कविता-गझल-चारोळी-वात्रटिका

देणाऱ्याने देत जावे
घेणाऱ्याने घेत जावे ॥ धृ ॥

सत्तेवरल्या मंत्र्याकडून
भले मोठे पोट घ्यावे
मऊ मऊ खुर्चीसाठी
डावपेच त्यांचेच खेळावे ॥ १ ॥

गरीबशा लोकांकडून
गरीबीची दु:खे घ्यावी
पोटातल्या आगीसाठी
हातचलाखी शिकावी ॥ २ ॥

भडकलेल्या आगीवरुन
तडकण्याचा गुण घ्यावा
भरलेल्याशा 'खिशा'कडून
आपला तेवढा 'हप्ता' खावा ॥ ३ ॥

मेलेल्याने मरत रहावे
खाणाऱ्याने खात जावे
नरकातल्या जागेविषयी
'खाऊबा'ने निश्चिंत रहावे ॥ ४ ॥

(कवी विंदा करंदीकरांची 'देता' कविता, जी आमच्या शालेय अभ्यासक्रमात होती, ती प्रस्तुत कवितेची स्फूर्ती आहे.)

-यतीन सामंत
ऋणानुबंध या कविता संग्रहातून
(१९७४)

म्हातारपण असतं नाजूक साजूक
तापून निवणाऱ्या एका काचेप्रमाणे
म्हातारपण असतं दुखरं ठुसठुसतं
उगा सलणाऱ्या शब्दांच्या वेदनांगत

म्हातारपण असतं थकलेलं शीणलेलं
दाट कापडाच्या उसवत्या वीणीप्रमाणे
मन असतं अस्थिर, भिरभिरणारं
तरंगणाऱ्या एका नि:संग पर्णाप्रमाणे

म्हातारे डोळे असतात हळवे
थोड्याशा प्रकाशाने भिरभिरतात
जराशा आपुलकीनेही पाझरतात
किंचित तिरीपीने येते तिरीमिरी
आधाराला अशावेळी लागतं कुणीतरी

म्हातारपण एकटं एकटं असतं
आतुरतेने वाटते हवी कुणाची साथ
आभाळ पेललेले हे समर्थ हात
आज कागद झेलतानाही शरमतात

आहे का परप्रकाशी हे म्हातारपण
परावलंबी, अगतिक, लाजिरवाणं
आग ओकून निद्रिस्त ज्वालामुखीप्रमाणे
कि निष्पर्ण होत जाणाऱ्या वृद्ध वृक्षाप्रमाणे

म्हातारपण असतं साजिरं गोजिरवाणं
मायेच्या मेणागत सहज पाघळणारं
स्निग्ध, शांत निष्पाप नि निरागस
सोबत अनुभवाचे गहिरे श्वास-निश्वास

आम्ही शोधताना मोठेपणाच्या पाऊलखुणा
ठसे उमटवणारी पाऊले मागेच रहातात
भराभरा चढताना प्रगतीच्या पायऱ्या आम्ही
जाणवतही नाही ते स्पर्शणारे आशीर्वादांचे हात

म्हातारपण आपलं हे आपलंच असतं
सतत आपली पाठराखण करतं
निवांत टेकावं कधी तर अचूक गाठतं
विरळ केसांतून, अरळ बोळक्यातून हसत राहतं

उगा धावतो साठवण्या तारुण्याचे कवडसे
दृष्टीआड करुन जवळचे वार्धक्याचे वळसे
विकासत जीवन असे फुलत जाते लोभसवाणे
गडद रुपेरी सुरांनी खुलून येते जीवनगाणे

म्हातारपण असतं संपन्न सिद्ध, द्यावे त्याला काय देता
एक मायेची फुंकर, आपुलकीची ओंजळ नि तेवती कृतज्ञता

- यतीन सामंत

निसर्गाची ओळख मानवाला प्रथम चिमणीपासूनच होते. एक घास चिऊचा… सांगतच आपली आई आपणास एक-एक घास भरवते.

दारु, बिडी-सिगार, अफू, गांजा, त्यांचा राजा गर्द !

लत लागतां, कित्येक संसार, त्याने केले सारे बरबाद

अजगराच्या विळख्याहूनी, महाभयंकर सत्य

एक नव्हे, अनेक सारे, नष्ट होतील त्यांत

होत आहे उध्वस्त आमची, तरुण ही मंडळी

नशेच्या ह्या चक्रामध्ये, गुंतली जी सगळी

जाणूनी घ्या त्या शत्रुला, छुपा रुस्तूम तो

प्रवेश एकदा शरिरीं मिळतां, कायमचा तो राहतो

सहज काढून टाकीन त्याला, नका करुं वल्गना

घेऊन जाईल प्राण तुमचे, हीच त्याची गर्जना

डॉ. भगवान नागापूरकर

९००४०७९८५०

तू भेटलीस की
का बेचैन होते
वेडे मन माझे...
तू भेटलीस की
का होतात डोळे
ओलेचिंब माझे...
तू भेटलीस की
का काळीज होते
कासाविस माझे...
तू भेटलीस की
का व्यर्थच भासे
हे जीवन माझे...
तू भेटलीस की
का बेभान होते
सारेच ग माझे...

