पिंपात मेले ओले उंदीर त्यांचे जहर कडू पिऊन होतील
आत्मे ज्यांचे स्तब्ध शांत मडू ।।१।।

अशाच भाही लहरी येती लहरी घुमून जाती
अशाच काही काव्यकल्पना जीवा घेरुन जाती ।।२।।

परंतु राही अमर जगामधी गाथा तुकारामाची आणि स्मरती
अभंगवाणी नाम्या ऐक्याची ।।३।।

अजुन ऐकवी कुणी वैराणी वाणी मिरेची
ज्ञानदेव तो अमृत पाजी बोधसत्व यासी ।।४।।

--- द्वारकानाथ शंकर (जयंत) वैद्य

तीन गुणांनीं युक्त असूं द्या, तुमचे जीवन सारे

जीवन यश पताका तुम्हीं, फडकवित रहा रे

असती सारे ईश्वरमय, याच भूतला वरचे

प्रथम मान द्या हो प्रभूला, कार्य समजून त्याचे

आनंद घेऊनी संसारांचा, लक्ष्य असावे जीवनीं

निसर्गाचे हे चक्र फिरावे, विचार असूं द्या मनी

दुसऱ्याचा बघूनी आनंद, दुप्पट होई आपला

आयुष्यातील कांहीं भाग, अर्पा तुम्हीं समाजाला

तीन दिशात्मक जीवन जगा, यश तुमचे हातीं

जीवनातील आनंद घेतां, समाधान ते लाभती

डॉ. भगवान नागापूरकर

९००४०७९८५०

शोभिवंत घर केले, आधुनिक बनलो मी

विविध वस्तू संग्राहिले, शोभा देण्या आले कामी

शिरे व्याघ्र, हरणाची, लटकाविली भिंतीवरी

झाडे रंगीत पानांची, कुंडीत शोभती बरी

काचेचा मोठा टँक घेऊनी, पाण्याने भरला

रंगीत मासे आंत सोडूनी, दिव्यानी प्रकाशिला

रंगी बेरंगी आकर्षक मासे, चपळाईने पाण्यांत पोहती

नयनाला ते मनोहर भासे, चित्त साऱ्यांचे वेधती

खेळून भूक लागली, हा विचार आला मनी

जीवंत किडे सोडले जली, खाण्यासाठी माशांना

शर्यत किडे माशांची, बघून वाटली गम्मत

भक्ष्ये पकडूनी किड्यांची, मासे असती जिंकत

मनी निराशा आली अवचित, विचार येता ध्यानीं

जीवन मरणाची ही शर्यत, जगे एक दुसऱ्यास मारुनी

परि निसर्गाची रीत निराळी, संधी देई जगण्याते

बंदीत टाकूनी किडे सगळी, वंचित केले त्या संधीते

निराश होऊनी जातां, काढून घेतले माशांना

जलाशांत सोडूनी देतां, आनंद झाला मनां

-- डॉ. भगवान नागापूरकर

९००४०७९८५०

इवलेसे हे फूल तयाची प्रतिमा भासे मोठी

तेजोनिधीच्या आगमनाने,
निळ्या आभाळां सोनझळाळी, जलद अवतरती सोनेरी किती,---- डोकावती विस्तीर्णजलाशयी,---

आपुला रंग लेऊनी पाणी,-----
कसे खळाळते समुद्री,खाली, अस्तित्व" अमुचे दाखवतो त्यांना, प्रतिबिंबित होऊनी समुद्रकिनारी,--

निळा जलाशय तो हसे गाली, कुठून आली माझ्यावर "निळाई", वर्षा ऋतूत जेव्हा 'बरसला' तुम्ही,
तुमच्यातील पाणीच आले खाली,

निळे--शाssर रंगले माझे पाणी,
किनार्‍यावर लोक हिंडून बघती, जलभरले' "मेघ" कुठे असती,--
उत्सुकताही त्यांना केवढी,-?

माझ्यात तुमचे प्रतिबिंबदिसे,
भास्करच त्यांना उत्तर देई ,
थेंब -थेंब पारदर्शक होती,
ही जादू सगळी सूर्यप्रकाशाची,

सोनेरी रंगाचा मुलामा घेऊनी,
पाणी कसे वर बघत असे,
विलक्षण रंगसंगती साधती किनाऱ्यावरती बाजूची झाडे,

हिरवागार रंग कंच लेवुनी, भोवती उभी कशी हिरवाई, आपल्या अद्वैताचे साक्षीदार ते,
शिवाय किनाऱ्यावरची रेती,-----

हिमगौरी कर्वे.

जे जे मजला हवेच होते, मिळवित गेलो यत्न करूनी

चालत असता जेव्हा पडलो, उठलो होतो धीर धरूनी

आतंरिक ती शक्ती माझी, पून्हा पून्हा तो मार्ग दाखवी

शरिराला ती जोम देवूनी, वाटेवरती चालत ठेवी,

निराश मन हे कंपीत राही, विश्वालासा तडे देवूनी

दु:ख भावना उचंबळता, देह जाई तेथे हादरूनी

परि विवेक हा जागृत होता, विश्लेषन जो करित राही

सुख, दु:खाचा अर्थ लावूनी, मनास तेव्हा धीरच देयी

गीळून घेता अपयश सारे, खंत वाटली कधी न त्याची

समज आली मनास ही की, चूक असावी मार्ग निवडीची.

डॉ. भगवान नागापूरकर

९००४०७९८५०

यज्ञाच्या धगधगत्या कुंडातून ती उगवली,
जणू अग्नीनेच मानवी रूप धारण केलं.
राखेतून उठलेली ज्वाला
नाव तिचं द्रौपदी.

