शब्दांच्या पलीकडे जायचे असेल तर सूर तुम्हाला सहज नेतात. काही माणसें विचारात असतात, काही माणसें रक्तात असतात, काही माणसे श्वासात असतात. लता रसिकांच्या नसानसात आहे. आमच्या रसिकांच्या दृष्टीने लता मंगेशकर म्हणजे मैलाचा दगड. संगीतातलं एक परिमाण आणि परिणाम. एकेका पिढीचं दैवत माणसेंच असतात. एका पिढीचे तुम्ही दैवत आहात. काही गोष्टीला पर्याय नसतो त्यापैकी तुम्ही आहात.तुमचा काळजाला भिडणारा,हेलावून सोडणारा, अंतर्मुख करणारा, डोळ्यातून अश्रू वाहायला लावणारा आवाज, हीच तुमची शक्‍ती आहे. तुम्ही व्याख्येत न मावणारी स्वरसम्राज्ञी आहात..तुम्ही काहीजणांचे दैवत आजात. तुम्हीअनेकांच्या भिंतीवरील फोटो प्रेम आहात. मनाच्या चौकटीतील एक सुंदर चित्र आहात .एकच गीत अनेक जण गातात, पण हसवायचे, रडवण्याचे सामर्थ्य काही जणांमध्ये असतं, त्यापैकी एक तुम्ही. तुम्ही असे चुंबक आहे,जिथे सर्व विशेषणे आपोआप चिकटतात. गाणं अजरामर करणं तुमच्याडून शिकायला हवं. ये मेरे वतन के लोगो ऐकल्यावर डोळ्यात पाणी येते. पंडित नेहरूंच्या डोळ्यात व आमच्या डोळ्यात पाणी आणलत.

‘डोंगर पोखरून उंदीर काढला’ ही म्हण आपल्याला माहित आहे पण ‘डोंगर पोखरून रस्ता काढला’ हे वास्तव आहे. काल्पनिक गोष्ट जेव्हा वास्तवात उतरते तेव्हा ती यशोगाथा बनते. कल्पना करवत नाही अशा अनेक गोष्टींमध्ये अनेकांनी यश मिळवले आहे. गहलोर हे बिहारच्या डोंगराळ प्रदेशातील एक छोटेसे गाव आहे. या गावातील एक मजूर दशरथ माझी. दशरथ आणि त्याची पत्नी फाल्गुनीदेवी मोलमजुरी करून उदरनिर्वाह करत होते.एके दिवशी फाल्गुनी देवीचा अपघात झाला आणि त्या गंभीर जखमी झाल्या. गहलोर गावात दवाखाना किंवा छोटा दवाखाना नव्हता.त्यामुळे दशरथला जवळच्या मोठ्या शहरात वजीरगंज येथे उपचारासाठी जावे लागले. डोंगराळ भागामुळे या दोन गावांमधील मोठा डोंगर पार करण्यासाठी मागे-पुढे जावे लागत होते आणि हे अंतर सुमारे ७० किमी होते.दशरथ आपल्या जखमी पत्नीसह हे ७० किमी अंतर कापण्याआधीच पत्नीने या जगाचा निरोप घेतला.आपल्या जोडीदाराच्या जाण्याने दशरथला खूप दुःख झाले होते पण आता दु:खी होण्याऐवजी दशरथने एक महत्त्वाचा निर्णय घेतला.त्याचे गाव आणि शहर यांच्यामधला हा मोठा डोंगर कापून त्यात बोगदा तयार केल्यास गावातील लोकांना शहरात पोहोचणे आणि विशेषत: आजारपणात वेळेवर उपचार मिळणे सोपे होईल.ही कल्पना त्यांनी गावकऱ्यांना सांगितली. त्यावर गावातील लोक हसू लागलें.दशरथने मनोमन ठरवले की, गावातील लोकांनी मला साथ दिली नाही तर मला एकट्याने या डोंगरावरून रस्ता बनवावा लागेल. एवढेच नाही तर हातोडा आणि छिन्नीच्या मदतीने तो डोंगरावर पोहोचला.दशरथाचा संयम सुटला आहे हे लोकांनी मान्य केले. या छोट्या छिन्नीने तो एवढा मोठा डोंगर कधी कापू शकेल?दशरथाने आपली शेळी आणि लहान घर विकले आणि त्यातून मिळणारे पैसे डोंगरात खोदण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या छोट्या वस्तू विकत घेण्यासाठी वापरले. गावकरी त्याला वेडा म्हणायचे.दशरथाने डोंगराच्या पायथ्याशी एक छोटीशी झोपडी बांधली आणि तिथे राहू लागला.लोकांना खरंच वाटलं की दशरथ आता वेडा झालाय पण हा माणूस दुसऱ्याचं न ऐकता आपल्या कामात व्यस्त होता. दिवस, महिने आणि वर्षे गेली पण दशरथाचे कार्य कोणीही थांबवू शकले .दशरथ मांझी यांनी 1960 मध्ये सुरू केलेला प्रवास 1982 मध्ये पूर्ण झाला.

