कांदा पोह्याचे पोहे भिजवायचे. थोड्या वेळाने त्यात हिरवी मिरची,कोथिंबीर, आले,लसुण पेस्ट टाकणे. हळद,हिंग हवे असल्यास तिखट,धने जीरे पुड,थोडा चाट मसाला, मीठ घालावे. थोडे तेल टाकून मळून घ्यावे. गोळे करुन तेलात मंद गँसवर तळून घ्यावेत. हिरवी चटणी, गोड चटणी, शेजवान चटणी,टोमॅटो सोस बरोबर खायला घ्यावे. खमंग लागतात. ह्यात उरलेला भात उकडलेला बटाटा पण मिक्स करु शकतो.

खजुर आणि चिंच १ तास पाण्यात भिजत ठेवावे. भिजत घातल्यामुळे खजुराच्या बिया सहज निघतील. त्यात गूळ मिसळून हातानेच एकत्र कुस्करावे. मग मिक्सरमध्ये थोडे थोडे मिश्रण घालून त्याची पेस्ट करून घ्यावी. ही पेस्ट एका गाळण्यातून गाळून घ्यावी लागेल.

साहित्य :-

१. एक वाटी वाटाणे तासभर भिजत घालून कुकरमध्ये ३ शिटया देणे
२. एक वाटी मोड आलेली मटकी घेऊन कुकरमध्ये ३ शिटया देणे
३. दोन बारीक चिरलेले कांदे
४. एक बारीक चिरलेला टोमॅटो
५. छोटी अर्धी वाटी भाजलेले शेंगदाणे
६. एक वाटी कोथिंबीर बारीक चिरून ठेवणे
७. मध्यम आकाराचे २ बटाटे उकडून, सोलून, मध्यम आकाराच्या फोडी करणे
८. एक वाटी नायलॉन चे पोहे
९. एक वाटी तिखट जाड शेव
१०.एक वाटी फरसाण
११. डावभर तुरीची शिजवलेली डाळ

कृती :-

पोह्यांचा चिवडा: कढईत १ छोटा टीस्पून तेल गरम करण्यास ठेवावे.
त्यात १ टीस्पून मोहोरी , २ सुक्या लाल मिरच्यांचे तुकडे, १ टीस्पून डाळं, चिमुटभर हिंग, २ टेबल्स्पून दाणे, २ काड्या कढीपत्ता घालून फोडणी करावी.
बर्नर बंद करून कढई खाली उतरवावी, त्यात थोडी हळद, चवीनुसार, वाटीभर नायलॉन चे पोहे, नखभर तिखट घालून कालवून घ्यावी. यात १ टीस्पून MTR ची चटणीपूडी पावडर कालवावी.

तेलावर मोहोरी, हिंग व काळ्या मसाल्याची फोडणी देऊन, १ टीस्पून लाल तिखट व चवीप्रमाणे मीठ घालून, त्यावर शिजवलेली डाळ घालून २ वाट्या पाणी घालून उकळवून घ्यावी, व बाजूस काढून ठेवावी.

१ टेबल्स्पून तेलावर चिमुटभर हिंग, १ टीस्पून तिखट, चवीप्रमाणे मीठ, बारीक चिरलेला अर्धी वाटी कांदा घालून परतणे. नंतर १ वाटी शिजलेले वाटाणे, अर्धी वाटी चिरलेला टोमॅटो, अर्धा टीस्पून तिखट, अर्धा टीस्पून हळद घालून एक उकळी आणून बाजूस काढून ठेवावे.

उसळः तेलावर मोहोरीची फोडणी घालून मटकी, १ टीस्पून कच्चे जिरे, चिमुटभर हिंग, अर्धा टीस्पून तिखट, १ टीस्पून काळा मसाला, लहान सुपारीइतका गूळ, १ आमसुल आणि १ टेबल्स्पून भाजलेले शेंगदाणे घालून नेहेमीप्रमाणे उसळ शिजवावी.

शिजवलेल्या डाळीचे पाणी वेगळे काढून ठेवून डाळ वाटाण्यात मिसळावी.

