मशरूम कॉर्न कटलेट
साहित्य : 2 मोठे कांदे व 100 ग्रॅम मशरूम चिरलेले, 1 वाटी ओल्या मक्याचे दाणे, 1 वाटी उकळून मॅश केलेले बटाटे व ब्रेडचा चुरा, 2 चमचे बदाम काप, 1 मोठा चमचा टोमॅटो कॅचप, बटर, तूप, गरम मसाला, मीठ, मिरेपूड अंदाजे.
कृती : तूप गरम करून कांदे परतून घ्या. ब्रेडचे तुकडे सोडून सर्व साहित्य एका नंतर एक टाकून परतून घ्या. मीठ मिरेपूड टाकून 2 मिनिटे शिजू द्या. थंड झाल्यावर ब्रेडचे तुकडे मिसळा व कटलेटच्या आकाराचे गोल बनवा. अर्धीवाटी कॉर्नफ्लोअर आणि 1/2 वाटी मश्रुम पावडरमध्ये तेल व मीठ टाकून पाण्याने पातळ मिश्रण बनवा. या मिश्रणात कटलेटस बुडवून ब्रेडच्या चुऱ्यात रोल करा. गरम तेलात सोनेरी होईपर्यंत तळा.

मशरूम आचारी टिक्का
साहित्यः १२-१५ मध्यम आकाराचे बटन मशरूम, १ कांदा चौकोनी चिरुन, १ भोपळी मिरची चौकोनी चिरुन, १ टोमॅटो चौकोनी चिरुन, २-३ चमचे घट्ट दही , १-२ चमचे डाळीचे पीठ ( भाजलेले असेल तर उत्तम.), २ चमचे आलं-लसुण पेस्ट , २ चमचे लोणचे मसाला. १/२ चीज क्युब किसुन, १/२ चमचा कसूरी मेथी, १/२ चमचा साखर, १ चमचा लाल तिखट, मीठ, हळद, तेल बांबु स्क्युअर्स कींवा लोखंडी सळ्या ग्रील करण्यासाठी.
सॅलड साठी :- १ कांदा उभा पातळ चिरुन, १ टोमॅटो उभा पातळ चिरुन, मीठ, तिखट, लिंबूरस
कृती :- प्रथम मशरूम स्वच्छ कापडाने नीट पुसुन घावेत. मश्रुम्स कधीही धुवुन घेउन नयेत त्यांना खुप पाणी सुटतं आणी ते मऊ पडतात.मशरूम ना खुप माती असेल तर एखादा स्वच्छ न वापरलेल्या टूथब्रश ने हलक्या हाताने साफ करुन घ्यावेत.देठ तसेच राहु द्यावेत. कांदा, आणि ढबु मिरचीचे मोठे चौकोनी तुकडे करुन घ्यावेत. टोमॅटो च्या मधल्या बिया काढुन त्याचे पण मोठे तुकडे करुन घ्यावेत.

एका बाउल मध्ये दही, डाळीचे पीठ, आलं-लसुण पेस्ट, लोणच्याचा मसाला, कसुरी मेथी, साखर, तिखट, मीठ, हळद, चीज ईत्यादी सर्व मॅरीनेशन चे साहित्य घेउन नीट एकत्र करावे. हे मॅरीनेशन मशरूम, कांदा आणि भोपळी मिरची च्या तुकड्यांना सर्व बाजुनी लागेल असे चोळावे. २०-२५ मिनीट्स फ्रीज मध्ये झाकून ठेवावे. बांबु स्क्युअर्स किंवा लोखंडी सळी वर आधी कांद्याचा तुकडा, मग टोमॅटो तुकडा खुपसुन घ्यावा. मग त्यावर मश्रुम देठाकडुन खुपसावे. मग त्यावर ढबु चा तुकडा खुपसून घ्यावा. मग परत कांदा, टोमॅटो, मश्रुम आणि भोपळी असे अल्टरनेट खुपसुन घ्यावे. आता तवा गरम करुन त्यावर एक चमचा तेल सोडावे आणि त्यावर या सळ्या/स्क्युअर्स अलगद ठेवावे.गोल गोल फिरवत सगळीकडुन नीट भाजुन घ्यावे.गॅस ची आच मध्यम असावी म्हणजे करपणार नाही व नीट भाजले जातील. तंदुर ईफेक्ट येण्यासाठी डायरेक्ट गॅस च्या फ्लेम वर काही मिनिटे भाजावे. सॅलड साठी दिलेले साहित्य एकत्र करुन सॅलड करुन घ्यावे. गरमगरम मश्रुम टीक्का, सॅलड आणि लिंबाच्या फोडीसोबत सादर करावे.