प्रेरणा कुठून आणि कोणापासून मिळेल हे सांगता येत नाही. कुणाला साहित्यातून तर कुणाला गाण्यातून, कुणाला भाषणामधून तर कोणाला आचरणा मधून प्रेरणा मिळते. प्रेरणेला मन नियंत्रित करतें. एखाद्याला संपवणे त्या व्यक्तीची प्रेरणा असू शकते व एखाद्याला वाचवणे सुद्धा काहींची प्रेरणा असू शकते आणि हे त्या त्या परिस्थितीत तुमचं मन कसं तुम्हाला प्रेरणा देतं यावर सर्व अवलंबून आहे. मनाची मशागत, मनावरील संस्कार हे माणसांच्या स्वभावावर परिणाम करतात.

वाचनाला प्रेरणा देणाऱ्यापैकी एक गोष्ट म्हणजे परीक्षा पद्धती होय. आज विद्यार्थ्यांचे वाचन परीक्षेपुरतच सिमीत झालं आहे. संकल्पना जरी स्पष्ट झाल्या नाही ‌तरी पाठांतर करून‌ व कॉपी करू मुलें पास होत आहे त.अवांतर वाचन संदर्भासाठी खूप उपयोगी पडतं, पण मुलांचं आवांतरवाचन आज जवळजवळ नाहीच.घोकाओका एवजी विचार करा आणि लिहा असेच परीक्षेचे स्वरूप आता राहणार आहे.

माणसें घडतात ती प्रेरणेमुळेच. आपल्या अवतीभवती असलेल्या प्रेरणेचा शोध घ्यायचा असतो. काही व्यक्तिमत्वें काळाच्या ओघात विस्मृतीत जातात,काही व्यक्तिमत्त्वें दुर्लक्षित राहतात. जेव्हा एखादी व्यक्ती कल्पने च्या पलीकडे जाऊन काहीतरी करते, असाध्य गोष्ट साध्य करते, अपंगत्वाचा बाऊ न करता त्यावर मात करते,व इतिहास घडविते त्याची दखल इतिहासाला घ्यावीच लागते. शरीराने अपंग असलेले मनाने अपंग नसतात.खेळाडू परिपूर्ण असावा त्याच्यामध्ये कोणतच व्यंग नसावं अशी सर्वांची इच्छा असते पण अनेक खेळाडूंनी व्यंग असतानाही यशश्री खेचून आणली आहे. व्यंग असून खेळणं वेगळं आणि अनेक पदकांची माळ गळ्यात घालून प्राविण्य मिळवणं वेगळं .असेच एक व्यक्तिमत्व म्हणजे बाबा ‘पँथर’ सिधाये उर्फ यशवंत प्रभाकर, जे पहिलेच मूकबधिर क्रिकेटपटू होते.