Login Here Join Now

ललित लेखन

Sort By:

This articles are displayed in the order of publishing date
This articles are displayed in the order of modification date
The Articles are displayed in the order of publishing date. Oldest first.
The Articles are displayed in ascending order of title
The Articles are displayed in descending order of title
पोर्टलवरील नव्यांसोबत जुने लेखही वाचकांना दिसावेत यासाठी खालील यादी Random पद्धतीने आहे. विशिष्ट क्रमामध्ये यादी हवी असल्यास वरीलपैकी Radio Button क्लिक करा.
  • निसर्ग सखा

    निसर्गाकडून माणूस खूप काही घेत असतो. हवा, पाणी, प्रकाश याबरोबरच अन्नधान्य, फळं, फुलं, औषधं, वस्त्र, दागिने अशा साऱ्या गोष्टी निसर्गाची देणगी आहेत. मानवी जीवन सुखमय व्हावं, म्हणून भारतीय संस्कृतीतील ऋषि-मुनींनी निसर्गाचा खूप उपयोग केला. हे ऋषी म्हणजे नुसते ‘देव-देव’ करणारे आणि यजमानापुढे वाकणारे भिक्षुक नव्हते.

      October 26, 2023


  • तेंव्हा पासून….

    खाद्या प्रसंग माणसाला बरेच काही शिकवून जातो. पण आठवण मात्र कायम राहते. आणि एक धडा शिकायला मिळतो. माझ्या बाबतीतही असेच झाले आहे. मुलं लहान असताना दरवर्षी पास झाले की पेढे आणून देवापुढे ठेवून मग सगळ्यांना वाटत होते आणि त्यांचे कौतुक करत होते.

      February 9, 2023


  • अमृततुल्य मैत्री

    पंच्याहत्तर वर्षांपूर्वी बालपणी या तिघांची गट्टी जमली तेव्हा मुंबईचं महानगर झालेलं नव्हतं. समुद्राकाठच्या शांत, रम्य नगरीमध्ये बाळाराम आणि माधवराव हुतूतू, आट्यापाट्या, लगोर्‍्या खेळत मोठे होत होते. त्यातच १९२३ मध्ये त्यांना कलकत्त्याहून मातृवियोगाचं दु:ख घेऊन आलेला प्यारेलाल भेटला आणि त्यांच्यातलाच झाला.

      January 5, 2001


  • सांगावेसे वाटले म्हणून – शोले

    यंदाच्या ऑगस्ट महिन्यात १५ तारखेला “शोले” या चित्रपटाने ५० वर्षे पूर्ण करुन ५१ व्या वर्षात पदार्पण केले. सिनेरसिकांची पिढी दर १० वर्षांनी बदलते म्हणतात. या हिशेबाने सिनेरसिकांच्या जवळपास ५ पिढया “शोले “च्या अंगाखांद्यावर खेळल्या. आम्ही आमच्या पहिल्या पॉकेटमनीमध्ये आणि नवसाच्या पहिल्या वहिल्या फुलपॅण्टमधे शोले पाहिला. माहीमच्या “बादल” मध्ये तेव्हा ४ रुपये ४० पैसे स्टॉलचे तिकीट होते. आणि ५ रुपये ५० पैसे बाल्कनी.तेव्हढे पैसे तर मला वाटते आजकाल भिकारीदेखिल घेत नाहीत. मरण सोडून बाकी सगळ्याच गोष्टी मधल्या काळात कमालीच्या महागल्या.

      November 20, 2024


  • ‘भजी आणि ती’

    पहिला पाऊस....,
    काव्य ही सोय असते
    भिजणं ही पण सोय

    भिजत भजी खायची
    की,
    भिजत ‘ती’ बहरायची...

    ही, लज्जतदार सोय!
    काव्य ही सोय असते
    भिजणं ही पण सोय
    भिजत भजी खायची
    की,

    भिजत ‘ती’ लाजायची...
    ही तर बहारदार सोय!

    लेखक - श्री घनश्याम परकाळे

    श्री घनश्याम परकाळे यांच्या कॉमन मॅन या ललित लेखन संग्रह इ-पुस्तकातील हा लेख.
    हे इ-पुस्तक खरेदी करण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करा...
    https://marathibooks.com/books/common-man-by-ghanashyam-parkale/

    किंमत : रु.१५०/
    सवलत किंमत : रु.७५/-

      January 12, 2025


  • बिसुर (सांगली) ते मुंबई व्हाया ठाणे – भाग १

    २०१८ च्या डिसेंबर महिन्यात आमच्या गुड्डीचा (विशाखा) विवाह झाला. आयुष्यातील एक महत्वाचा टप्पा पार झाला होता. सन-२०१८ साल लग्नाच्या गडबडीत कधी सरलं हे कळायच्या आत सन-२०१९ साल सुरू झालं.