तर्री वेगळे काढून ठेवलेले पाणी १ टीस्पून तेलात (आवडत असल्यास २ लसणाच्या पाकळ्या घालून) पाव टी स्पून तिखट व अर्धी वाटी टोमॅटो घालून उकळत ठेवावे.

एका प्लेट मध्ये १ डाव कढत वाटाणे-डाळ घालावी. त्यावर उकडलेल्या बटाट्याच्या ४-५ फोडी घालून, वर एक डाव कढत उसळ घालणे, त्यावर एक डाव नायलॉनच्या पोह्यांचा चिवडा घालून, एक डाव जाडी शेव भुरभुरणे, १ टेबल्स्पून कच्चा कांदा व आवडीप्रमाणे कोथिंबीर घालावी. सर्व्ह करतांना पळीभर तर्री घालावी. हवे असल्यास वरून थोडे लिंबू पिळावे.

मंद आचेवर पातेल्यात साखर पाणी एकत्र करुन ठेवा. सतत हालवत राहा. साखर पूर्णपणे विरघळल्यावर स्वच्छ फडक्याने मिश्रण गाळून घ्या. शुगर सिरप तयार होईल. तो थंड झाल्यावर त्यात खाण्याचा रंग आणि इसेन्स टाकून हालवून घ्या.

