गायत्री मंत्रांबद्धल अनेक लोकांना कुतूहल असते. पण त्याबद्दलची विशेष माहिती नसते. बहुतेक लोकांना ‘ॐ भूर्भुवः स्वः तत्सवितुर्वरेण्यं’ ही सविता गायत्री म्हणजे सूर्य गायत्री माहिती असते. मूळ सूर्य गायत्री मंत्राशिवाय पण अशा खूप गायत्र्या आहेत. त्या या लेखात संकलित करण्याचा प्रयत्न केला आहे. गायत्र्या वेगवेगळ्या देवतांच्या असतात. सर्व ठिकाणी एकवाक्यता नाही.

तू भेटलीस की
का बेचैन होते
वेडे मन माझे...
तू भेटलीस की
का होतात डोळे
ओलेचिंब माझे...
तू भेटलीस की
का काळीज होते
कासाविस माझे...
तू भेटलीस की
का व्यर्थच भासे
हे जीवन माझे...
तू भेटलीस की
का बेभान होते
सारेच ग माझे...

© कवी – निलेश बामणे

स्मृतींलहरींच्या हिंदोळ्यावर
मन धावते, हरीच्या गोकुळी।।धृ।।

रवीरथी नारायण हरिमुरारी
घुमवी मंजुळ मधुरम पावरी
जागते गोकुळी राधा बावरी
छुमछुम छंदी, नाद गोकुळी।।१।।

चराचरातुनी सुरेल नादब्रह्म
हरेरामकृष्ण, गोविंद गोविंद
जीवा तोषवीतो हरि कृपाळु
देवकीनंदन, ब्रह्म ते गोकुळी।।२।।

प्राजक्त,उभा रुक्मिणी द्वारी
सडा फुलांचा सत्यभामे द्वारी
निर्मळी प्रीती, निर्मळी भक्ती
हरिहराचा भुलभुलैया गोकुळी।।३।।

-- वि. ग. सातपुते. (भावकवी)

9766544908

रचना क्र. १३७.

२० - ५ - २०२२.

भाकरी साठी वणवण
फिरलो दाही दिशा
चंद्र -तारे चमकती डोळ्यासमोर
अशी झाली माझी दशा

-- सौ. माणिक दिलीप शूरजोशी

नव्हतो आम्ही आमचे कधींही बनले जीवन दुजामुळे ।
कर्तेपणाचा भाव तरीही येतो कां मनी ? ते न कळे ।।

कसा आलो या जगतीं ठाऊक नव्हते कांही मजला ।
कसा वाढलो हलके हलके जाण आहे याची मला ।।

जेंव्हा झालो मोठा कुणीतरी वाटू लागले कांही करावे ।
काळाने परि दिले दाखवूनी जीवन प्रवाही वाहात जावे ।।

परिस्थितीच्या काठामधूनी जीवन सरिता वाहात जाते ।
वाहात असता त्याच दिशेनें इच्छीत ध्येय हातीं नसते ।।

होते सारे अखेर तेचि आखून ठेवते नियती जे जे ।
अज्ञानानें समजत राही हे केले मी, अन् हे माझे ।।

डॉ. भगवान नागापूरकर
९००४०७९८५०
bknagapurkar@gmail.com

अक्षरांना अर्थ देणारे
शब्द

शब्दाला नि:शब्द करणारे
' पलिकडला ' अर्थ देणारे
शब्द

शब्दांनी शब्द वाढविणारे
अपशब्दांनी घायाळवणारे
शब्दच

कचऱ्याचा निचरा करणारे
होत्याचे नव्हते करणारे
शब्दच

भीतीने थिजविणारे
अंगाई-शब्दांनी निजविणारे
शब्द

श्रावण-शब्दांनी भिजविणारे
पेलविणारे, झुलविणारे आणि विझविणारे
शब्दच

सव्यसाचीस पूर्णोपदेशदाते
गीता-शब्द

कृतार्थ जीवनास पूर्णत्व,
मरणास शून्यत्व देणारे
बीजांडातून ब्रह्मांडाकडे नेणारे
ब्रम्ह-शब्द

शब्द हेच अर्थ, सार्थ वा निरर्थ,
शब्द क्षेम-कल्याण, शब्दच अकल्याण,
शब्द समाधान, कधी बनती निराकरण,

कधी शब्द स्वार्थ, कधी होती परमार्थ,

शब्दाचे बळ आगळे, शब्दातूनची मध पाघळे
वा अश्रुरूप ओघळे

शब्द हीच शक्ती, तेच देती मुक्ती,

शब्द-ब्रम्हासी जावे शरण,
न त्यागावे त्याचे चरण |
शब्द-सामर्थ्याची सार्थ जाण,
चित्ती असो द्यावी चिरंतन ||

------ शब्द सीमा ------

*संत मुक्ताबाई*
ज्ञानाची गंगा अंतरी वाहिली,
भावार्थाची ज्योत जगात पेटविली.
वैराग्य, विवेक, करुणेचा संग,
मुक्ताई ठरली भक्तीचा रंग.

*संत जनाबाई*
दासी म्हणवली जगाच्या दारी,
पण विठ्ठल होता तिच्या अंतरी.
जात्यावर दळता अभंग फुलले,
श्रमातही विठ्ठल तिला भेटले.

*संत कान्होपात्रा*
रूपापेक्षा भक्ती श्रेष्ठ मानली,
विठ्ठलच जीवनसाथी म्हणून जाणली.
मोह, माया सारे दूर सारले,
पांडुरंगाच्या चरणी जीवन अर्पिले.