      December 27, 2024


  • कोकण

    कोकणी माणूस  दणक्यात होळी साजरा करून सुखावलेला असतो. चैत्राचे आगमन होते. चैत्रपालवी झाडांवर फुलू लागलेली असते.चैत्र संपून वैशाख सुरु होतो. कोकणाला उन्हाचे चटके जाणवू लागलेले असतात. मातीचा लाल रंग उठून दिसू लागतो.माती लाल,रस्ते लाल,पाणदी लाल, चिर्याची घरे लाल,  कौले  सुद्धा लाल,झाडांची पाने आपला मुळचा रंग दडवून   लाल झालेली असतात.

      July 25, 2022


  • आला हिवाळा..

    सध्या वातावरणातील गुलाबी थंडी आपल्याला अनुभवायला मिळते. हिवाळा सुरू झाल्याची कुणकुण आपल्याला वाढलेल्या भूकेमुळे समजते. हिवाळ्यात आपला जठराग्नी बलवान होतो. म्हणून या दिवसांत खाण्यात पचायला जड पदार्थ वापरले तरी ते बाधाकारक ठरत नाही. प्रामुख्याने या दिवसात गोड चवीचे पदार्थ अधिक खाण्यात असावेत (मधुमेही रुग्णांसाठी हे लागू नाही) विविध प्रकारची पक्वान्ने आपण हिवाळ्यात सहज पचवू शकतो. रव्याची खीर, दुधाची बासुंदी, श्रीखंड अशी विविध पक्वान्ने या दिवसात लाभदायक ठरतात.
    दूध आणि तुपाचे पदार्थ, शुद्ध मिठाई यांचा उपयोग आपल्याला करता येतो. दूध आणि तूप हे गायीचे असावे. या दिवसांत भूक खूप लागते. त्यामुळे योग्य वेळी आहार घ्यावा. उपवास करणे शक्यतो टाळावे. खूप तिखट नसलेले पण मसालेदार असे पदार्थही या काळात आपण खावेत. दिवाळीतला फराळ हे याचे चांगले उदाहरण आहे.

    फराळाचे सगळे पदार्थ हे चविष्ट, थोडे तिखट आणि आपली पचनशक्ती वाढविणारे असे असतात. शेव, चिवडा, चकली असे पदार्थ आणि जोडीला रवा-बेसणाचे लाडू, अनारसे, करंजी यांचा सुरेख समन्वय या दिवसात योग्य प्रमाणात केल्यास तो आरोग्यदायी ठरतो. या दिवसांत भूक चांगली असली आणि पचनशक्ती चांगली असली तरीही आईस्क्रिम, शीतपेय, फ्रिजचे पाणी असे अतिथंड पदार्थ घेणे टाळावेत, अन्यथा त्रासदायक आरोग्य समस्या निर्माण होऊ शकतात.

    भारतीय वातावरणा प्रमाणे वर्षभरात येणाऱ्या सहा ऋतुंमध्ये प्रत्येक ऋतुत बाहेरील वातावरणाचा परिणाम आपल्या तहानेवर होत असतो. त्यानुसार आपले प्रत्येक ऋतुतील पाण्याचे प्रमाण आणि त्याचे स्वरूपही अवलंबून असते, हे लक्षात ठेवणे आवश्यक आहे. हिवाळ्यातील हेमंत आणि नंतरचा शिशीर हे दोन्ही ऋतुही यास अपवाद नाहीत. हिवाळ्यात मुळातच आपल्याला तहान कमी लागते. त्यामुळे एरव्हीपेक्षा आपण पाणी कमी प्यावे. तहान भागेल इतकेच प्यावे, त्यापेक्षा जास्त पाणी प्याल तर मग सर्दी, खोकला, कफ असे विकार व्हायला लागतात.