थंडीच्या मोसम चालू झाला या मोसमात बाजारात मटार मुबलक प्रमाणात उपलब्ध असतो. जेवणात हिरव्या मटारच्या सेवनाचे अनेक फायदे आहेत. मटार-पनीर, मटार-पुलाव, आलु मटार, मटाराचे कटलेट यासारखे विविध खाण्याचे स्वादिष्ट प्रकार मटारापासून बनवता येतात. लो कॅलरी आणि अनेक पौष्टिक तत्वे असलेल्या मटाराचे अनेक फायदे आहेत. वजन कमी करण्याचा गुणधर्म असलेल्या मटाराचे लठ्ठ व्यक्तिंनी अवश्य सेवन करावे. मटारातील तत्वे कॉलेस्ट्रॉलची मात्रा कमी ठेवण्यास मदत करतात. यात मोठ्या प्रमाणावर अढळून येणारे अँटीऑक्सिडेंट्स ब्लड वेसल आणि आर्टरिजला ब्लॉक होण्यापसून परावृत्त करतात. मटारचे सुप प्यायल्याने रक्तदाब कमी ठेवण्यास मदत होते. मटारामध्ये असलेली फायबरची अधिक मात्रा बध्दकोष्ठतेवर गुणकारी आहे.

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

काही मटारच्या कृती.
मटार उसळ
मटार करंजी
मटार चटणी
मटार पॅटीस
मटार पराठा
मटार पनीर
मटार सामोसा
मटार रोल विथ चीज
मटार भात
मटार चीज पॅटिस
मटार चाट

हादग्याची ताटभर फुले चिरून (फुले चिरत असतांना फुलांच्या आतला केसर काढुन टाकावा शक्यतो. तो बरेचवेळा कडवट असतो) ,दोन कांदे चिरून,एक टोमॅटो बारीक चिरून ,चवीनुसार हिरव्या मिरच्या ,मीठ व साखर, मोहरी, चिमूटभर हिंग,हळद,दोन टेबलस्पून बेसन पीठ.

पाण्यानंतर जगात सर्वात जास्त प्यायलं जाणारं एकमेव पेय म्हणजे चहा… भारतासोबत, व्हिएतनाम, नेपाळ, बांगला देश, इंडोनेशिया, केनिया, मलेशीया, युगांडा, टांझानीया, आफ्रिका या देशांत चहाचं मोठ्या प्रमाणात उत्पादन घेतलं जातं.

साहित्य - गव्हाच्या लाह्या, ज्वारीच्या लाह्या, धानलाह्या, मूग डाळ, मसूर डाळ, मटकी, हरभरा डाळ, हिरवे वाटाणे, काबुली चणे, शेंगदाणे, काजू, बेदाणे, खोबर्यावचे काप, तेल, मीठ, लाल तिखट, हळद, सायट्रिक अँसिड, साखर, गरम मसाला, हिंग, खसखस, कढीपत्ता आणि मोहरी.

कृती - एक-एक वाटी तिन्ही प्रकारच्या लाह्या, इतर धान्य अर्धी अर्धी वाटी किंवा आपल्या आवडीप्रमाणे घेऊन भिजत घालावी, ८-१0 तासांनी पाण्यातून काढून कापडावर घालून कोरडे करावे, कढईत तेल तापवून डाळी आणि धान्यं तळून घ्यावी तसेच शेंगदाणे, काजू तळावे. तळलेले जिन्नस आणि लाह्या एकत्र करावे. एक वाटीभर तेल तापवून त्यात कढीपत्ता, मोहरी, हिंग, हळद, खसखस घालून जरा परतावं. त्यात वरील मिश्रण घालून मीठ, लाल तिखट, गरम मसाला, खोबर्या चे काप आणि बेदाणे घालून सर्व जिन्नस खाली-वर करावं. सायट्रिक अँसिड आणि साखर बारीक करून सर्वात शेवटी टाकावी. गॅस बंद करून सर्व जिन्नस चांगलं एकत्र करावं. हा चिवडा व्यवस्थित गार झाल्यावर डब्यात भरावा.

