खाद्ययात्रा

मैद्यात गरम तेलाचे मोहन घालून, चवी नुसार मीठ टाकावे व मैदा भिजवावा. थोडा वेळ मुरु द्यावा, कोथिंबीर स्वच्छ पाण्याने धुवून निवडून बारीक चिरून घ्यावी. कढईत अर्धा डाव तेल घालून गरम करून मोहरी, हिंग, हळदीची फोडणी करावी. त्यात चिरलेली कोथिंबीर घालून थोडी वाफ आणून शिजू द्यावी. त्यात तिखट, चारोळी, चवी नुसार मीठ, गरम मसाला , डाळीचे पीठ, घालून भाजी प्रमाणे परतावे. नंतर झाल्यावर त्या लिंबाचा रस घालून थंड करावे. मैद्याच्या दोन सारख्या लाट्या करून गोलाकार करून एक एक साईड ने तेलाचा हात लावुन दोन्ही लाट्या एकावर एक ठेऊन पोळी लाटावी. ती पोळी तव्यावर हलकी भाजून घ्यावी नंतर त्या पोळीच्या तीन लांबट पट्या कापाव्यात.

साहित्य:- कोवळी तोंडली पाव किलो, अर्धी वाटी नारळाचा चव, पाव वाटी दाण्याचे कूट, चिंचेची दोन बुटूक , मीठ व चिरलेला गूळ चवीप्रमाणे, लाल तिखट एक चमचा, गोडा मसाला दोन चमचे, तेल 4-5 चमचे, बारीक चिरलेली कोथिंबीर, कढीपत्ता.

कृती:- तोंडल्याला भरल्या वांग्याप्रमाणे उभे दोन काप द्यावेत व ती कुकरमध्ये कोरडीच थोडी वाफवून घ्यावीत. खोबरे, दाण्याचे कूट, चिंच, गूळ, मीठ, थोडी कोथिंबीर एकत्र वाटावे. त्यात तिखट, मसाला घालून कालवावे. तोंडल्यात हा मसाला भरावा. कढईत तेल, हिंग, मोहरी घालून फोडणी करावी. हळद घालावी. कढीपत्ता घालावा. मग त्यात भरलेली तोंडली घालून हलवावे. उरलेला मसाला व अर्धी वाटी गरम पाणी घालून मंद गॅसवर, झाकण ठेवून भाजी शिजवावी. तोंडली किंचित वाफवलेली असल्याने भाजी फार शिजवू नये. या भाजीसाठी तोंडली न वाफवताही घेऊ शकता. तयार भाजीवर ओले खोबरे, कोथिंबीर घालून गरमागरम भाजी वाढावी.

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

साहित्य: २ कप स्वीट कॉर्न, उकडलेले ३ मध्यम बटाटे, उकडलेले २ ब्रेडचे स्लाईस १ टीस्पून आले, किसलेले ३ हिरव्या मिरच्या, पेस्ट करून २ लहान कांदे १/२ टीस्पून जिरे,
१/४ कप कोथिंबीर, बारीक चिरून कॉर्न फ्लेक्स, क्रश केलेले १ टेस्पून मैदा + १/२ कप पाणी चवीपुरते मीठ तळण्यासाठी तेल.

कृती: बटाटे सोलून कुस्करून घ्यावे. ब्रेडचे तुकडे मिक्सरमध्ये बारीक करावे आणि ते बटाट्यात घालावे. दीड कप कॉर्न मिक्सरमध्ये अगदी भरड वाटावेत. उरलेले १/२ कप कॉर्न अख्खेच मिक्स करावेत. कांदा बारीक चिरून घ्यावा. कॉर्नच्या मिश्रणात कुस्करलेले बटाटे, ब्रेडचा चुरा, मिरची पेस्ट, आले, जिरे, कोथिंबीर, चिरलेला कांदा, आणि मीठ घालावे. मिक्स करून घ्यावे. तयार मिश्रणाचे १८ ते २० मध्यम आकाराचे पॅटीस बनवावे. पॅटीस गोल आणि चपटे बनवावेत. क्रश केलेले कॉर्न फ्लेक्स एका ताटलीत पसरवून ठेवावे. मैदा आणि पाणी यांचे मिश्रण एकदा ढवळून घ्यावे. यात ३-४ पॅटीस बुडवून लगेच बाहेर काढावेत. आणि कॉर्न फ्लेक्सवर ठेवावेत. दोन्ही बाजूंनी कॉर्न फ्लेक्स चिकटतील याची काळजी घ्यावी. अशाप्रकारे सर्व पॅटीस बनवावेत. पॅटीस एकावर-एक रचू नयेत. सेपरेट ठेवावीत. अर्धा-पाऊण तास फ्रीजमध्ये ठेवावे. अर्ध्या तासाने पॅटीस फ्रीजमधून बाहेर काढून १० मिनिटे बाहेर ठेवावे. कढईत तेल गरम करून मिडीयम आचेवर पॅटीस तळून घ्यावी. जेव्हा पॅटीस तळणीत सोडाल तेव्हा २०-२५ सेकंद त्याला डिस्टर्ब करू नकात. एक बाजू थोडी तळली गेली की मगच झाऱ्याने बाजू बदलावी. दोन्ही बाजू सोनेरी रंगावर तळाव्यात. तळलेले पॅटीस टिश्यू पेपरवर काढावेत. पुदिना चटणी किंवा टॉमेटो केचपबरोबर सर्व्ह करावेत.

साहित्य - दोन ते अडीच वाट्या ताजा कोवळा हुरडा, एक ते सव्वा वाटी भिजलेली हरभराडाळ (काही जण चणाडाळ व मूगडाळ एकत्रित घेतात).

