वासुदेव, पिंगळा, पोतराज इत्यादी पात्रे मला कधीच संस्कृती वाटली नाही..उलट भटक्यांच्या पिळवणुकीची सांस्कृतिक व्यवस्थाच वाटत आलीय.

प्रत्येकजण नजर आणि मान उंच करून गेलेल्या व्यक्तीच्या घरातलं कुणी दिसलं की शक्य तेव्हढं चेहऱ्यावर दुःख आणून मोबाईल लपवत अपेक्षेने त्यांच्याकडे पहात असतो. अनेकदा बिल्डिंगमधले कुणी सहृदयी खुर्च्यांची, पिण्याच्या पाण्याची व्यवस्था करतात.

संस्कृतमधील अमूल्य’ या शब्दापासून ‘अमूल’ हा शब्द या क्रांतीला मिळाला. AMUL म्हणजे ‘आनंद मिल्क फेडरेशन युनियन लिमिटेड’. सहकारी तत्त्वावर जसा आपल्या महाराष्ट्रातील ‘प्रवरा सहकारी साखर कारखाना’ आशियातील पहिला म्हणून ओळखला जातो. तंद्वतच ‘अमूल’लाही सर्वप्रथम असल्याची मान्यता आहे.

देहाकडे , संसाराकडे व जीवनाकडे पहाण्याचा दृष्टिकोन असा विकृत झाल्यामुळे , आधिभौतिक प्रगतीकडे , सामाजिक जीवनाकडे व राष्ट्रहिताकडे लोकांचे संपुर्ण दुर्लक्ष झाले.

पानामधले महत्त्वाचे घटक झाले. पान, चुना, कात आणि सुपारी. हे सर्व पदार्थ एकमेकांना पूरक आहेत. यातील प्रत्येक पदार्थाचे काही विशिष्ट वेगवेगळे गुणधर्म आहेत. पण हे पदार्थ जेव्हा चावले जातात, एकमेकात मिसळले जातात, आणि सर्वात महत्त्वाचे, चघळले जात असताना, त्यात लाळ मिसळली जाते, तेव्हा या सर्वांचे मुलभूत गुणधर्म थोडे बदलून सौम्य होतात.

माणूस म्हटला की कौतुकाचे, आनंदाचे अनेक प्रसंग स्वत:सह आपल्या परिचित स्नेहीजनात, कुटुंबात अन् या संपूर्ण विश्वात येत असतात. प्रत्येकाला आपल्या भावभावना, सकारात्मकता यांची देवघेव करायला आवडते. यामध्ये अभिनंदन या शब्दानी साऱ्यासाऱ्यांना आपलेसे करता येते. अन् सन्मानाचा बहुमान स्वीकारल्यासारखा सुखद अनुभव दुसरा नाही असे म्हटले तर ते चुकीचे होणार नाही.

अभिनंदन या एका शब्दानी दोन अनोळखी माणसांमध्ये मैत्रीचे सुरेल नाते गुंफले जाते. प्रत्येकाला, तो लहान असो की मोठा आपल्याला मिळालेली शाबासकी भावतेच.

आजच्या युगात सर्व क्षेत्रात स्पर्धा वाढली आहे. कुठलेही यश मिळवताना अपार कष्ट, जिद्द धरून विद्यार्थ्यांना अभ्यास करायला लागतो. मात्र काही वेळेला पालक आपल्या इच्छा आकांक्षासाठी मुलांचा कल न बघता आपल्या स्वप्नपूर्तीसाठी त्याच्या शिक्षणावर लक्ष केंद्रीत करताना दहावीत गुणवत्ता मिळाली का? बारावीत काय दिवे लावणार? अपेक्षित गुणवत्ता मिळूनही जर हव्या त्या शाखेत, कोर्सला प्रवेश मिळण्यात अडचणी आल्या की कुणी या मुलांचे कौतुक केले अभिनंदन काय मस्त टक्के मिळवलेत? वगैरे, की हे पालक सुतकी चेहरा करून म्हणतात, अहो कसलं काय, सीईटीत बघू मग करू तोंड गोड याचे अन् तुमचेही.

यात आपण मुलांचा हिरमोड करत आहोत, त्याच्या वर्षभराच्या मेहनतीवर पाणी टाकत आहोत, एवढेच नव्हे तर त्याचे कौतुक न करता त्याच्या छोट्या छोट्या भावनांना गालबोट लावतो हे लक्षातच घेत नाहीत.

वास्तवात पालकांनी त्याच्या गुणवत्तेचे भरपूर कौतुक करून त्याला छानशी भेट, सिनेमा, कुठेतरी पर्यटन अशा स्वरूपात त्याच्या प्रयत्नांची दखल ही घ्यायलाच हवी. त्याच्या गुणांची इतरांशी तुलना टाळावी. आपण आज त्याच्या यशाने भरून पावलोत याची दिलखुलास कबुली त्याने मुलांना द्यावी. स्नेही, नातलग, त्याचा मित्रपरिवार, शिक्षक या साऱ्यांचा सहभाग, त्यांची शाबासकी याला स्वीकृती द्यावी. ज्यात मुलांना पालक आपल्या यशाची कदर करतात ही भावना मुलांचे आत्मबळ वाढवून पुढील स्पर्धात्मक युगासाठी त्यांना अधिक सक्षम करते, मुलांचा आत्मविश्वास वाढवते.

