साहित्य: पाव वाटी मूग, १ कांदा, १ लसणाची पाकळी, १ कप पाणी, मीठ, वरून घालायला थोडंसं लोणी

कृती: कुकरला मूग, कांदा, लसूण एकत्र करून शिजवा. मिक्सरला वाटून घ्या. मीठ घालून उकळा. वरून लोणी घालून प्यायला द्या. पाण्याचं प्रमाण आवडीनुसार वाढवा.
याच पद्धतीनं मसूर डाळीचंही सूप करता येईल.

स्वयंपाकासाठी नवनवीन टिप्स व डिशेशची माहिती मिळावी म्हणून स्वयंपाक करतांना काही खास टिप्स. ज्यांचा वापर तूम्ही सहजपणे आपल्या किचन मध्ये करू शकता. ह्याचा उपयोग नवविवाहित व नवतरुण ललनांना होईल अशी आशा आहे.

आता बाजारात तुरीच्या शेंगा बाजारात दिसत आहेत.
विदर्भात तुरीचे पीक प्रामुख्याने घेतले जाते. हिवाळा आला की, विदर्भात तुरीच्या शेंगांवर जोर असतो, मग त्याच्या दाण्याचा भात, मुगाची तुर दाणे घालुन फोडणीची खिचडी असो का तुर दाण्याची उसळ, आळण, आमटी
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

काही पदार्थ तुरीच्या दाण्याचे
तुरीच्या दाण्याचा झुणका
साहित्य : २ वाटय़ा तुरीचे दाणे, २ उभे कापलेले कांदे, ५ ते ६ बारीक कापलेल्या हिरव्या मिरच्या, पाव वाटी बारीक कापलेली कोथिंबीर, फोडणीसाठी तेल, जिरे, मोहरी, हळद, हिंग, ४ ते ५ कढीपत्त्याची पानं, चवीनुसार मीठ.
कृती : प्रथम तुरीचे दाणे धुवून मिक्सरमधून जाडसर बारीक करून घ्यावेत. कढईत तेल गरम करून जिरे, मोहरी, हिंग, कढीपत्ता, कांदे, मिरची फोडणीत टाकावे. कांदा २,३ मिनिटे परतल्यावर हळद व चवीनुसार मीठ टाकावं. बारीक केलेले तुरीचे दाणे टाकून ते व्यवस्थित परतून गॅस कमी करून शिजू द्यावेत. शिजल्यानंतर वरून कोथिंबीर टाकावी. हा झुणका गरम गरम भाकरीसोबत छान लागतो.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

तुरीच्या दाण्यांची आमटी
साहित्य:- २ वाटय़ा तुरीचे दाणे, १ बारीक चिरलेला कांदा, ४ ते ५ हिरव्या मिरच्या, १ बारीक चिरलेला टोमॅटो, दीड चमचा धणोपुड, १ चमचा जिरेपुड, अर्धा चमचा हळद, आलं-लसूण पेस्ट, जिरे, हिंग, मोहरी, तेल, मीठ, कोथिंबीर आणि आवश्यकतेनुसार गरम पाणी.
कृती:- प्रथम एका पॅनमध्ये एक चमचा तेल गरम करून जिरे, लसूण, मिरची व तुर दाणे टाकावे. दाणे पाच मिनिटं परतून थंड करून घ्यावे. मिक्सरमधे बारीक वाटावे. एका कढईत तेल गरम करून फोडणीत कांदा घालावा. गुलाबीसर परतून आलं-लसूण पेस्ट, तिखट, हळद, धणो, जिरेपूड टाकून परतून घ्यावं. टोमॅटो, मीठ, कोथिंबीर टाकून परत परतून घ्यावं. त्यात वाटलेले दाणे टाकून मिश्रण एकजीव करून घ्यावं. गॅस कमी करून झाकण ठेवून मिश्रण दोन मिनिटं शिजू द्यावं. झाकण काढून त्यात गरम केलेलं पाणी टाकावं. आमटीला उकळी येऊ द्यावी. गॅस बंद केल्यावर वरून कोथिंबीर टाकावी.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

