अवतीभोवती सारे तुझ्या, आहेत गुरू बसलेले

जाण तयांची येण्यासाठी, प्रभूसी मी विनविले ।।

निसर्ग शक्तीच्या सर्व अंगी, काही तरी असे गुण

आपणासची ज्ञान असावे, घेण्यास ते समजून ।।

उघडे ठेवूनी डोळे तुम्ही, बघाल जेंव्हां शेजारी

काही ना काही ज्ञान मिळते, वस्तूच्या त्या गुणापरी ।।

सारे सजिव निर्जिव वस्तू, गुरू सारखे वाटावे

तेच आहेत ईश्वरमय, तुम्हीच ते समजावे ।।

डॉ. भगवान नागापूरकर

९००४०७९८५०

गोव्याच्या मंगेशीच्या देवळात १९६६ साली अवघ्या सहा वर्षांच्या ज्ञानेश पेंढारकरच्या हस्ते 'जय जय गौरीशंकर' या नाटकाचा मुहूर्त पार पडला आणि तिथून या नाटकाच्या प्रवासाला सुरुवात झाली. पं. राम मराठे, भालचंद्र पेंढारकर, प्रसाद सावकार,, जयश्री शेजवाडकर यांसह आणखी तीन कलाकारांसोबत विद्याधर गोखले लिखित या नाटकाच्या तालमींना सुरुवात झाली. नाटकाचे दिग्दर्शक होते नटवर्य मामा पेंडसे तर संगीत दिग्दर्शन होते ख्यातनाम संगीतकार वसंत देसाई यांचे.

तीन महिने तालीम केल्यानंतर १४ ऑगस्ट १९६६ रोजी 'जय जय गौरीशंकर' चा शुभारंभाचा प्रयोग भालचंद्र पेंढारकरांच्या 'ललितकलादर्श' या संस्थेतर्फे बिर्ला मातोश्री सभागृहात रसिकांच्या प्रचंड उपस्थितीत पार पडला. दोन दिवसांत पाच हाउसफुल्ल प्रयोग करणाऱ्या या नाटकाची कीर्ती वाऱ्यासारखी पसरत गेली आणि अल्पावधीतच ते लोकप्रिय झाले. ललितकलादर्श यांच्या संस्थेने या नाटकाचे २२५० प्रयोग केले, हाही संगीत रंगभूमीवरचा विक्रमच आहे. भालचंद्र पेंढारकर आणि पं. राम मराठे या दोन्ही दिग्गज कलावंतांच्या गायन-अभिनयाने आणि वसंत देसाईंच्या संगीताने हे नाटक गाजत राहिले. प्रस्तुत नाटक मुख्यत: शिवलीलामृतांतील १४व्या अध्यायातील शंकर-शबरी कथेवर आधारलेले असून, त्याला स्कंदपुराणांतर्गत सह्याद्रि-खंडातील 'मांगरीश महात्म्या'तील कथाभागाची जोड दिली आहे.

'सप्तसूर झंकारत बोले गिरिजेची वीणा' या दोन विभिन्न तालांमध्ये बांधलेल्या नांदीने नाटकाची सुरुवात होते. पुढे चटपटीत संवाद, राजकीय उपहास यांमुळे नाटक अधिक रंगतदार होत जाते. 'नारायणा रमा रमणा', 'प्रियकरा नसे हा छंद बरा' निराकार ओंकार, शिवशक्तीचा अटीतटीचा, सावज माझं गवसलं, भरे मनात सुंदरा, कशी नाचे छमाछम, रमारमण श्रीरंग यांसारखी एकूण सरस अशी चौदा गाणी या नाटकात असून, पार्श्वसंगीतासाठी १६ विविध ताल वाद्यांचा वापर करण्यात आला होता. ह्या नाटकाचे अप्रतिम नेपथ्य पु श्री काळे (कथा लेखक व पु काळे ह्याचे पिताश्री ) ह्यांनी केले होते व कैलासाचा रम्य देखावा गोमांतवनांतील निसर्ग त्यांनी सुंदर उभा केला होता.

या संगीत नृत्यमय खेळकर नाटकातील कलावंत होते. पं राम मराठे, प्रसाद सावकार, सुकुमार, आ. दे. पाटील, लीलावती, जयश्री आणि निर्माते भालचंद्र पेंढारकर ही सप्त सूर कलाकार मंडळी ह्यात होती.

लेखक / गीत-रचना: विद्याधर गोखले.
नाट्य दिग्दर्शन नटवर्य मामा पेंडसे
संगीत दिग्दर्शन: वसंत देसाई.
नेपथ्य: पु श्री काळे
रंगभूषा: शांताराम विचारे
साथसंगत
ऑर्गन, गोविंदराव पटवर्धन / विश्वनाथ कान्हेरे, तबला दामूअण्णा पार्सेकर/ भोजराज साळवी
व्हायोलिन: मधुकर बर्वे
त्यानंतर काही प्रयोग विश्वनाथ बागुल, माया जाधव, प्रकाश घाग्रेकर, चंदू डेगवेकर, शहाजी काळे, शिवानंद पाटील आदींनी देखील केले.