तिच्या जन्मातच एक प्रतिज्ञा होती,
अपमानाच्या सावलीतून उभं राहण्याची.
ती फक्त कन्या नव्हती द्रुपदाची,
ती काळाच्या कपाळावर उमटलेली रेषा होती.

स्वयंवरात तिच्या शब्दांनी
एका धनुर्धराच्या अंत:करणाला ठेस लागली.
एक “सूतपुत्र” हा उच्चार
इतिहासाच्या छातीत रुतून बसला.
चूक होती....
हो, मानवी...
पण त्या चुकीवर उभारलेलं अधर्माचं साम्राज्य
अधिक गडद होतं.

इंद्रप्रस्थातल्या एका हसण्याने
अहंकाराच्या किल्ल्याला तडा गेला.
हास्य क्षणभंगुर होतं,
पण सूडाचा प्रतिध्वनी दीर्घकाळ घुमला.

आणि मग ती सभा…
जिथे धर्म ग्रंथात उरला,
आचरणात नाही.

चौसरावर माणसं हरली,
पण हरवली गेली ती.
जणू ती श्वास नसून दावणीला बांधलेली वस्तू होती.

तिच्या डोळ्यांत अश्रू नव्हते तेव्हा,
तेथे प्रश्न होते.
“स्वतःला हरवलेला पती
पत्नीचा स्वामी कसा?”

सभागृहात शस्त्रं शांत होती,
पण मौनानेच सर्वांत मोठी हिंसा केली.
भीष्मांच्या विवेकाला उत्तर सापडलं नाही,
द्रोणांच्या ज्ञानाला दिशा नव्हती,
धृतराष्ट्रांच्या अंधत्वाने
सत्यालाच अंध केलं.
विदुरांच्या विवेकाला साखळदंड होता.
मौनानेच अन्यायाला वस्त्र दिलं.

त्या क्षणी ती एकटी नव्हती,
तिच्या आक्रोशात संपूर्ण स्त्रीत्व उभं होतं.

आणि जेव्हा सर्व नाती तुटली,
तेव्हा एका सख्याची उपस्थिती
आकाशासारखी तिच्यावर पसरली
अर्थात श्रीकृष्ण....

तो तलवार घेऊन आला नाही,
तो धर्माचा उपदेश घेऊनही आला नाही.
तो आला,
विश्वासाचा अदृश्य हात बनून.

तिच्या वस्त्रांची लाज राखताना
त्याने तिच्या आत्म्याला सांगितलं,
“तू देह नाहीस, तू अस्मिता आहेस.”

त्या क्षणी चमत्कार फक्त वस्त्रांचा नव्हता,
तो होता नात्याचा.
जिथे देव आणि भक्त नव्हते,
होता फक्त सखा आणि सखी.

ती कोसळली नाही,
कारण तिच्या पाठीशी उभं होतं..
एखादं शस्त्र नव्हे,
तर समजून घेणारं मौन.

युद्ध पेटलं,
रक्ताने पृथ्वीला किंमत मोजावी लागली.
सूड जिंकला की न्याय,
हा प्रश्न अजूनही हवेत आहे.

विजयानंतरही तिच्या मनात
सभागृहाचं प्रतिध्वनी घुमत राहिला असेल,
कारण रणभूमी जिंकूनही
आत्म्याची हरवलेली शांतता
कोण परत देऊ शकतं?

द्रौपदी म्हणजे
अपमानावर उभं राहिलेलं धैर्य,
चुकीवर प्रश्न विचारणारी बुद्धी,
आणि सख्याच्या आधाराने
स्वतःला हरवू न देणारी चेतना.

ती शिकवून जाते,
परिस्थिती अंधार देऊ शकते,
लोक मौन धारण करू शकतात,
पण एक जरी सखा
विश्वासाने उभा असेल,
तर आत्म्याचा दिवा विझत नाही.

आणि जिथे आत्म्याचा दिवा जळत राहतो,
तिथे इतिहास केवळ रक्ताने नाही,
तर स्वाभिमानाने लिहिला जातो.

द्रौपदी म्हणजे
जन्म, अपमान, प्रश्न आणि ज्वाला
यांचं एकाच वेळी धगधगतं रूप.

आणि शेवटी ती सांगून जाते,
युद्ध जिंकलं तरी इतिहास शांत होत नाही.
स्त्रीचा सन्मान जपला गेला नाही तर,
प्रत्येक सभागृह हे
कुरुसभाच ठरते.

•ॲड.कीर्तिराज शैलेंद्र आगलावे, पुणे ✨
मो:- 9011841212

मी तुका चाललो पंढरीला पायी
लोचनी ब्रह्म ते विठ्ठल रखुमायी।।धृ।।

वेचुनिया संतांच्या सद्गुणी
गुंफितो मी भावफुलांची वेणी ।।१।।

रांगलो, खेळलो, धावलो पाऊली
या साऱ्याच , विश्वाच्या अंगणी ।।२।।

नुमजली मजला संसाराची खेळी
मी अज्ञानी ऐकितो संतांची वैखरी ।।३।।

लावूनी टिळा गंध अबीर कपाळी
मी दंगतो भारूडी,अभंगी, कीर्तनी ।।४।।

मी रचिता गाथेत जीवनाची भैरवी
मजला लागते ती ब्रह्मानंदी टाळी ।।५।।

-- वि. ग. सातपुते. (भावकवी)

9766544908

रचना क्र. ८८.

१९ - ३ - २०२२.

“सुमनांजली” या काव्यसंग्रहातून…