    पाण्याचेही अर्जीर्ण होते. पाणी जास्त प्यायल्याने सकाळी पोट साफ होते, असा अनेकांचा गैरसमज आहे. त्यासाठीही भरपूर पाणी पिण्याची प्रथा सगळ्या ऋतुमध्ये आपल्याकडे हल्ली सुरू झालेली आहे. पण ही प्रथा आरोग्यदायी नाही. हिवाळ्यात बाहेर वातावरण थंड असल्याने फ्रिज, माठ यांतले पाणी टाळणे चांगले. त्याऐवजी थोडीशी सुंठ घातलेले साधे पाणी या काळात प्यावे. ते हितकर असते. कफाचा त्रास ज्यांना हिवाळ्यात होतो, त्यांनी या काळात पाणी भांडे गरम करून आणि मर्यादेत प्यावे. थोडे उकळून पाणी प्यायल्यास त्याचाही फायदा होतो. विशेषत: एक ग्रॅम सोन्याचा दागिना एक लिटर पाण्यात टाकून उकळावा. मग गाळून घेऊन दिवसभर तेच पाणी प्यावे, असे सोन्याचे पाणी हे आपली प्रतिकारशक्ती वाढवते.

    संजीव वेलणकर पुणे.
    ९४२२३०१७३३
    संदर्भ : इंटरनेट / लोकसत्ता

      November 15, 2016


  • कटींग चाय

    काल असाच कामानिमित्त घराबाहेर पडलो.कामासाठी वेळ लागणार होता. बराच वेळ घालवूनही वेळ होताच. तेव्हाच रस्त्याच्या बाजूला एक टपरी दिसली.मस्त पातेल्याबाहेर चहाच्या वाफा येताना दिसल्या.चला म्हटलं एक चहा घेऊ या. एकटाच होतो आणि केवळ वेळ घालवायचा होता तशी चहाची वेळ झाली होती.

      February 28, 2024


  • वाचावेसे वाटले म्हणून – भाग 2

    १९८० सालचा , कदाचित या शतकातील सर्वोत्तम , अजरामर असा , विम्बल्डनचा अंतिम फेरीचा सामना.
    बियाँर्न बोर्ग विरुद्ध जॉन मॅकॅन्रो.
    शायर अदम म्हणतो,
    दो मस्तियों के दौरे मे आया हुआ है दिल,
    लबपर किसी का नाम है, हाथों में जाम है ।

    कुरळे केस डोळ्यावर येऊ नयेत म्हणून कपाळावर रुंद बँड लावलेल्या, देखण्या तरण्याबांड जॉनने , बोर्ग व त्याचे चाहते स्थिरस्थावर होण्याआधीच पहिला सेट २०/२२ मिनिटांत ६-१ असा खिशात घातलेला.पण जबरदस्त पुनरागमन करत बोर्गने दुसरा सेट तीव्र संघर्षानंतर ७-५ असा जिंकला. तर अनुभवाच्या आणि संयमाच्या बळावर तिसरा सेटही ६-३ असा त्यामानाने सहज जिंकला. पण अशा प्रतिकूल परिस्थितीत हार मानेल तर तो जॉन कसला. त्याने कडवा प्रतिकार करत , 'attack is the best defense' या उक्तीनुसार चौथा सेट ६-६ अशा स्कोअरवर आणून ठेवला. आणि आमची खरी गोची पुढेच झाली. लॉन टेनिस हा श्रीमंती खेळ , त्या खेळाचे नायकनायिका आणि त्या खेळाचे नियम हे सारेच आमच्यासाठी नविन होते. त्याबाबतीत आम्ही अजूनही शिशुवर्गात होतो. तो सेट टायब्रेकरवर गेला आणि आमचा गडबडगुंडा उडाला. एकाने एक(च) सर्व्हिस का केली ? मग दोघेही दोनदोन सर्व्हिस का करु लागले ?...सगळाच आनंद. टायब्रेकचा स्कोअर ६-६ काय , १२-१२ काय , काहीच समजेना. आणि एकदम स्कोअर १८-१६ होऊन जॉनने तो सेट ७-६ असा जिंकल्याची घोषणा झाली. पाचव्या आणि अंतिम सेटमधे पुन्हा ६-६ अशी बरोबरी झाल्यावर मात्र टायब्रेकरचा अवलंब केला गेला नाही आणि जॉनची सर्व्हिस भेदून ( व स्वतःची सर्व्हिस राखून ) बोर्गने तो सेट ८-६ असा व सामना १-६ ,७-५ ,६-३ ,६-७( १६-१८) आणि ८-६ असा जिंकला. भारतीय वेळेनुसार सामना संपायला उत्तररात्र झाली. सामन्याच्या न कळलेल्या गुणपद्धतीबद्दल चर्चा करतच आम्ही झोपी गेलो. आणि अगदी सकाळच्याच मटामधे करमरकरांनी आमच्या सर्व शंकांचे सुबोध भाषेत निरसन केले. टायब्रेकर म्हणजे काय ? दोन्ही खेळाडूंनी करावयाच्या सहासहा सर्व्हिसेस.त्यात सात गुण मिळविणाऱ्या खेळाडूस तो सेट ७-६ असा बहाल करण्याचा नियम व तसे न झाल्यास ( म्हणजे त्यातही ६-६ अशी बरोबरी झाल्यास ) दोन गुणांचा फरक पडेपर्यंत प्रत्येक खेळाडूने दोनदोन सर्व्हिस करीत रहाण्याची तरतूद ( जसे या सामन्यात जॉनने टायब्रेक १८-१६ फरकाने जिंकला.) यावर विविकनी छान प्रकाश टाकला होता.

