आला मान्सून, मान्सून आला
सज्ज-सज्ज स्वागताला
तुंबलेला नालान् नाला.

कचरा-डोंगर
गटार-सागर
अशक्य उल्लंघन हनुमंताही.

रामानें शिवधनू भंगलें.
पण, त्याआधीं प्रदूषणानें
अर्धवट होतें खाल्लें.

त्रिशंकू आहे आजचा माणूस.
प्रदूषणाला स्वीकारत नाहीं
अन् मारतही नाहीं.

विश्वामित्राची प्रतिसृष्टी
कुठे आहे, शोधूंया चला.
पण सावध! तिथेंही प्रदूषण असेल!

व्यास रचणार कसें हें महाभारत ?
गणपती लिहिणार कसा ?
हा प्रदूषण-विजय नामक इतिहास आहे.

सुभाष स. नाईक

खडखडे लाडू नि, मालवणी खाजा;

जेवणाक म्हावरा व्हया, फडफडीत ताजा

रोज आमच्या चुलीर, म्हावराच शिजो

झक मारत जावंदे तो, बर्गर नी पिझ्झो

जिताडा, सरंगो, रावस नि तारली;

डेंग्यांका मोडून आमी, खाताव ती कुर्ली

पापलेट , सुरमय , बांगडो का मिळो;

वासावर सांगतलाव, ताजो की शिळो

नीट करून झालो, सुंगठ्याचो वाटो;

की वाटपाक वल्या व्हयो, वरवंटो-पाटो

धणे-मिरी, लसूण नी, लागतलो कांदो;

बेडगी मिरची नसात तर, होतलो वांदो

चाटशाल बोटा असा, मोरीचा तिकला;

चवदार आमटीतला, एक एक शिपला

मांदेली, पेडव्याचा, असा खमंग सार ता;

खाशाल तर मटनाच्याव, तोंडात मारता

तांदळाच्यो भाकर्‍यो नी भाताची रास;

वांगडा आमकां लागताच, म्हावऱ्याचो वास

कुळदाची पीटी, नी सोलाची कढी;

म्हावरा जर मोठा तर, मेजवानी बडी

वला जर नसात तर, सुका तरी लागता;

करदी, जवल्याच्या, वासातंव भागता

खल्लास जर नाय तुम्ही, कुस्करला सुकट

सांगतंय मी तुमचो, जलमच फुकट

मालवणी मसालोच, असो असा खास;

आमसुलान, तिरफळान घमघम तो वास

चुलीवर रटरट, उकाळता कालवण;

तेवा वाटता स्वर्ग म्हंजे, आपला ह्या मालवण

-कॅप्टन वैभव दळवी

(व्यास क्रिएशन्स च्या कोंकण प्रतिभा दिवाळी २०२२ ह्या विशेषांक मधून प्रकाशित)

पुस्तकांच्या वनात शब्दांचा खजिना शोधतात,

कुंचला अन् लेखणीद्वारे पंचरत्न लुटतात,

अनुभवाची शिदोरी कव्यरुपी माळेत गुंफतात,

म्हणे आमचे साहित्यिक खूप भारी लिहितात !

कईक प्रश्नतर यांच्या गजल व चारोळी नेच सुटतात,

छोट्याश्या लेखातून हिरे मोती लखलखतात,

पॉलिश करण्यासाठी हे पुन्हा साहित्यच वाचतात,

म्हणे आमचे साहित्यिक खूप भारी लिहितात!

नकळत मानवी हृदयावर अक्षर रत्नांची झालर घालतात,

रोजच्या रटाळ दिनक्रमातुन चार शब्द पाचू विणतात,

साहित्य शृंगाराला सर्वस्व बहाल करतात,

खरंच आमचे साहित्यिक खूप भारी लिहितात !

– श्वेता काशिनाथ संकपाळ.