सुक्या मेव्यामध्ये सर्वात लोकप्रिय म्हणून काजूची गणना होऊ शकते. बालकांपासून ते वयोवृद्धांपर्यंत काजू सर्वानाच आवडतो. खाण्यास अतिशय सोपा व कुठल्याही मेव्यासोबत खाल्ल्यास त्याची रुची व पौष्टिकता अजूनच वाढवतो. इंग्रजीमध्ये कॅश्यूनट म्हणून प्रसिद्ध असलेले काजू अनाकाíडसी कुळातील आहे. दक्षिण भारतात समुद्रकिनारी तर गोवा, तामिळनाडू, केरळ, ओरिसा व महाराष्ट्रातील कोकणामध्ये काजूची झाडे आढळून येतात. बी फोडल्यानंतर आत काजू गर निघतो व हा काजूगर म्हणजेच काजू! हा काजू फळाच्या पूर्णत: बाहेर असतो. काजू फळही सुवासिक, रसाळ व पातळ सालीचे असते. आरोग्याच्या दृष्टीने तेही खाण्यास उत्तम आहे. याच्या रसाचे सरबतदेखील करतात.
काजूचे औषधी गुणधर्म. सुकलेले काजू चवीला अत्यंत गोड, किंचित कषाय, मधूर विपाकी, उष्ण वीर्यात्मक व पित्तकर आहेत. तसेच कॅल्शिअम, फॉस्फरस, लोह, जीवनसत्व, तंतूमय, पिष्टमय पदार्थ , खनिजे, मेद अशी सर्व घटकद्रव्ये त्यात असतात.
काजूचे उपयोग. रोज पहाटे उपाशीपोटी ४ काजू मधासोबत खावे. स्मरणशक्ती व बुद्धी वाढण्यासाठी याचा चांगला उपयोग होतो. काजूचे पिकलेले फळ, सुंठ, मिरे व संधव घालून खाल्ल्यास पोटदुखी कमी होते. तसेच पोटात गुब्बारा धरणे, शौचास साफ न होणे ही लक्षणे कमी होतात. भिजविलेल्या मनुक्यासह ४-५ काजू रोज सकाळी खाल्ल्यास मलावरोध दूर होतो. एखादी गाठ झाली असेल ती पिकण्यासाठी काजुच्या कच्च्या फळांचा गर उगाळून काखेतील गाठीवर लावावा. यामुळे ती गाठ लवकर पिकून फुटते व त्वरीत आराम मिळतो. पायांना भेगा पडल्या असतील तर काजूचे तेल लावून पायात मोजे घालावेत, काही दिवसातच भेगा नाहीशा होतात. काजू पित्तकर असल्याने तो नेहमी अंजीर, बदाम व मनुका या सोबत खाल्ल्याने उष्णतेचे विकार होत नाहीत. काजूमध्ये ‘ब’ जीवनसत्व जास्त प्रमाणात असल्याने भूक मंद झाली असेल तर रोज सकाळी अर्धा कप दुधातून ४-५ काजू बारीक करून घ्यावेत. यामुळे अग्नी प्रदिप्त होऊन भूक लागते. थकवा व नराश्य आल्यास नियमित काजू सेवन करावे यामुळे मज्जासंस्था उत्तेजित होऊन शरीर कार्यक्षम बनते. रक्ताची कमतरता झाली असेल तर रोज ४ ते ५ काजूचे सेवन करावे. यामध्ये लोह भरपूर प्रमाणात असल्याने रक्त वाढण्यास मदत होते.
वृद्धत्व टाळून चिरतारुण्य टिकविण्यासाठी व शरीर काटक व प्रमाणबद्ध करण्यासाठी काजूचे सेवन नियमितपणे करावे.
काजू खाताना सावधानता. काजू हे उष्णगुणात्मक असल्याने ते अगदी (४ ते ५) प्रमाणातच खावेत. जास्त प्रमाणात खाल्ल्यास उष्णतेचे विकार होण्याची शक्यता असते. त्यात मेदाम्ले आधिक असल्याने अति प्रमाणात खाल्ल्यास अपचन होऊन वाईट कोलेस्टेरॉलचे प्रमाण वाढते. मधुमेह, हदयविकार, रक्तदाब, आंत्रव्रण, आम्लपित्त या तक्रारी असलेल्यांनी काजू जास्त प्रमाणात खाऊ नयेत.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३
काही पदार्थ काजूचे
काजू करी
साहित्य : ५० ग्रॅम खरबूज आणि टरबुजाच्या बी, १०० ग्रॅम खसखस, ६० ग्रॅम खोबरे, ५०० ग्रॅम कांदा, १/२ टोमॅटो, ५० ग्रॅम काजू, ५० ग्रॅम चारोळी, १०० ग्रॅम खवा.
कृती : खसखस, खरबूज, टरबूज, खोबरे, काजू (२५ ग्रॅम), चारोळी यांना वाटावे. टोमॅटो व कांद्याला चिरून तळून वाटून घ्यावे. कढईत तेल गरम करून त्यात जिरे व आलं घालून परतून घ्यावे. नंतर त्यात हळद, तिखट व वाटलेले काजू टाकावे. २ मिनिटाने कांदे व टोमॅटोचा मसाला टाकावा. खवा घालावा. २ चमचे गरम मसाला आरी थोडे पाणी घालावे. चवीनुसार मीठ टाकून काजू आणि कोथिंबीराने सजवावे.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३
बटाटे घालून ओल्या काजूची भाजी
साहित्य: पाव किलो सोललेले ओले काजूगर, २ कांदे, २ बटाटे, १ टोमॅटो, अर्धा ओला नारळ किसून, लसुण, आले, गरम मसाला पावडर, तिखट, हळद, मीठ, कोथिंबीर, तेल.
कृती: काजूगर रात्री कोमट पाण्यात भिजत घालून सकाळी सोलावेत. बटाट्याची साले काढून तुकडे करावेत. प्रथम कढईत तेल टाकून जीरे-मोहरी, कांदा, लसुण व टोमॅटो टाकून चांगले परतवून घ्या.
चांगले शिजल्यावर त्यात सोललेले काजू व बटाट्याचे तुकडे टाकून त्यात आवडीनुसार तिखट, हळद, मीठ व पाणी घालून शिजु द्या. नंतर भाजलेल्या कांदा - खोबर्याटचे वाटण करुन ते त्यामध्ये घालावे व पुन्हा चांगले शिजवून घ्या. एक उकळी आणा. उतरताना गरम मसाला पावडर घालावी व परत एक उकळी आणा आणि बारीक चिरलेली कोथिंबीर घालून उतरावा.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३
काजूची उसळ
साहित्य: पाव किलो ओले काजू, वाटणासाठी. २ टेस्पून ताजा नारळ + १/४ कप कोथिंबीर + २ ते ३ टेस्पून पाणी, १ टीस्पून लाल तिखट किंवा चवीनुसार, २ टीस्पून तेल, फोडणीसाठी: २ चिमटी मोहोरी, १/४ टीस्पून हिंग, १/४ टीस्पून हळद, १ टीस्पून चिंचेचा घट्ट कोळ, २ टीस्पून चिरलेला गूळ, चवीपुरते मीठ.
कृती: ओले काजू वापरत असाल तर साले काढून टाकावीत. जर ओले काजू नसतील तर वाळवलेले काजू कोमट पाण्यात ८ ते १० तास भिजत घालावेत. कढईत तेल गरम करावे. त्यात मोहोरी, हिंग, हळद घालून फोडणी करावी. त्यात काजू, मीठ आणि लाल तिखट घालून मिक्स करावे. आच मंद ठेवावी. झाकण ठेवून ५ मिनिटे काजू शिजू द्यावेत. कढईत तळाला काजू चिकटू नयेत म्हणून एक-दोनदा ढवळा. ५ मिनिटानी नारळ-कोथिंबीर पेस्ट आणि चिंचेचा कोळ घालावा. २ मिनिटे परतून त्यात काजू बुडतील इतपत पाणी घालावे. झाकण ठेवून काजू शिजू द्यावेत. पाणी जर आटले तर अजून थोडे पाणी घालावे. काजू शिजले कि त्यात गूळ घालून २-३ मिनिटे मंद आचेवर उकळी काढावी.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३
काजूवडी
साहित्य. काजू पूड सव्वा वाटी, अर्धी वाटी साखर, पाव वाटी दूध, साजूक तूप १ चमचा.
कृती. मध्यम आचेवर कढई तापत ठेवा. त्यात १ चमचा तूप, काजूपूड, साखर व दूध घालून लगेचच हे मिश्रण कालथ्याने ढवळायला घ्या. सतत एकसारखे सर्व बाजूने ढवळत रहा. काही वेळाने मिश्रण कोरडे होऊ लागेल. ढवळताना कालथा जड लागायला लागेल. मिश्रण कोरडे होऊन जवळ येईल व गोळा होईल. एका ताटलीला थोडे साजूक तूप लावा व हे मिश्रण त्यावर घालून सर्व बाजूने एकसारखे थापा. कोमट असताना वड्या पाडा.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