    त्याचप्रमाणे , परंपरांचा जिव्हाळ्याने आदर करणाऱ्या व त्या कसोशीने पाळणाऱ्या विम्बल्डनच्या नियमानुसार पाचवा व अंतिम सेट हा टायब्रेकरवर खेळला जात नाही व तो पारंपारिक पद्धतीनेच खेळावा ( व जिंकावा ) लागतो , यावर विम्बल्डनच्या थोरवीची इतर ग्रँडस्लॅम स्पर्धांशी तुलना करुन सुरेख भाष्य केले होते.

    महाराष्ट्र टाइम्सच्या व्यवस्थापनाच्या ( किंवा कदाचित संपादक गोविंदराव तळवळकरांच्या ) बुचकळ्यात टाकणाऱ्या आडमुठ्या धोरणामुळे , करमरकरांना कधीच भारतीय संघाबरोबर परदेश दौरा करण्याची संधी मिळाली नाही.
    शायर म्हणतो,
    आप गैरों की बात करते हो , हमने अपने आजमाये है,
    आप काटों की बात करते हो ,
    हमने जख्म खाये है फुलोंसे ।

    पण त्याची खंत न बाळगता त्यांनी मटाच्या ऑफिसात बसूनच त्या दौऱ्यांवर " दुरवरुन दृष्टीक्षेप " टाकले.१९८१ मधिल भारताच्या ऑस्ट्रेलिया- न्यूझीलंड जोडदौऱ्यातील कसोटी सामन्यांच्या प्रत्येक दिवसाच्या खेळाचा परामर्श घेणारे त्यांचे "दुरवरुन दृष्टीक्षेप" हे सदर मला लख्ख स्मरते.मटा व्यवस्थापनाने (कदाचित) प्रायश्चित्ताच्या भावनेतून असेल, पण हे सदर परंपरेनुसार (खेळाला वाहिलेल्या) शेवटच्या पानाऐवजी चक्क पहिल्या पानावर डावीकडे छापायला सुरुवात केली.
    मी तुम्हाला रॉबर्ट प्रियांका वाड्राची शपथ घेऊन सांगतो की थेट मैदानातून सामना कव्हर करणारे समालोचक किंवा पत्रकारांपेक्षाही त्यांनी दुरवरुन टाकलेला दृष्टीक्षेप बहिरी ससाण्यापेक्षाही जास्त वेधक आणि भेदक असे.फक्त एकच उदाहरण देतो.वेलींग्टनला झालेल्या पहिल्या कसोटीत,रवी शास्त्रीने पदार्पणातच, न्यूझीलंडच्या दुसऱ्या डावात,चार चेंडूत तळाचे तीन फलंदाज बाद केले. तेव्हा रेडिओवरच्या भाबड्या समालोचकाने,आपल्या बाजूलाच बसलेल्या स्कोअररला, मायक्रोफोनवर,संपूर्ण भारताला ऐकू जाईल इतक्या 'हळू' आवाजात विचारले...' अरे बाबा... ती हॅट्रीक होती का ? ' यावर बोचरी मल्लिनाथी करताना विविक लिहीतात की..."डोळे बंद करुन सामना बघण्यासारखीच आता आपल्याला कान बंद करुन समालोचन ऐकायची सवय करायला हवी." तुम्ही सामना दोनशे फुटांवरुन बघा किंवा हजारो मैलांवरुन , पण बघणाऱ्याकडे टिपकागदाप्रमाणे मैदानावरची प्रत्येक लहानसहान घटना टिपून घेणारी सापेक्षी नजर हवी, याची जाणीव संबंधीतांना करुन देणारीच ही टोकदार कोपरखळी होती.

    संदीप सामंत
    ९८२०५२४५१०
    १/०४/२०२०

      December 10, 2024