कविता-गझल-चारोळी-वात्रटिका
-
प्रीतभाव
विसरू कसे , क्षण मी सारे
July 7, 2021
-
सुप्रसिध्द हिंदी कविता ‘मोची’ चा मराठी अनुवाद
हिंदी साहित्यातील सुप्रसिध्द कवि स्व. धूमिल ( सुधाकर पांडे) यांची सुप्रसिध्द कविता मोची या रचनेचा मराठी अनुवाद वाचकां पुढे सादर करीत आहे.
( मुळ नांव- सुदामा पांडेय, उपनाम धूमिल जन्म स्थानखेवली, जिला वाराणसी, उत्तरप्रदेशकुछप्रमुख रचना- संसद से सड़क तक (1972), कल सुनना मुझे, सुदामा पाण्डे का प्रजातंत्र (1983)विविध कल सुनना मुझे काव्य संग्रहा करीता 1979 साली साहित्य अकादमी पुरस्कार)
**********
मोची
रापी चालवताना
त्याने माझ्याकडे क्षणभर वर खाली पाहिले
आणि दयनीय स्‍वरात
तो हसत म्‍हणाला -
'बाबुजी, खर सांगू - माझ्या नजरेत
कोणी छोटा नाही
कोणी मोठा नाही
माझ्या दृष्‍टीने प्रत्‍येक माणूस एक जोडी चप्‍पल आहे.
जो माझ्या समोर
दुरुस्‍ती करीता उभा आहे.
आणि मुख्‍य गोष्‍ट म्‍हणजे
तो आपल्‍या जागी कोणीही असो.
जसा आहे, ज्‍या ठिकाणी आहे.
आजकाल, कोणीही व्‍यक्‍ती चपलेच्‍या मापाबाहेर नाही.
तरी सुध्‍दा माझे लक्ष असते की
व्‍यावसायिक हात व फाटलेल्‍या चपलेच्‍या मध्‍ये
कोठे ना कोठे एक साधारण माणुस आहे
ज्‍याच्‍यावर टाके पडतात
जो चपलेच्‍या बाहेर डोकावणा-या अंगठयाची जखम
छातीवर घाव सोसत सहन करतो.येथे नानाविध चपला येतात
आणि माणसाला निरनिराळया आपआपल्या पसंती दाखवतात.
सर्वांचा आप आपला चेहरा आहे.
आपआपली शैली आहे.
उदाहरणार्थ- एक चप्‍पल आहे
चप्‍पल काय ती एक ठिगळांची थैली आहे
जिला एक चेहरा वापरतो
जो देवीच्‍या व्रणाने भरलेला आहे.
विश्‍वास दर्शक हसण्‍यामध्‍ये
टेलिफोन खांबावर अडकलेली पतंग आहे.
जी फडफड आवाज करीत आहे
'बाबुजी या चपलेवर पैसे व्‍यर्थ का उधळता?' ,
मी हे बोलु इच्छितो परंतु
माझ्या आतुन एक आवाज येतो-
काय मानुस आहे?आपल्‍या जातीवर थुंकतो आहेस,
तुम्‍ही विश्‍वास ठेवा त्या क्षणी मी
ठिगळाप्रमाणे मी डोळे शिवुन घेतो
आणि संकटात पडलेल्‍या माणसाची
मोठ्या मुश्‍कीलीने सुटका करतो,एक चप्‍पल अशी आहे
जी गुंफून एक माणुस निघतो सफरीवर ,
तो हुशार नाही वेळेचा ताबेदार नाही
त्याच्या डोळ्यात लालच भरलेली आहे
हातात त्याच्या घड्याळ आहे
त्‍याला कोठे जायचे नाही परंतु
चेह-यावर त्याच्या गडबड आहे
तो कोणी व्‍यापारी आहे किंवा दलाल
परंतु उध्‍दट असा कि हिटलरचा नातु आहे
इथे बांध,तिथे काप, इथे ठोक तिथे पिट
चांगले घास,असे चमकवं, चपलेचा आरसा बनवं
ओफ्फ किती उकाडा आहे!
रुमालाने हवा घेत तो हवामानावर संतापतो
सडकेवर येणा-या जाणा-यावर
वानराप्रमाणे टवकारुन पाहतो
यावर कडी म्‍हणजे घंटाभर काम करुन
मजुरी देताना साफ नाटक करतो
सज्‍जन लोकांना लुटता का ? असे डाफरत तो
काही नाणी फिरकावतो व
पुढे निघून जातो.
अचानक दचकत तो सडकेवर धावतो
आणि मार्गस्‍थ होतो.व्‍यवसायावर जेव्हा घाव पडतो
तेव्‍हा कोठेतरी एक चोर खिळा
दबा धरुन वेळ मिळताच
अंगठ्यात रुततो.