साहित्य: २ वाट्या बासमती तांदळाचे पिठ, २ वाट्या ओल्या नारळाचे खोबरे, २ वाट्या गूळ, चवीप्रमाणे मीठ,१ चमचा तूप, १ चमचा खसखस, अर्धा चमचा वेलची व जायफळ पूड, कुठलेही आपल्या आवडीप्रमाणे दोन रंग

कृती: ओले खोबरे, गुळ, मीठ, खसखस घालून चव शिजवून घ्यावा. गार झाल्यावर त्यामध्ये जायफल व वेलची पूड घालावी. एका पातेल्यात २ वाट्या पाणी गॅसवर उकळत ठेवावे. पाणी उकळत असताना त्यात थोडे मीठ व तूप घालावे. लगेच पीठ घालून चांगले घाटून गॅस बारीक करून वाफ घ्यावे. आणावी. वाफ आल्यावर पीठ गरम असताना पीठाला पाण्याचा हात लावून पीठ मळून पिठाचे तीन भाग करणे. एक गोळ्यात (मोठ्या) आवडीप्रमाणे रंग घालावा. दुसऱ्या भागाला परत आवडीप्रमाणे दुसरा रंग घालावा. तिसरा गोळा तसाच पांढरा ठेवावा. तिन्ही पिठाचे पेढ्या एवढे गोळे करुन एकत्र गोळा बनवून नंतर आंगठा व मधले बोट याच्या सहाय्याने पाकळ्या करून त्यात चव भरावा व वरुन तोंड बंद करुन वर पाकळी करावी. चाळणीला थोडे तेल मोदक लावून अलगद थंड पाण्यात बुडवून चाळणीत ठेवावे. अशा तऱ्हेने सर्व मोदक मोदकपात्रात वाफ आणण्यास ठेवावे. १० मि. वाफ घ्यावी थंड झाल्यावर मोदक काढावे.