*संत सोयराबाई*
समतेचा दीप अखंड पेटविला,
भेदभावाचा अंधार दूर केला.
चोखोबांच्या संगतीत भक्ती खुलली,
विठ्ठलनामाने आत्मा उजळली.

*संत निर्मळाबाई*
निर्मळ मन, निर्मळ आचार,
विठ्ठलभक्ती हाच जीवनाधार.
प्रेम, दया, समतेचा श्वास,
अभंगांतून दिला भक्तीचा सुवास.

*संत बहिणाबाई*
संसारातही साधना जपली,
तुकारामांची भक्ती हृदयी रुजवली.
कर्तव्य, श्रद्धा, प्रेमाचा मेळ,
बहिणाबाईंचा जीवनदिवा अविरत तेवला.

या संतकन्या नव्हत्या केवळ इतिहासातील नावं,
त्या होत्या भक्तीच्या नभातील अमर चांदण्या.

कोणी ज्ञानज्योती अंतरी चेतविली,
कोणी श्रमात विठ्ठलमूर्ती भेटविली.
कोणी समतेचा अखंड दीप उजळला,
कोणी प्रेमाने माणुसकीचा गंध दरवळला.

त्यांच्या अश्रूंनी अभंगांना सूर मिळाले,
त्यांच्या त्यागाने जीवनाला अर्थ लाभले.
त्यांच्या ओठी अखंड नामाचा गजर,
आणि हृदयी विठ्ठलाचा प्रेमसागर.

आजही त्यांच्या पाऊलखुणा
वारीच्या वाटेवर फुलांसारख्या दरवळतात.
प्रत्येक टाळ-मृदंगाच्या नादात,
प्रत्येक "विठ्ठल... विठ्ठल..."च्या गजरात
त्या आजही जिवंत भासतात.

या संतकन्यांना त्रिवार वंदन...
ज्यांनी स्वतःचं आयुष्य विठ्ठलाच्या चरणी अर्पून,
साऱ्या जगाला प्रेम, समता, ज्ञान आणि भक्तीचा अमृतवारसा दिला.

जोवर चंद्रभागेचं पावन पाणी अखंड वाहत राहील,
जोवर वारकऱ्यांच्या ओठी हरिनाम निनादत राहील,
जोवर टाळ-मृदंगाच्या तालावर वारी चालत राहील,
तोवर या संतकन्यांचं तेज
प्रत्येक भक्ताच्या हृदयात, प्रत्येक अभंगाच्या स्वरात
आणि प्रत्येक "विठ्ठल... विठ्ठल..."च्या गजरात
अखंड दीपज्योतीसारखं तेवत राहील...

या संतकन्यांच्या चरणी कोटी कोटी प्रणाम...

•ॲड.कीर्तिराज शैलेंद्र आगलावे, पुणे ✨
मो:- 9011841212

शब्द उमजावेत, लागू नयेत हे खूप गरजेचं आहे.
संबंध संभाळावे, मनं सांभाळावीत हे खूप गरजेचे आहे.
कितीही पुढे निघून गेलो तरी वेळ असेपर्यंत
परतून येणे हे खूप गरजेचे आहे.

मराठी मना माझ्या नको अंत पाहू
पेटलेल्या युगी या नको मृत राहू ॥ धृ ॥

मराठी मना काय तुझी ही अवस्था
कशी अस्मितेची तुला ही अनास्था
मना-माझ्या मित्रा, ही कोणती रे निद्रा
जिवंतपणाला ही का आली सुस्तमुद्रा
मनोस्फुल्लिंगांना ही टाकतो मी ठिणगी
होण्यासाठी पुन्हा जिवंत, जाग पाहू ॥ १ ॥

कुणी आणावा राजा शिवाजी राणा
मराठी मनाचा ताठ बुलंदी कणा
तुम्हा का न स्मराव्या मराठी मर्दकहाण्या
का न आठवावा तुम्हा लोकमान्यांचा बाणा
आठवणींना उजाळा, का न स्फुरावेत बाहू ॥ २ ॥

कधी जीव जातो उसासून माझा
कधी जिजाई पुन्हा प्रसवेल शिवबा
तगमग जीवनाची भिडे काळजाला
आक्रंदे मन मी, किती वाट पाहू ॥ ३ ॥

मराठीस माझ्या न साहवे कोंडमारा
आवर्तनांची मनास सले वेदना ही
फुटावे काळीज उठावा धुमारा
पिसाटे मन, मी कसा मूक राहू ॥ ४ ॥

दुर्दैव; माते तुझी वेदना ही
तुझ्या अंतरीची, पूतां का न रुतावी
व्यर्थ जन्म त्यांचा क्षुद्र दुर्दैवी ते
कुठे न कळे कशी आग ही चेतवू ॥ ५ ॥

तुझ्यास्तव का न ते उरी फुटावे
तुझ्यास्तव का न मने बंडाने पेटावी
का न प्रतिज्ञा त्यांची रक्ताने सजावी
नको रे नको, असा निर्जीव होऊ
नको मराठी मना अस्मिता गहाण राखू ॥ ६ ॥

महद्भाग्य माझे, मातृभाषा ही माझी
फडकवीन ध्वजा अटकेपार जयाची
मराठी मना, घे हा तुझा पुढारी
उभारा हे बाहू, नका मागे राहू ॥ ७ ॥

-- यतीन सामंत