बरेचदा मोठ्यांना अभिनंदन म्हणणे शक्य होत नाही. अशावेळी बाजारात उपलब्ध असणाऱ्या अनेक छान छान आशयाच्या शुभेच्छापत्रांनी तुम्ही तुमच्या बोलक्या भावना व्यक्त करू शकता. नव्या युगात मोबाईलद्वारे एस् एम् एस् करून तुम्ही संवाद साधू शकता.

अभिनंदन हा एक छोटासा पण अत्यंत परिणामकारक शब्द आहे.

बाळाचे आगमन, आजीआजोबांचे अभिनंदन, नोकरी लागली, लग्न ठरलं, झालं, प्रमोशन, खेळात प्राविण्य, स्पर्धेतील यश, एखादं वर्ल्ड रेकॉर्ड, सेंच्युरी, गाठलेले लक्ष्य, प्रकाशित झालेले पुस्तक, सामाजिक कार्य, वास्तुप्रवेश, वाहन खरेदी, प्रसंगानुरुप केलेली मदत, मतभेद दूर सारण्यात घेतलेला पुढाकार यासारख्या अगणित गोष्टींच्या विश्वात कृती छोटीशीच पण मोठ्या आनंदाची असते. अभिनंदन हा एकच शब्द पण सार्‍या भावना त्यात व्यक्त करत राहतो. व्यक्ती कुठल्याही वयोगटातली असली तरी तिला तिच्याविषयीच्या कौतुकभर्‍या शब्दांचे आगळेच ममत्व वाटते अन् म्हणूनच कुणाचेही, कुठेही, केव्हाही खुल्या दिलाने अभिनंदन करणे म्हणजे दोन व्यक्तींचे मनोमिलन आहे. यासाठी फक्त मनमोकळेपणा, कौतुकाची दाद अन् शाब्दिक श्रीमंती हवी अन् ती देण्यासाठी उत्सुकता! जेथे कौतुक आहे तिथे शाबासकी आहे अन् कुतुहलही आहे. जे व्यक्तीव्यक्तींना अभिनंदन करण्यासाठी उद्युक्त करते. यासाठी कुठलेही व्यापताप, ताटकळणे, वाट पाहणे यासारखे बोअरिंग काहीच नसते. उलट आपण जेव्हा अभिनंदन! हा शब्द उच्चारतो तेव्हाच एक अधीरता ओठाशी रेंगाळते ज्यातून, दोघांनाही, अभिनंदन करणार्‍याला आणि स्वीकारणार्‍याला आनंदाचा एक असा अवखळ स्त्रोत मिळतो की ज्याच्या अनुभूतीतून जीवनाकडे बघण्याची नवी दृष्टी मिळते अन् त्या दृष्टीतून सकारात्मकतेचा, अधिक काहीतरी चांगले करायचा जोम मिळतो जो उसळत्या उर्जेला अनोखे बळ देत माणसामाणसात ओळखीचे बीज पेरीत प्रेमरज्जुंचे अपूर्व बंध बांधतो. अभिनंदन म्हणजे अनमोल भावभावनांचा शुभारंभ... चला तर मग करुया अभिनंदन.....

समता गंधे
५८/८, वसंतसृष्टी, पांडुरंगवाडी
गोरेगांव (पूर्व), मुंबई
४०००६३०२२-२८७४५६८१

वाहिन्यांचा कल्लोळ एवढा झाला की, यामुळे भारताच्या सांस्कृतिक मनोरंजनाची नुसती खिचडी झालेली आहे, त्यामुळे एखादेवेळी का विरंगुळा म्हणून या इडियट बॉक्सचा उपयोग करुन घेतो म्हटले तरी तो निव्वळ इडियटपणाच ठरतो यात तिळ मात्रही शंका उरली नाही. यात काही अपवाद सोडले अन् मनोरंजन होवू लागेल तर ‘कमर्शिअर ब्रेक’ची आडवी टांग ‘आड’ येते त्यामुळे आता

पुन्हा एकदा खर्‍या रसिकाने नाट्यगृहे, सिनेमागृहे अथवा वाचनालये किंवा परिसंवाद, व्याख्यानमाला या प्रकाराकडे वळण्याचा विचार करायला हरकत नाही.

नॅशनल पेमेंट कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया आणि भारतीय रिझर्व्ह बँक यांनी संयुक्तपणे ‘लेस कॅश व्हीजन 2018’ असे पत्रक तयार केले. ज्यात ग्राहकांसाठी मजबूत पायाभूत सुविधा निर्माण करण्यावर भर देण्यात आला आहे. डिजिटल बँकिंग आणि डिजिटल रुपी लोकप्रिय करण्यासाठी केंद्र सरकार व रिझर्व्ह बँक सातत्याने प्रयत्न करताना दिसतात. त्यामध्ये व्यापारी बँकांचाही फार मोठा सहभाग व सहकार्य आहेच.

खरं म्हणजे मोठ्यांना असे लहान मुलांसारखे प्रश्नच पडत नाहीत. त्यांना प्रत्येकाला वाटतं असते आपलेच प्रश्न सगळ्यात मोठे असतात तेच आपल्याला सोडवता येत नाहीत. त्यांना त्यांच्या सोयीनुसार प्रश्न पडतात आणि जेव्हा गरज असेल अडलेले असेल तेव्हाच विचारतात. मोठे झाल्यावर निरागसपणा जाऊन इगो आलेला असतो.

स्वाइन फ्लूच्या काळात आरोग्य विषयक सवयींना निदान पुण्यात तरी अतिशय महत्त्व आले होते, त्यामुळे काही प्रमाणात व्यक्तिगत स्वच्छतेची काळजी घेण्यात आली. नंतर अ त्या चांगल्या सवयी किती टिकल्या हे सांगता येणार नाही.