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

धान्यफराळ म्हणून भाजलेल्या धान्याचे पदार्थ केले जातात. अशा वेळी या भाजणीचा उपयोग करता येतो. ही भाजणी वापरून खमंग पदार्थ तयार करता येतात.

साहित्य : जुने तांदूळ, गुळ, तुप, खसखस, केळ, तळण्यासाठी तुप

कृती : अनारसा पीठ: तांदूळ, तीन दिवस पाण्यात शिजत ठेवणे, तीन दिवस पाणी बदलत राहणे, तिराच्या दिवशी तांदूळ फडक्यावर पसरुन कोरडे करणे. किंचीत ओलसर असतानाच ते कुटणे नंतर पीठाच्या चाळणीने चाळणे, जेवढे पीठ निघेल तेवढाच गुळ घेणे. दोन वाट्या पीठास दोन बाढया गुळ व चार चमचे तुप घेणे. पीठ, गुळव तुप एकजीव होईपर्यंत कुटणे चांगले मऊ झाल्यावर त्याचे गोळे करुन डब्यात ठेवणे. पाच सहा दिवसांनी अनारशासाठी पीठ तयार होते एक दोन दिवसांनी डबा उघडून पहाणे फार कोरडे पीठ वाटल्यास त्यात केळे ठेवणे. पीठ मऊ, होते.

अनारसे करायची पद्धत: तयार झालेलेपीठ परातीत मळणे नंतर त्याची पेढ्याएवढी गोळी करणे. पोळपाटावर खसखस पसरुन त्यावर गोळी गोल गोल फिरवणे. कढईत तुप टाकून त्यावर तयार झालेला अनारसा मंद आचेवर खसखसीची बाजूवर घेऊन तळणे.

- श्रीमती मृदुला सु. प्रधान

५१ सीकेपी पाककृती व सण-वार या पुस्तकातुन

कुरमूरे थोडे गार झाले कि आधी त्यात सुके पदार्थ घालावेत. चवीपुरते मिठ, फरसाण, तळलेले शेंगदाणे आणि शेव घालून मिक्स करावे. नंतर मिरच्या, कैरी, कांदा, कोथिंबीर आणि लिंबाचा रस घालून मिक्स करावे. खुप जास्त वेळ मिक्स करू नये. लगेच सर्व्ह करावे. भेळ तयार केल्यावर लगेच खावी. भेळ तयार करून ठेवल्यास ती नरम पडेल.

दूध उकळावे व त्यात वेलची पूड टाकावी. आटवून पाव भाग राहिल्यावर थंड व्हायला ठेवावे. आमरस, मिश्र फळांचा रस व क्रीम व्यवस्थित मिसळावे. कुल्फीच्या साच्यात मिश्रण भरून कुल्फी तयार व्हायला ठेवावी.

साहित्य:- खवा पाव किलो, साखर तीन वाट्या, तांदळाची पिठी पाऊण वाटी, वेलची व जायफळ पूड एक चमचा, कणीक दीड वाटी, मैदा दीड वाटी, दूध एक वाटी, साजूक तूप अर्धा चमचा.

कृती:- साखर मिक्सारवर बारीक करून मैद्याच्या चाळणीने चाळून घ्यावी. तांदळाची पिठी साजूक तुपावर मंद आचेवर भाजून घ्यावी. खवा मोडून तूप सुटेपर्यंत भाजावा. खवा गार झाल्यावर त्यात तांदळाची पिठी व साखर घालून हे सारण मऊ मळावे. मैदा व कणीक मीठ घालून दुधाने (लागले तर पाणी) मऊ भिजवावे. पोळ्या करताना खव्याच्या लिंबाएवढ्या गोळ्या कराव्या. कणकेच्या गोळ्या त्याच्या दुप्पट कराव्यात. कणकेच्या दोन पाऱ्यांमध्ये खव्याची एक पारी घालून हलकेच पातळ पोळ्या लाटाव्या. नॉनस्टिक तव्यावर मध्यम आचेवर भाजाव्या.

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३