याचा अर्थ असा नाही की माझा
गैरसमज झालेला आहे.
प्रत्‍येक क्षणी मला असे वाटते की
चप्‍पल व व्‍यवसायाच्‍या दरम्‍यान
कोठेतरी एक साधारण माणुस असतो
ज्‍याच्‍यावर टाके पडतात
जो चपलेच्‍या बाहेर डोकावणा-या बोटाची जखम
छातीवर हातोड्याचे घाव सोसत सहन करतो,आणि बाबुजी, खरे सत्‍य हेच आहे की
जिवंत राहण्‍यासाठी खरा तर्क नसेल तर
रामनाम विकून या वेश्‍यांची दलाली करुन
रोजीरोटी कमावण्‍यात काहीच फरक नाही
आणि हेच ते ठिकाण आहे जिथे
प्रत्‍येक माणुस आपला धंदा सोडून
गर्दीत उजळणारा हिस्‍सा बनतोसगळ्या लोकाप्रमाणे
भाषा त्‍याला चावते
मौसम सतावतात
आता तुम्‍ही त्या वसंताकडे पहा.-
हा दिवसा धाग्‍याप्रमाणे ताणतो
झाडावरील लाल लाल हजारो पानांच्‍या टोकाला
उन्‍हात शिजवण्‍यासाठी लटकावतो,
खरे सांगतो त्या समयी
रापीची मुठ हातात सांभाळणे
फार मुश्‍कील बनते
डोळे कोठे जातात तर हात कोठे तरी चालतो
मन त्रासलेल्‍या बालकाप्रमाणे
कामावर परतण्‍यास इंकार करते
वाटते की चमड्याच्‍या सज्‍जनतेमागे
एखादे जंगल आहेजो माणसावर
झाडामागून वार करतो
आणि हे धक्‍कादायक नव्‍हे तर विचार
करण्या योग्‍य गोष्‍ट आहे,
परंतु जो जीवनाला पुस्‍तकांनी मापतो
जो सत्‍य आणि अनुभवाच्‍या दरम्‍यान
हत्‍येच्‍या क्षणी डरपोक आहे
तो मोठ्या सहजपणे म्‍हणू शकतो
यार तु मोची नव्‍हे तर शायर आहेस
जो विचार करतो की आग
सर्वांना जाळते, सत्‍य सर्वांच्‍या पलीकडे आहे
काही आहेत ज्‍यांना शब्द गवसले आहेत.
काही आहेत जे अक्षरांसमोर आंधळे आहेत
ते प्रत्‍येक अन्‍याय चुपचाप सहन करतात
आणि पोटाच्‍या आगीसमोर डरपोक बनतात.
जेव्हा मी हे जाणतो की-
"नकाराने व्‍याप्‍त एक आरोळी "
आणि "एक समजुतदार मौन"
दोघांचा मतलब एक आहे
भविष्‍य घडवण्‍यासाठी 'मौन' व 'आरोळी'
आप आपल्‍या जागी एक प्रकारे
आप आपले कर्तव्‍य बजावीत असतात.-- विजय प्रभाकर नगरकर
December 12, 2020
-
क्षितिजी आभाळ टेकलेले
क्षितिजी आभाळ टेकलेले, विस्तीर्ण असूनही झुकलेले,
आहे केवढे मोठे तरीही,
नतमस्तक होऊन वाकलेले,
झाड आहे बहरलेले,
पाना फुलांनी लगडलेले,
अंगोपांगी त्याच्या भरलेले,
पण तरीही संन्यस्तपणाने,
सदैव कसे झुकलेले,
फांदी फांदी फुललेली,
असंख्य जागी डंवरलेली, फळाफुलांनी वाकलेली
तरीही लीन झालेली,
पिकले फळ झुकलेले,
गोड--गोड मऊ झालेले,
फांदीला खाली लागलेले,
समर्पित, आयुष्य केलेले,-!
आभाळी ढग भरलेले,
नवसंजीवने ओथंबलेले,
काळे होऊन वाकलेले,
तरीही ताठा सोडलेले,
थेंब पावसाचे टपटपते,
धरेवरती खालवर येणे,
तिला अमृत पुरवतांही,
सदा,नत की झालेले,
काय शिकवतो निसर्ग
ज्याचे त्याने ठरवावे,
कितीही मोठे झाले तरी,
लहान राहून वागावे,--!!