आता हे नाटक 'आर्यादुर्गा क्रिएशन्स' या संस्थेतर्फे केले जाते.
९० प्रयोग होऊन शतक महोत्सवाकडे वाटचाल करणाऱ्या ह्या नवीन टीमचे निर्मिती सुप्रसिद्ध नाट्यकर्मी सुनील जोशींनी केली असून दिग्दर्शन ही त्यांनीच केले आहे.
संगीत मार्गदर्शक मुकुंद मराठे आणि विलास हर्षे हे आहेत.

आनंदाची बाब म्हणजे ह्या पुनरुज्जीवित नाट्यकृतीला नाट्याचार्य काकासाहेब खाडिलकर आणि देवल पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले आहे. मूळ प्रयोगात शंकराची भूमिका साकारणाऱ्या पं. राम मराठे यांचे सुपुत्र श्री.मुकुंद मराठे त्याच तडफदार गायकीने आणि समर्थ सकस अभिनयाने पुनरुज्जीवित नाटकात शंकराचीच भूमिका साकारत आहेत, पार्वतीची भूमिका पूनम पंडित / गायत्री दीक्षित तर भालचंद्र पेंढारकर यांनी अजरामर केलेली नारदाची भूमिका आता डोंबिवलीचे नाट्यकर्मी गायक नट सुनील दातार अत्यंत सार्थपणे खुसखुशीत सादर करत आहेत. त्यांच्यासोबत सुनील जोशी प्राजक्ता मराठे, अनुराग गर्गे संदीप राऊत हे सहकलाकार विविध भूमिकांत आहेत....

नेपथ्य प्रकाश सुधीर ठाकूर श्याम चव्हाण ह्यांचे आहे. आजही ह्या संगीत नाटकाला रसिकांची अमाप मागणी आहे. विशेष करून मुंबई पुणे कोंकण गोवा तसेच झाडीपट्टी मध्ये हे नाटक खूप लोकप्रिय आहे

संकलन : संजीव वेलणकर पुणे.
९३२२४०१७३३
संदर्भ.इंटरनेट

https://www.youtube.com/watch?v=ICBN1XJNUCg
https://www.youtube.com/watch?v=6XH7fi-mEXI
https://www.youtube.com/watch?v=m27iFmDiBWM

वाढता हवेत हा गारवा
बाजारी चिंच,बोरे,आवळा
ऊस नी हिरवा हरबरा
खाण्या हा जीव होई बावळा

सांजवात होताच शेकोटी
पेटवू उब मिळविण्यास
फड रंगे गप्पांचा भोवती
चहा रिचवावा हाच ध्यास

पहाटे चला जाऊ शेतात
भरित मेजवानी जोमात
जोडीला हुरडा असावाच
हवेत हा गारवा झोकात

-- सौ. माणिक (रुबी)

(भारताने न्यूझीलंडमध्ये सपाटून मार खाल्ला. साउथ आफ्रिकेत चालू असणाऱ्या वर्ल्ड कप २००३च्या पहिल्याच सामन्यात आपल्या टीमने ऑस्ट्रेलियाकडून पुन्हा नामुष्कीचा पराभव खाल्ला. काय म्हणावे या कर्माला?)

वाघाची डरकाळी
सिंहाची गर्जना
कागदी वाघ
करतात वल्गना

चिखलातले बेडूकराव
करतात डराव डराव
तट्ट फुगले तर काय
नंदीश्वर होतील काय?

गाढवाने पांघरले
वाघाचे कातडे
म्हणून काय त्याचे
लपेल ओरडणे?

आपलाच डंका
आपणच पिटायचा
मूर्खाचे लक्षण
विकत आताचा तमाशा

-- विनायक अत्रे.

ते जातील उडूनी पंख फुटता पाहत राहशील, डोळे भरुनी
आजवरी जे प्रेम दिले तू शक्ती त्याची उरी बाळगुनी

माया, वेडी कशी असे बघ वाटते तुजला तुझीच पिले ती
हसून, खेळून बागड्तील सदैव तुझ्या पदारा खालती

जेंव्हा पडले पाउल पहिले आधाराविण तुझ्या अंगणी
नांदी होती दूर जाण्याची तुजपासुनी त्याच क्षणी

परी दूर दृष्टी ही नव्हती तुजला मायेचा तो पडदा असता
टिपून घेशी अश्रू आज ते परिस्थितीची जाणीव होता