दलदल होता चिखल मातीची, पाय जाती खोलांत
प्रयत्न तुमचे व्यर्थ जाऊनी , न होई त्यावर मात...१,

सावध होवूनी प्रथम पावूली, टाळावे ते संकट
मध्यभागी तुम्ही शिरल्यानंतर, दिसत नाही वाट....२,

मोह मायेची दलदल असती, सदैव भोवताली
चुकूनी पडतां पाऊल तुमचे, खेचला जातो खाली...३,

जागृतपणाचा अभाव असतां, गुरफूटूनी जातो
मोहमायेच्या आकर्षक गुणाला, बळी तोच पडतो....४,

वेगवान त्या जीवन प्रवाही, खिळ बसे मोहाने
क्षणीक सुखाच्या मागे जातां, दु:खी होई जीवने....५

डॉ. भगवान नागापूरकर
९००४०७९८५०
bknagapurkar@gmail.com

सुचले होते सारे कांहीं , ढळत्या आयुष्यीं ।

संधिप्रकाश दिसत होता, सूर्य अस्ताशीं ।१।

काळोखाची भिती उराशीं, लांब आहे जाणे ।

कळले नाहीं यौवनांत, कशास म्हणावे जगणे ।२।

समजून आले जीवन ध्येय, चाळीशीच्या पुढें ।

खंत वाटली जाणता, आयुष्य उरले केवढे ।३।

विषय सारे अथांग होते, अवती भवती ।

कसा पोहू या ज्ञान सागरीं, विवंचना होती ।४।

निराश होऊं नकोस वेड्या, कर्तृत्वाला काळ न लागे ।

क्षणांत चमकूनी प्रकाश देणें, हीच विजेची अंगे ।५।

वर्षा येवून निघून जाते, न्हाऊं घाली धरणीला ।

हिरवे प्रफुल्लित वातावरणीं, आनंद दिसे सर्वाला ।६।

डॉ. भगवान नागापूरकर

९००४०७९८५०

चंचल केलंस मन, स्थिर करण्यासांगे ।

दिलेल्या गुणाची मग, बदलेल कशी अंगे ?

निसर्ग नियमाच्या, कोण विरूद्ध जाईल ।

फायद्याचे ते का त्याचे परि होईल ?

चपळता जसा गुण, स्थिरपणा असे दुजा ।

आगळ्यातील आनंद, हिच त्यातील मजा ।।

देहा ठेवून चंचल, सांगे स्थिरावण्या मन ।

हा उलटा खेळ कसा, खेळण्या भासे कठीण ।।

-- डॉ. भगवान नागापूरकर

संपर्क - ९००४०७९८५०

bknagapurkar@gmail.com

वंदन वंदन त्या विभूतीला..
मानवतेच्या महामानवाला..।। धृ ।।

जो जाणतो अर्थ मानवतेचा..
मानव! एकच धर्म मानवी..
सर्वाठायी एकची आत्मा..
वंदन वंदन त्या विभूतीला..।।..१

विवेकीनिधर्मी,चारित्र्यागृही..
स्पृश्यास्पृश्यतेचा, विरोधक..
जगती, मानवतेचाच पुजारी..
वंदन, वंदन त्या विभूतीला..।।..२

प्रज्ञावंती, नितीज्ञ तो सहिष्णू..
मानवी संस्कृतीचा अध्यापक..
बुद्ध! आगळाच परिवर्तनाचा..
वंदन, वंदन त्या विभूतीला..।।..३

भारतीय संविधानाचा उद्गाता..
जगतवंद्य! हा श्रेष्ठमहामानव..
अमर, देशभक्त भारतभूमीचा..
वंदन, वंदन त्या विभूतीला..।।..४

भीमराव! सर्वांचाच कैवारी..
ज्ञान, विज्ञानाचा असे पाईक..
आदर्श पुत्र, हा भारतभूमीचा..
वंदन, वंदन, त्या विभूतीला..।।..५

रचना:-वि.ग.सातपुते.(भावकवी)

जीवन गंगा वहात राही, फुलवित सारी जीवने,
पडेल प्रवाहीं तिच्या कुणी, लागते त्याला वाहणे....१,

काही काळ वाहतो देह, डूबून जाणे लक्ष्य तयाचे
कसा वाहतो केंव्हां डुबतो, वेग ठरवी हे प्रवाहाचे....२,

बुडूनी जाती देह प्रवाही, कर्मे आतील तरंगती
वाहत वाहत नदी किनारी, स्थीर होवून काठी राहती,....३,

देह क्षणाचा जरी, त्याची कर्मे चिरंतर राहती
कर्तृत्वाच्या कल्पतरूनी, इतर जणांना आठवण देती...४,