© कवी – निलेश बामणे

ज्यांचे घर फुलून आले ।।

त्यांनी आसरा द्यावा ।।

ज्यांना ज्ञान प्राप्ती झाली ।।

त्यांनी लोकांना शिक्षण द्यावे ।।

ज्यांचे नाते सूर्या बरोबर आहे ।।

त्यांनी थोडा उजेड द्यावा ।।

ज्यांचे नाते चंद्रा बरोबर आहे ।।

त्यांनी थोडा अंधार द्यावा ।।

निसर्गाने दिलेली जन्माची ।। देणगी स्विकारून घ्यावे ।।

।। जाता जाता मातीला समृद्ध आणि भेट देऊन जावे ।।

• कवी : सचिन राजाराम जाधव
• sachinrjadhav1992@gmail.com

बराच काळ चिवचिव करीत एक दिसे चिमणीं

काय बरे तिज लागत असावे विचार आला मनी...१,

तगमग आणि उत्सुक दृष्टीने बघे चोंहिकडे

परि लक्ष वेधी ती हालचालींनीं आपल्याकडे....२,

शिकवतेस कां ? तूझी चिवचिव भाषा मजला

मदत करिन मी शक्तीयुक्तीने दु:ख सारण्याला...३,

बघूनी मजकडे चिमणी ओरडे मोठ्या रागानें

समर्थ आहे मी माझ्या परि ती नको मदत घेणे...४,

मानवप्राणी तूं एक असूनी बुद्धीमान आहे

मधूर बोलूनी इतरावरती छाप पाडीत जाये...५

शिकून घेशील हलके हलके माझी ती भाषा

पक्षावरती वर्चस्व गाजविण्या येईल तुज नशा...६,

जें जें कांहीं तुज नूतन दिसते ह्या जगते

धडपड करूनी सारे मिळवी प्रयत्न करूनी ते...७

मोठेपण मिळाले तुजला आपल्या बुद्धीने

दुरपयोग केलास त्याचा तूं आखूनी योजने...८,

तुला वाटते यश मिळविले आपल्या परिने

असहाय्य केलेस इतर जीवनां ह्या जगी जगणे...९,

पक्षी भाषा अवगत करणे साह्यासाठी नसे

भांडणे जुंपूनी आमच्यामध्ये गंमत बघत बसे....१०,

फसवे बोलत जवळीं घेवून आम्हा बंदी करी

विश्वासघात हा सहज स्वभाव दिसे तुझ्यापरी...११

कसा टाकूं मी दगड स्वत: माझ्या पायावरी

पक्षी होवूनी जर आलास तूं भाषा शिकवील सारी....१२,

भटकते पिल्लू तिच्या जवळीं दिसले मजला

शांत होवूनी चिमणी उडाली त्याच वेळेला....१३

डॉ. भगवान नागापूरकर

९००४०७९८५०

bknagapurkar@gmail.com

माझ्या बाबांच्या शुक्राणूतून
आलेली २३ गुणसूत्रं
माझ्या आअीच्या पक्व बीजांडातून
आलेली २३ गुणसूत्रं
मिळून झाला ४६ गुणसूत्रांचा
माझ्या गर्भपिंडाचा आराखडा …

त्यानंच ठरविलं माझं
रूपमत्व, व्यक्तीमत्व आणि बुध्दीमत्व
त्यानंच ठरविला माझा जीवनप्रवास
त्यानंच ठरविलं माझं जन्मनक्षत्र
नाडी, गण, योनी आणि जन्मरास

या गुणसूत्रांत …
नाही शनी, नाही मंगळ,
नाही राहू नाही केतू
कुणी नाही वक्री ...
कुणाची नाही दृष्टी वाकडी,
नाही साडेसाती,
नाही ग्रहांची पीडा किंवा कृपा
कशासाठी जाअू ज्योतिषीकडे?
निसर्गानंच लिहीली ...
माझी …… जन्मपत्रिका ...

-- गजानन वामनाचार्य, मुंबअी

सखये अजुनही दरवळवतो
तुझ्या, प्रीतीचा गंध कस्तूरी....

रुतलेल्या तुझ्या पाऊलखुणा
मृदगंधलेल्या या सुन्न वाटेवरी....

आजही तुझेच वेड लोचनांना
उमलुनी येती प्रीतभाव अंतरी....

सांगनां, यातुनी सावरावे कसे
मृदगंधलेल्या या सुन्न वाटेवरी....

हे गुज, मनीचे मधुरम प्रीतीचे
व्याकुळलेले, केशरी सांजतीरी...

कालचक्र हे अखंडित अविरत
तशीच ओढ़, तुझीच गं निरंतरी....

--वि.ग.सातपुते (भावकवी)

(9766544908 )

रचना क्र.२७५

२९/१०/२०२२