-सौ. श्वेता गौरव प्रधान

५१ सीकेपी पाककृती व सण-वार या पुस्तकातुन

साहित्य : शहा चिंबोच्या (स्वच्छ साफ केलेल्या) तीन कांदे, एक मोठी वाटी ओले खोबरे, १५-१८ लसुण पाकळ्या, ३ इंच आले, २ ओल्या मिरच्या, कोथिंबीर, मीठ, तेल हिंग, १ मध्यम बारीक चिरलेला टोमॅटो

मसाले : २ मोठे चमचे सीकेपी मसाला, एक लहान चमचा हळद, अर्धा चमचा शहाजिरे, ७-८ मिरे, दोन छोटे चमचे खसखस, एक छोटा चमचा बडीशेप, एक छोटा चमचा गरम मसाला पावडर.

हिरवे वाटण कृती: १३-१४ पाकळ्या लसुण, चिरलेले ३ इंच आले, २ मिरच्या कोथिंबीर, बडीशेप व शहाजिरे हे सर्व एकत्र वाटून घेणे.

कांदा खोबऱ्याचे तळलेले वाटण: एका भांड्यात तेल गरम करून त्यात ७-८ मिरे, दोन छोटे चमचे खसखस ५-६ पाकळ्या लसुण घालून ३० सेकंद परतावे त्यात तीन उभे चिरलेले कांदे घालावेत मध्यम आचेवर कांदा परतावा कांदा गुलाबी झाल्यावर त्यात एक वाटी ओले खोबरे घालून २ मिनिटपरतावे. मग त्यात सगळे मिश्रण थंड झाले की मिक्सरमध्ये बारीक वाटावे.

पेंद्यांचा अर्क: साफ केलेल्या चिंबोऱ्या मधील पेंद्या मिक्सरमध्ये घालून खडबडीत वाटून घ्यावा, मग त्यात गरजेप्रमाणे पाणी घालून एकजीव करुन घ्या आणि त्याला ३-४ वेळा वस्त्रगाळ करुन पेंद्यांचा रस काढून घ्या.

मॅरीनेशन : साफ केलेल्या चिंबोऱ्या घेऊन त्यांना सीकेपी मसाला, हळद, चवीनुसार मीठ गरम मसाला पावडर, हिरवे वाटण साधारण १०-१५ मिनीट छान लावून ठेवा.

कालावणाची कृती: एका पसरट भांड्यात एक मोठी पळी तेल घाला तेल गरम होताच त्यात एक चिमुट हिंग घाला. मॅरीनेट केलेल्या चिंबोऱ्या घाला लगेचच बारीक चिरलेला एक टोमॅटो व पैद्यांचा रस घाला मग आचेवर ८-१० मिनिटे परता तेल सुटू लागले की कांदा खोबऱ्याचे वाटण चवीप्रमाणे मीठ (लक्षात ठेबा चिंबोऱ्यांना आधी मीठ घातलेले आहे) घाला व परत चागले ५ मिनिटे परता व आवडीप्रमाणे पाणी घालून निट हलवून घ्या. मिडीयम आचेवर ७-८ मिनीटे उकळी येऊ द्या.

झाले तयार झणझणीत व चमचमीत चिंबोरीचे कालवण खाण्यास तयार त्यावर कोथिंबीर घाला सर्व्ह करा चिंबोरीचे कालवण.

टिप : चिंबोर्या साफ करण्यापुर्वी जीवंत असताना त्यांना चालू नळाखाली नीट धुवून घ्या म्हणजे पोटाला बाधत नाही.

- सौ. कविता प्रथमेश राजे

५१ सीकेपी पाककृती व सण-वार या पुस्तकातुन

कणिक मिठ टाकुन भिजवुन घ्यावी. त्याच्या छोट्या छोट्या चपट्या गोळ्या करुन घ्याव्या. एका पातेल्यात पाणी उकळत ठेवावे,

साहित्य: १ कप होल ग्रेन पेने पास्ता, १/४ कप लाल भोपळी मिरची, छोटे चौकोनी तुकडे, १/४ कप हिरवी भोपळी मिरची, छोटे चौकोनी तुकडे
१/४ टिस्पून लाल तिखट, ३ टेस्पून ऑलिव ऑईल, १ टेस्पून पार्मिजान चिझ, किसलेले, २ चिमूट ओरेगानो, आवडीप्रमाणे रेड चिली फ्लेक्स
पास्ता शिजवण्यासाठी मिठ, ३ टेस्पून पास्ता सॉस.