तुरीच्या दाण्याचे कढीगोळे
साहित्य:- (गोळ्यांसाठी)- २ वाटय़ा तुरीचे दाणे, अर्धी वाटी बारीक चिरलेली मेथी, बारीक चिरलेल्या २ हिरव्या मिरच्या, २ चमचे ज्वारीचं पीठ आणि मीठ.
कढीसाठी:- २ वाटय़ा आंबट दही, २ चमचे बेसन, २ हिरव्या मिरच्या, 3-4 लसूण पाकळ्या, कढीपत्त्याची पानं.
कृती : प्रथम तुरीचे दाणे मिक्सरमधून बारीक करून घ्यावेत. त्यात बारीक चिरलेली मेथीची भाजी, ज्वारीचं पीठ, मिरची, मीठ टाकावं. मिश्रण व्यवस्थित एकत्र करून घ्यावं. त्याचे छोटे छोटे गोळे करून चाळणीत ठेवून वाफवून घ्यावेत. कढी करावी. उकळी आल्यावर वाफवलेले गोळे टाकून गॅस कमी करून 7-8 मिनिटं गोळे शिजू द्यावेत. वरून कोथिंबीर टाकावी.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

तुरीच्या दाण्यांचा गोळाभात
साहित्य : २ वाटय़ा तांदूळ, २ वाटय़ा तुरीचे दाणे, अर्धी वाटी शेंगदाण्याचा कूट, पाव वाटी खोब:याचा कीस, २ चमचे धणोपूड, १ चमचा जिरेपुड, अर्धा चमचा तिखट, कोथिंबीर, लिंबू आणि मीठ.
फोडणीसाठी : ३ ते ४ सुक्या लाल मिरच्या, १-२ तेजपान, अर्धा चमचा जिरे, २-3 लवंगा, तेल, हिंग, १ वाटी पाणी.
कृती : प्रथम तांदूळ धुवून भिजवून ठेवावेत. एका कढईत १ चमचा तेल टाकून त्यात तुरीचे दाणे परतून घ्यावेत. मिक्सरमधून बारीक करून त्यात शेंगदाण्याचा कूट, खोब:याचा कीस, धने, जिरेपुड, तिखट, मीठ, कोथिंबीर टाकून व्यवस्थित एकत्र करून घ्यावं. त्याचे लिंबाएवढे गोळे करून घ्यावेत. एका पातेल्यात तेल गरम करून त्यात जिरे, तेजपान, लाल मिरची, लवंग टाकावी. नंतर तांदूळ टाकावेत. ते दोन मिनिटं व्यवस्थित परतून घ्यावेत. नंतर त्यात गरम पाणी टाकावं. मीठ व लिंबू पिळून तयार केलेले गोळे टाकून हलक्या हातानं चमचा फिरवावा. उकळी आल्यावर गॅस कमी करून मंद आचेवर भात शिजू द्यावा. भात शिजला की कोथिंबीर टाकावी. खायला देताना भातावर जिवंत फोडणी घालावी.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

६-७ टोमॅटो,आल्याचा छोटा तुकडा,१०-१२ काजूच्या पाकळ्या,१०-१२ मकाणे,वाटीभर फ्रेश क्रीम,अर्धी वाटी दूध,चवीनुसार मीठ,अर्धा चमचा जिरे,२-३ टेबलस्पून तेल,एक वाटी दही,२-३ लाल सुक्या मिरच्या,एक छोटा चमचा हळद,एक चमचा गरम मसाला,अर्धी मूठ चिरलेली कोथिंबीर,सजावटीसाठी फ्रेश क्रीम.

पदार्थ खराब होऊ नये म्हणून आपण तो फ्रीज अर्थात शीतकपाटात ठेवत असतो. परंतु, याचा अर्थ तो तिथेच पडून द्यावा असा नाही. ‘स्मार्ट वूमन’ फ्रीजमध्ये जास्त दिवस पदार्थ ठेवत नाहीत. कुटुंबातील सदस्यांचे आरोग्य चांगले ठेवण्यासाठी फ्रीजमध्ये कोणते पदार्थ असायला पाहिजेत, यासाठी या काही टिप्स नक्कीच तुमच्या उपयोगी पडतील…

१ वाटी भाजलेला खोबऱ्याचा कीस, अर्धी वाटी भाजलेली खसखस, १ वाटी काजूचे तुकडे, १ वाटी बदामाचे काप, अर्धी वाटी बेदाणे, अर्धी वाटी किसलेला गुळ, १ वाटी पिठी साखर आणि वेलदोडा पावडर.

साहित्य : वरई तांदूळ चार कप, हिरव्या मिरच्या ३/४, आले वाटण अर्धा चहाचा चमचा, जिरे चहाचा अर्धा चमचा, मीठ, तूप, खाण्याचा सोडा.

कृती : वरई निवडून आधीच चार तास भिजत ठेवा. पाणी जास्त वापरू नका.
भिजवून ठेवलेली वरई. मिरच्यांचे तुकडे, जिरे मिक्सरमध्ये घाला. बारीक झाल्यावर बाहेर काढून त्यात मीठ, आले वाटण, हवे असल्यास थोडे दाण्याचे कूट टाका. कालवा.

