात नानाविध अलंकार असले तरी तुळशीहाराने माऊलीचं रूप खुलून दिसतं. या वर्षी Soniya Saanchi दि ने सरांसाठी बनवलेला कुर्ता म्हणजे सरांच्या स्वरांमधून अनुभवलेल्या भक्तीचं 'मूर्त स्वरूप' भासला!!

वारीत चालणं हे भाग्यच पण कर्तव्यात बांधले गेलेल्यां आमच्यासारख्यांच्या धावपळीच्या आयुष्याला वारीचा रंग देऊन विठ्ठला दर्शनाची अनुभूती देणारे सरांचे स्वर....म्हणजे माऊलीने आम्हाला दिलेली सगळ्यात गोड आणि मौल्यवान भेट !!

आज तिथून परतणाऱ्या प्रत्येक पावलाने मनात हा स्वररूपी विठ्ठल सामावून घेतला आणि प्रत्येकाच्या मनातल्या शुद्ध भक्तीभावनेने न्हाऊन निघालेला हा सोहळा संपन्न झाला ती पुढल्या वर्षीची वारीची आस घेऊनच !!

©अपर्णा

मित्रांनो आजचा जमाना हा ऑनलाइन शॉपिंगचा जमाना आहे. घरबसल्या आपल्या फोनद्वारे आपल्या दैनंदिन जीवनातील आवश्यक वस्तूंपासून ते मोबाईल इलेक्ट्रॉनिक, कपडे आणि अगदी फर्निचर देखील आपण सर्व काही ऑनलाईन मागू शकतो. अर्थातच त्यामुळे आपले जीवन अधिक सुखकर झाले असले तरी ऑनलाईन शॉपिंग करत असताना काही गोष्टींची खबरदारी घ्यावी लागते, अन्यथा आपली फसवणूक होण्याची शक्यता असते.

सर्व कर्म निराकारणं ही चित्तदशा प्राप्त होण्यासाठी  सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे मनानं कृत्य करण्याची सवय या क्षणापासनं सोडायला हवी. मनानं कोणतंही कृत्य असंभव आहे; खरं तर मनानं काम करणंच व्यर्थ आहे. जे काही काम होतं ते शरीरानं होतं आणि मनाशी त्याचा मेळ असतो;  केवळ मनानं काम हा निव्वळ कालापव्यय आहे.