डॉ. भगवान नागापूरकर
संपर्क - ९००४०७९८५०
bknagapurkar@gmail.com

ठेचकळे आंधळा मी काळोख्या पथात

आधाराचा हात देई पंढरीचा नाथ ।।

चुकीचाच धरला रस्ता, असा चालतो मी –

विषयवासनांच्या पंकीं अजुन लोळतो मी

मद-मत्सर-मोह यांचा संग नसे जात ।।

जरी मी न जाऊं शकलो कधी पंढरीला

मंदिरीं न पाहूं शकलो विटेवर हरीला

भाग्यवंत परि मी, विठ्ठल भेटला मनात ।।

पाडुरंगनाम येतां एकदाच माझ्या तोंडीं

स्वर्गानंदाच्या स्पर्शें पावन झाली कुडी

झरा अमृताचा अक्षय प्रगटला मुखात ।।

जगत्-भान हरपे माझें, अंतरीं निवालो

पाप सर्व जळलें माझें, पुण्यवंत झालो

जन्मचक्र-भीती विठ्ठल तोडतो क्षणात ।।

-- सुभाष स. नाईक

पंढरीचा राणा

माझी माय मराठी
शिवबाची
कणखर देशाची, ज्ञानेशाची

माझी माय मराठी
अलंकृत
अलंकार तिचे खुलवित
सौंदर्य

माझी माय मराठी
वृत्तात बंदिस्त
गझलकारा करितसे उत्तेजित

माझी माय मराठी
नव रसात चिंब चिंब भिजलेली
रसा -रसातून गर्जे भाव-स्पंदनांची तराणी

माझी माय मराठी
छंदात रमलेली
वाकवाल तशी वाकणारी

मराठीच आमुचा बाणा
मराठीच आमुची माता
तिच्या साठी झिजणार
सारस्वत
हाच तयांचा नारा

-- सौ.माणिक शुरजोशी

अविरत भक्त करत वारी, हॅटस् ऑऽऽफ् टु देम्
अथक जन ज़ात विठूदारीं, हॅटस् ऑऽऽफ् टु देम् ।।

ऊन नि पाउस यांची नाहीं एकाला पर्वा
ध्यास एकची लागे सर्वां - तो विठ्ठल बरवा
भारले सारे वारकरी, हॅटस् ऑऽऽफ् टु देम् ।।

कठिण शेकडो मैल तुडवती मराठदेशातले
अखंड नाचत भक्त शेकडो, कुणिही नच दमले
देइ चैतन्य मनां पंढरी, हॅटस् ऑऽऽफ् टु देम् ।।

समान असती विठुमार्गावर सारे वारकरी
कुणांशी न कोणांस करावी लागे बरोबरी
सर्वच हर्षद-शेज़ारी, हॅटस् ऑऽऽफ् टु देम् ।।

वारकर्‍यांच्या वसतो हृदयीं पांडुरंग सांवळा
उभा विटेवर, हात कटीवर, तुलसीमाळ गळा
विठूमय झाले नरनारी, हॅटस् ऑऽऽफ् टु देम् ।।

ज़ातिपातिचें ना बंधन, ना लहानथोर इथें
शतकांपासुन अशीच वारी पंढरिला निघते
पाहुनी म्हणतो स्वत: हरी – ‘हॅटस् ऑऽऽफ् टु देम्’ ।।
- - -
हॅटस् ऑऽऽफ् टु देम् : Hats Off To Them

- सुभाष स. नाईक. Subhash S. Naik
सांताक्रुझ (प), मुंबई. Santacruz(W), Mumbai.
Ph-Res-(91)-(22)-26105365. M – (91)-9869002126
eMail : vistainfin@yahoo.co.in
Website : www.subhashsnaik.com / www.snehalatanaik.com

भीतीपोटी सारे करतां

असेच वाटते....।।धृ।।

विवेकानें विचार करा, तुम्हांस हे पटते

त्रिकाळ चाले पूजा अर्चा

प्रभूविषयी होई चर्चा

बालपणींच पडे संस्कार

सारे देण्या समर्थ ईश्वर

कृपे वाचूनी त्याच्या, तुम्हां सुख दुरावते....१

भीतीपोटी सारे करता, असेच वाटते,

चूक असे हे ठसें मनाचे

कर्म ठरवीं तुम्हींच तुमचे

सहभाग नसे यात प्रभूचा

सारा खेळ असे तो मनाचा

अपयश मिळेल म्हणून टाकी, भार ईश्वरावरते.....२

भीतीपोटी सारे करता असेच वाटते

ऐषआरामाचे आम्ही पाठीं

धडपड चाले सुखासाठी

साशंक सदा मन असते

म्हणून सारे वंचित होते

मिळवण्यासाठीच त्याला भजावे, ही भावना मनी येते....३

भीतीपोटी सारे करता असेच वाटते

वाद नसे ईश्वर शक्तीचा

चालवी सतत गाडा विश्वाचा

खेळ बघे तो दूर राहूनी

सारे देई तुम्हावरती सोपवूनी

परि मन वेड्या आशेने, त्याजकडे धावते...४

भीतीपोटी सारे करता, असेच वाटते

डॉ. भगवान नागापूरकर

९००४०७९८५०