मग इडली पात्र घेऊन साच्यांना तुपाचा हात चोळा, इडली पिठात थोडासा सोडा टाका. पुन्हा कालवा.

हे मिश्रण साच्यात थोडे थोडे ओता. इडली करतो त्याप्रमाणे वाफवून घ्या. थोड्या दह्यात मीठ, जिरेपूड टाकून कालवून याला लावून इडल्या खा.

कढईमध्ये मुग मंद आचेवर भाजून घ्या. मुग (थंड झाल्यावर) व खोबरे वेगळे वेगळे मिक्सरमधून बारीक करून घ्या. ते एका भांड्यात घ्या. त्यात सुके खोबरे, गुळ घालून एकत्र करा.पुन्हा एक वाटी पातळ तुप घालून एकत्र करून लाडू वळा.

आपल्या सीकेपींच्या पद्धती, जिन्नस सगळंच कसं खास, छान छान
त्यातून कडव्या वालांना लाभलय एक विशिष्ट प्रमुख स्थान ॥1॥

"वालाचं बिर्ढ" नेहमीच "नंबर वन", त्याचा पहिला मान
दिमाखात वाटीत खुलतं आणि वाढवतं जेवणाची शान ॥2॥

चवीष्ट लोभसवाणं "बिर्ढ" खाणा-यांची भूकही वाढवतं
ताटातल्या इतर पदार्थांपुढे स्वत:चा सुंदर ठसा उमटवतं ॥3॥

कडवे वाल येताच इथला तिथला भाव, क्वालिटी चा सर्व्हे करत सुटायचं
काकीला/मावशीला/मामीला, "तुझ्या यादीत माझे पण 5 किलो लिहून टाक", हक्कानी सांगायचं ॥4॥

वाळवणं, तेल लावणं, भरणं हे सगळे सोपस्कार करणं सास्वा-सुनांचं आवडीचं काम
वालाचं मनासारखं कोडकौतुक झाल्याशिवाय हातांना त्यांच्या नसतोच आराम ॥5॥

तेवढ्याच प्रेमाने भिजवून, ऊपसून, सोलून शिजवून, गृहिणीला मिळतं आगळं समाधान
खवय्ये मंडऴींबरोबर जणू काही गोंडस स्मित करतं भरलेलं पान ॥6॥

चपाती-प्रेमी मंडळी, "बिर्ढ" केलं की मात्र शेवटी पुन्हा बिर्ढ-भात घेणारच
भरपेट जेऊन, "वाह मस्त" अशी ऊत्स्फूर्त तारीफ हमखास तोंडातून काढणारच ॥7॥

रूचीपालट म्हणून अधूनमधून मुगाचं, चवळीचं, चण्याचं बिर्ढही आपल्याकडे असतं
नाॅनव्हेजचा वार नसला तरी आपलं हे "बिर्ढ" सगळं निभावून नेतं ॥8॥

संकष्टीला, सणावाराला बिना कांदा-लसणाचंही सगळे आवडीने खातात
शिल्लक राहिलेलं दुस-या दिवशीही "बिर्ढ आहे नं गं, वाढ नं," म्हणून आवर्जून मागून घेतात ॥9॥

मनापासून करतो, उत्साहाने, आवडीने व आग्रहाने खाऊ घालतो
आनंदी चेहरे बघून तृप्त होतो, म्हणूनच कदाचित आपण स्वत:ला कायस्थ म्हणवतो ॥10॥

-----सौ.वर्षा कुळकर्णी खोपकर-----

-- संकलन : अमित कुलकर्णी
मला आवडलेले फेसबुक आणि WhatsApp वरचे पोस्ट मी शेअर करत असतो.. बर्‍याचदा या पोस्टमध्ये लेखकाचे नाव नसते. जर कोणा लेखकाचे हे साहित्य असेल तर कृपया मला कळवावे म्हणजे मी नक्की त्यांचे नाव देईन.

आज महाराष्ट्रातील कायस्थ समाज हा खानपान व खूश्ममीजाजचा शौकीन म्हणून ओळखला जातो. पण इतिहासात या मंडळींनी ज्या भूप्रदेशात वास्तव्य केलं तिथला इतिहास, निसर्ग, जीवनशैली व संस्कृतीचा गाढ प्रभाव या त्यांच्या खाद्यजीवनावर पडलेला दिसतो. त्याचा शोध खूप रोचक ठरतो.