मसाला - आल्याचा मध्यम तुकडा, चार-पाच हिरव्या मिरच्या, थोडी कोथिंबीर, नावाला थोडा गरम मसाला, लसूण (ऐच्छिक), मीठ, साखर, तळणीसाठी तेल.

कृती - हुरडा, डाळी, सर्व मसाला हे घालून मिक्सयरमधून थोडंसं पाणी घालून वाटून घ्यावे. साधारणत- उडीदवड्याच्या पिठाप्रमाणे हे असावं. जरूर वाटल्यास बाइंडिंगसाठी एखादा उकडून रगडलेला बटाटा वा बेसन घालावं. मीठ, साखर, कोथिंबीर (चवीनुसार) घालून त्याचे छोटे छोटे वडे गरम तेलात तळावेत. हे वडे कच्ची पपई, पुदिना, कोथिंबीर, मिरचीच्या आंबट-गोड चटणीबरोबर देतात.

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

रोज रोज त्याच त्या भाज्या खाऊन कंटाळा येतो म्हणून मग वेगवेगळे मसाले वापरून चटकदार भरल्या भाज्या अधूनमधून बनविल्या, की घरची मंडळी खूष! या भाज्या अर्थातच फळभाज्यांच्याच करतात. काही फळभाज्या लोकांना आवडत नाहीत; पण भरली भाजी मात्र असे लोकसुद्धा आवडीने खातात. दैनंदिन आहारात भाज्यांचं महत्त्व किती, हे वेगळं सांगायला नको. पण दररोज एकाच प्रकारच्या भाज्या खाल्ल्याने कंटाळा येतो. त्यात काहीतरी बदल व्हावा, असं वाटत असतानाच या भाज्यांची जागा भरल्या भाज्यांनी घेतल्याचं आपल्या सहज लक्षात येईल. फळभाज्या अनेकांना आवडत नाहीत. पण या फळभाज्या भरल्या (स्टफ्ड) असतील तर आवडीने खाल्ल्या जातात, असा अनुभव आहे. फळभाज्या स्टफ्ड करताना विविध चवीच्या मसाल्यांचा वापर केला जातो. आजकाल बाजारात सर्व प्रकारचे तयार मसाले उपलब्ध असल्याने या फळभाज्या स्टफ्ड करणं सोपं झालं आहे. भरली तोंडली, भरलं पडवळ, भरला करेला (पंजाबी), भरला टोमॅटो, भरली सिमला मिरची, भरली वांगी, भरला दोडका या भरल्या भाज्या लोकप्रिय आहेत.

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

काही भरल्या भाज्याच्या कृती
भरली तोंडली
भरले पडवळ
भरली भेंडी
भरा करेला(पंजाबी)
भरलेली कारली

गूळ सोडून सर्व पदार्थ हलके वेगवेगळे भाजून घ्यावे. गार झाल्यावर मिक्सरमध्ये बारीक करावे. नंतर गूळ घालून पुन्हा मिक्सरमध्ये फिरवून घ्यावे. प्रसादाचा सुंठवडा तयार!

कढईत तूप गरम करून त्यात सर्वात आधी लसूण घालावी. मोठय़ा आचेवर परतावे. लसूण परतली गेली की जिरे, हिंग, हिरवी मिरची आणी कढीपत्ता घालून थोडा वेळ परतावे. चिरलेले टोमॅटो फोडणीस घालावे, बरोबर मीठही घालावे. झाकण ठेवून मोठय़ा आचेवर परतावे. टोमॅटो पूर्ण मऊ होऊन कडेने तेल सुटले पाहिजे. यात शिजलेला भात मोकळा करून घालावा आणि मिक्स करावे.

साहित्य :- एक चमचा ओवा, दोन चमचे खोबरा कीस, दोन चमचे धणे, एक चमचा तीळ, दोन इंच सुंठ तुकडा, पाच- सहा मिरी, तीन चमचे गूळ.

कृती :- गूळ सोडून सर्व पदार्थ हलके वेगवेगळे भाजून घ्यावे. गार झाल्यावर मिक्सरमध्ये बारीक करावे. नंतर गूळ घालून पुन्हा मिक्सरमध्ये फिरवून घ्यावे. प्रसादाचा सुंठवडा तयार!
(काहीजणांकडे फक्त सुंठ खडीसाखर व सुकामेवा घालून ही करतात.)

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

काजूगर रात्री कोमट पाण्यात भिजत घालून सकाळी सोलावेत. बटाट्याची साले काढून तुकडे करावेत. प्रथम कढईत तेल टाकून जीरे-मोहरी, कांदा, लसुण व टोमॅटो टाकून चांगले परतवून घेणे. चांगले शिजल्यावर त्यात सोललेले काजू व बटाट्याचे तुकडे टाकून त्यात आवडीनुसार तिखट, हळद, मीठ व पाणी घालून शिजु द्यावेत.

साहित्य:- सुरणाचे पातळ तुकडे (1 वाटी), चिंचेचे बुटूक किंवा 1 आमसूल, मीठ, लाल तिखट, जिरेपूड व लिंबू रस चवीनुसार, 1 वाटी भाजणी, तेल.

कृती:- सुरणाचे तुकडे अर्धवट शिजवून घ्यावेत. शिजतानाच त्यात चिंचेचे बुटूक किंवा आमसूल घालावे. सुरणाचे तुकडे अर्धवट शिजले की पाणी काढून टाकावे. बाउलमध्ये मीठ, लाल तिखट, जिरेपूड, लिंबाचा रस एकत्र करून त्यात सुरणाचे तुकडे मिसळावेत. नंतर भाजणीमध्ये घोळवून घ्यावेत. तव्यावर थोडे तेल घालून सुरणाचे काप शॅलो फ्राय करावेत.

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३