विनम्रतेत मोठेपण असे,
अहंपणा कधीच नसावा,
निसर्गातील पहा उदाहरणे,
तसा धडा घे मानवा,--!!!हिमगौरी कर्वे.©
February 15, 2019
-
पंढरीचा राणा – ८ : पंढरीची वाट
भक्तमनीं कैवल्याची इथें गळाभेट रे
पंढरीत मोक्ष दावी पंढरिची वाट रे ।।आस एक - पुण्यद पाहिन नदी चंद्रभागा
ध्यास एकमात्र - मोक्षद बघिन पांडुरंगा
एकमात्र भास - दिसतें रूपडें अवीट रे ।।स्वप्नवत् जहालें - गेलो पंढरिनगरात मी
भारुन, कर जोडुन, ठाके विठूमंदिरात मी
मंत्रमुग्ध होउन पाही विठ्ठलपदिं वीट रे ।।तेज आगळें विठूच्या सावळ्या मुखावरी
आगळीच नील-आभा गाभार्‍याला भरी
शब्दांच्या पलिकडला तो आगळाच थाट रे ।।शांत होइ जीवन-नौका, लालसा पुरी मिटे
आलेखच आयुष्याचे वाटुं लागती थिटे
विषय-अवस सरुनी, उजळे ज्ञानदा पहाट रे ।।विटेवरिल ध्यान सुंदर पाहुनि निजडोळां
भिडे भावना-हिंदोळा आनंदआभाळा
विश्वरूपदर्शन घडलें, मिळे मुक्तिपाठ रे ।।दिव्य त्या क्षणानें माझा पालटला रंग
ओढ सोडुनी भोगाची, झालो नि:संग
जन्मजन्मिं, पांडुरंगा, मज असाच भेट रे ।।- - -
- सुभाष स. नाईक. Subhash S. Naik
सांताक्रुझ (प), मुंबई. Santacruz(W), Mumbai.
Ph-Res-(91)-(22)-26105365. M – (91)-9869002126
eMail : vistainfin@yahoo.co.in
Website : www.subhashsnaik.com / www.snehalatanaik.com July 12, 2016
-
माझं कोकण
स्वसामर्थ्याच्या तपोबलाने, सागरास मागे हटवून
परशुरामाने निर्माण केला, हा प्रदेश सुंदर कोकणवळणावळणाची आहे, माझ्या कोकणची वाट
किती वर्णावे सौंदर्य तियेचे, सौंदर्याचा थाटजरी बदलली अवघी दुनिया, जरी बदलला काळ
माझ्या कोकणच्या मातीसंगे, जुळली माझी नाळशहरात राहिलो, तरी खुणावते कोकणातली माती
कौलारू घर कोकणातले, दिसते या डोळ्यांपुढतीदेशामध्ये स्वातंत्र्याची, ज्योत जयांनी चेतविली
स्वातंत्र्यवीरांनी रत्नागिरीची, ही भूमी पावन केलीस्वातंत्र्याचे वेड लावले, ज्यांनी ह्या देशाला
लोकमान्य टिळकांचा आहे, अभिमान आम्हालाकौलारू घराशी जोडले गेले, प्रेमाचे सुंदर नाते
पै पाहुण्यांच्या स्वागतासाठी, सज्ज नेहमी असतेसागरावरती जाऊन पहावा, सूर्योदय देखावा
सागर लहरींचा धिंगाणा, गाजेमधूनी ऐकावाखेळ पावसाचा रिमझिम चाले, कधी मुसळधार बरसे
इंद्रधनू आकाशी पडता, डोळ्यांना मोहक दृष्य दिसेजांभळं, करवंदं, ओले काजू, आकर्षक मेवा कोकणचा
स्वाद रेंगाळतो रसनेवरती, तळलेल्या फणस गऱ्यांचाफणस पोळी, आंबा पोळी, सरबत जांभूळ, करवंदाचे
रत्नागिरीच्या हापूसने नेले, दुनियेमध्ये नाव कोकणचेछोट्या छोट्या उद्योगांमधूनी, पाऊल पडते प्रगतीचे
देशामध्ये, अन् परदेशातही नाव गाजते कोकणचेलाल मातीमधूनी साकारली जाते, गणेशाची सुंदर मूर्ती
गणेश उत्सव साजरा करण्या, चाकरमानी नियमित येतीमहत्त्व गडकिल्ल्यांचे कोकणच्या, शिवरायांनी ओळखिले
रायगड किल्ल्याला महाराजांनी, राजधानीचे बिरूद दिलेसागर मार्गाने स्वराज्यावरी, होईल गनिमाचा हल्ला
जाणून धोका शिवबाने, सिंधू सागरी सिंधूदुर्ग बांधलादुष्कर स्वप्नाला कोकण रेल्वेच्या, प्रयत्नपूर्वक साकारले
कोकणी माणसाच्या या स्वप्नाला, मूर्त स्वरूप लाभलेकोकणातले विभ्रम पाहण्या, कमावते घर तिथे असावे