कृती:
१) एका मोठ्या खोल पातेल्यात ५ ते ६ कप पाणी उकळवावे. त्यात मीठ घालून ढवळावे. पाणी उकळायला लागले कि त्यात १ कप पास्ता घालून १५ ते २० मिनीटे किंवा पाकिटावर दिलेल्या वेळेनुसार शिजवून घ्यावा. शिजवताना झाकण ठेवू नये तसेच मोठ्या आचेवर शिजवावा. त्यामुळे पाणी उतू जाण्याची शक्यता असते म्हणून एकदम खोलगट आणि मोठे पातेले घ्या. तळाला चिकटू नये म्हणून मधेमधे तळापासून ढवळावे.
२) पास्ता शिजला कि एका चाळणीत काढून घ्यावा आणि त्यावर थंड पाणी घालावे. सर्व पाणी निघून जाऊ द्यावे.
३) पॅनमध्ये १ टिस्पून तेल गरम करावे, त्यात भोपळी मिरची घालून १/२ ते १ मिनीट परतावे (टीप २). चिमूटभर ओरेगानो, लाल तिखट आणि मिठ घालावे. लगेच ३ टेस्पून पास्ता सॉस घालून लगेच शिजलेला पास्ता घालावा. गॅस मंद ठेवून १/२ ते १ मिनीट निट मिक्स करावे. वाटल्यास पास्ता सॉस वाढवावा. लगेच सर्व्हींग बोलमध्ये काढावे.
सर्व्ह करताना १ चिमूटभर ड्राय ओरेगानो चुरून भुरभूरावा. तसेच पार्मिजान चिझ घालावे आणि पास्ता सर्व्ह करावा.

टीप:
१) रेड चिली फ्लेक्स गरज वाटल्यास तिखटपणासाठी आवडीप्रमाणे घ्यावे.
२) भोपळी मिरची ३० ते ४० % शिजवावी पूर्ण शिजवू नये. भोपळी मिरचीचे तुकडे थोडे करकरीत राहिलेलेच चांगले लागतात.
३) पास्ता शिजताना जर पाणी कमी खुप कमी झाले असेल तर गरजेपुरते पाणी वाढवावे.

साहित्य: १ वाटी बारीक तांदूळ, १ नारळ, १ वाटी वरपर्यंत भरुन चिरलेला गुळ, ३ चमचे साजूक तूप, १ चमचा बेदाणे, १ चमचा बदामकाप, दोन वेलच्या, दोन लवंगा चिमूटभर मीठ, नारळाचे दुध काढण्यासाठी पाणी

तयारी : तांदूळ धुऊन निथळत ठेवावे. नारळ खवणून त्याचे तीन वाट्या दूध काढावे.

कृती : जाटसर भाड्यांत १ चमचा तूप घालून भांडे गॅसवर ठेवावे. तुप कडकडल्यावर त्यावर वेलच्या व लवंग ठेचून घालावा. त्यावर धुतलेले तांदुळ घालून परतून घ्यावे. नंतर ३ वाट्या नारळाचे दूध घालून परतून घ्यावे. नंतर ३ वाट्या नारळाचे दूध घालून भात शिजवून घ्यावा. कणी मोडताच त्यात १ वाटी भरुन गुळ घालावा. भात व गुळ एकत्र करावा. त्यात वेलची- जायफळ पावडर व बेदाणे आणि बदामकाप घालून दोन चमचे तूप घालून मंद आचेवर ठेवावा. गुळ विरघळेपर्यंत अधून मधून भात सारखा करावा. गॅसवर तवा ठेवून भांडे मंद गॅसवर १० मिनिटे ठेवावे, नारळी भात तयार.

- सुधा मोकाशी

५१ सीकेपी पाककृती व सण-वार या पुस्तकातुन