व्यास क्रिएशन्स्च्या मदतीने, या स्वप्नाला पंख फुटावे-विकास भावे
(व्यास क्रिएशन्स च्या कोंकण प्रतिभा दिवाळी २०२२ ह्या विशेषांक मधून प्रकाशित)
January 17, 2023
-
जगायचंच राहून जातं
जगाचा खूप विचार केला
की जगायचंच राहून जातं,
प्रश्नांच्या ओझ्यात अडकून
श्वास घेणंच विसरलं जातं.उद्याच्या भीतीत आज हरवतो,
कालच्या आठवणी टोचतात,
क्षण हातात असूनसुद्धा
तो निसटून दूर पळून जातो.थांबून जरा डोळे मिटावे,
मनाशी दोन शब्द बोलावे,
उत्तर शोधण्याआधी कधी
जगणंच थोडं जगून घ्यावे.कारण विचारांनी जग समजतं,
पण अनुभवांनी जगणं उमगतं,
आणि जगाचा खूप विचार केला
की खरंच…
जगायचंच राहून जातं.•ॲड.कीर्तिराज शैलेंद्र आगलावे, पुणे
July 2, 2026
-
सुखाचा छंद
सुखाचा छंद,न लागो जीवालाआहे तो निवारा, अपुला बरामोहविते कायम, सुखाची जरतारवेदनेचे ठिगळ, मिरवूया जरासुखावते सारे,फुलणारे रंगपिसारेएकचि रंग सावळा, अपुला बरादुखावते मन, यातना कठीणगोंजारु तयाला, लाडाने जरासुख हे क्षणिक, मृगजळ जाणशोधावा निवारा, समाधानी खरातुझे माझे काही, कमी नि अधिकआहे त्यात सुख, मानावे जरा!-- वर्षा कदम. November 12, 2021
-
स्वयंभू शंकर (अभंग रचना)
स्वयंभू शंकर। प्रकट स्वरूप।
निरंकार रूप। शिवलिंग।१।।त्रिशूलधारक। चंद्र माथ्यावर।
रूद्र महेश्वर। दैत्यहारी।।२।।हातात डमरू। ललाटी त्रिनेत्र।
ओमकार मंत्र। आत्मज्ञान।३।।शिव हाच वर।मानिला सतीने।
व्रत हे भक्तीने। पूर्णत्वास।।४।।कैलास भूपती। सृजन वैरागी।
पार्वती अर्धांगी। महादेव।।५।।बेलपत्र फुले। अभिषेक दुग्ध।
भक्त मंत्रमुग्ध। होत असे।।६।।श्रावण महिना। मंगल पवित्र।
नमिला सर्वत्र। त्रिपुरारी।।७।।प्रतिभा चौगले यांच्या प्रतिभास या कवितासंग्रहाच्या इ-पुस्तकातील ही कविता.
हे इ-पुस्तक आपण खालील लिंकवर खरेदी करु शकता.किंमत : रु.८०/-
सवलत किंमत : रु.५०/-https://marathibooks.com/books/pratibhas-by-pratibha-chougale/
June 14, 2026
-
सांगाती
सरूनी गेले जीवन सारे
उरल्या केवळ गतस्मृती
जिथे जावे, तिथे तिथे
वाटते तुच आहे सांगातीअजुनी उभा तोच पिंपळ
सांगतो गं तुझ्याच स्मृती
सरितेची शांत झुळझुळ
तीरावरती तेवती ज्योतीवाळूत ठसल्या पाऊलांतुनी
छुमछुम छंदी पैंजणे नादती
भास, तुझाच होई अनावर
वाटते आहेस तू सदा सोबतीऋणानुबंध सारे प्रीतभारले
स्पंदनी झरते लाघवी प्रीती
आत्मानंद हा खरा जीवाला
दैवदान भाळीचे, सत्यप्रीती-- वि.ग.सातपुते (भावकवी)
9766544908
रचना क्र. २४४
२१/९/२०२२
September 28, 2022
-
वस्तूतील आनंद
आनंद दडला वस्तूमध्यें, सुप्त अशा त्या स्थितीत असे
सहवासाने आकर्षण ते, होऊन बाहेरी येत दिसे....१प्रेम वाटते हर वस्तूचे, केवळ त्यातील आनंदाने
बाहेर येता नाते जमते, आपुलकीचे पडून बंधने...२तोच लूटावा आनंद सदैव, अंवती भंवती वस्तूतला
दूर न जाता दिसले तुम्हां, आनंदच भोवती जमला...३जेव्हा कुणीतरी म्हणती, ईश्वर आहे अणू रेणूत
वस्तूमधील आनंद बघतां हेच तत्त्व ते येई ध्यानात...४डॉ. भगवान नागापूरकर
संपर्क - ९००४०७९८५०
bknagapurkar@gmail.com November 17, 2015
Copyright © 2025 | Marathisrushti