त्या कर्माच्या राही आठवणी, मार्गदर्शक जी बनती इतरा
डुबणाऱ्या त्या देहाकडूनी, सावध राहूनी कर्म करा....५

डॉ. भगवान नागापूरकर
९००४०७९८५०

लक्षच लागेना कृतीत, करतोहे म्हणुन चुका !
मनस्थिती जाणा, ‘कामातुन गेला’ म्हणूं नका ।।

खिन्नपणा असुनही स्मिताचा यत्न स्तुत्य नच कां ?
राखा रे सन्मान ज़रा, ‘रडवेला’ म्हणूं नका ।।

नयनांचा ओलसर असे पडदा, तो नुरे सुका
तरि या विरहार्ता, ‘डोळे भरलेला’ म्हणूं नका ।।

अश्रूंचा पाझर हलकासा, दिसत नसे इतुका
पण, हळव्याला, ‘धीर मनी धरलेला’ म्हणूं नका ।।

संध्येच्या समयीं बुडली माझी कुटुंब-नौका
‘त्या’ वेळेला कोणी ‘पावन-वेला’ म्हणूं नका ।।

सखि गेल्यावर, टापटिपीच्या घर मुकलेंच सुखा
तरिही घर तें घर !, त्याला ‘तबेला’ म्हणूं नका ।।

मधुर घोट लावतात मजला विसराया दु:खा
अमृतास या, कुणि ‘मदिरेचा पेला’ म्हणूं नका ।।

ती गेली म्हणुनी आला मज वेडाचा झटका
तिची चूक ना, ‘दोषी’ प्राणप्रियेला म्हणू नका ।।

कॅन्सरग्रस्त सखी मम; तुम्हां यमाचाच पुळका !!
त्यानें तिजवर ‘उपाय योग्यच केला’ म्हणूं नका ।।

‘मृत्युस जाणें सामोरें’, मम सखीकडून शिका
मान्य, भले कुणि स्वत:ला ‘तिचा चेला’ म्हणूं नका ।।

नाहीं ठेवायचा मला कोणांवरही ठपका
उंच दोन-वच बोलल्यास, ‘चिडलेला’ म्हणूं नका ।।

हल्ली मज प्रत्येकच माणुस वाटे जरि परका,
मला ‘जगापासुनी पूर्ण तुटलेला’ म्हणूं नका ।।

‘जायचेंच मज आतां इथुनी’, विचार मनिं पक्का
परी, त्यामुळे, कुणिहि मला ‘हरलेला’ म्हणूं नका ।।

‘जीवित-प्रेत’च झालो मी, बसतां असह्य धक्का
तरिही जोवर श्वास, मढ्या या, ‘मेला’ म्हणुं नका ।।

शब्द उमटती, म्हणून, ‘कवि मी’ ही उठली भुमका
हृदयातिल रक्ता, ‘शब्दांचा झेला’ म्हणूं नका ।।

( दिवंगत पत्नी डॉ. स्नेहलता हिच्या आठवणीत )

मम : माझा / माझी / माझें / माझ्या
वच : बोल
भुमका : आवई , अफवा

- सुभाष स. नाईक .
M- 9869002126.

शरीरातील अवयव सारे, यंत्रवत् असती ।
आपल्यापरी कार्य करुनी, कार्यारत राहती ।।१।।

यंत्रामधल्या मुख्य गाभ्याला, आत्मा म्हणती कुणी ।
अविरत मिळे चैत्यन्य शरीराला, त्याचे कडूनी ।।२।।

शुद्ध अशुद्ध संस्कार सारे, अवयवी घडती ।
त्याच रुपें आत्म्याकरवी, परिणाम होती ।।३।।

खाणें शुद्ध पिणे शुद्ध विचार निर्मळ, पवित्र ते ।
संगम होता योग्य साऱ्यांचा, शुद्धीकरण घडते ।।४।।

उपास तापास करुनी कांहीं, शिणविती देहाला ।
हट्टयोग साधूनी कित्येक, दमविती शरीराला ।।५।।

देह असे साधन केवळ, प्रभूकडे जाण्याचे ।
साध्य होईल त्याच आधारें, इप्सित जीवनाचे ।।६।।

खाद्यपाणी हे तर इंधन, असे शरीर यंत्राचे ।
अभावी त्याचे कसे चालेल, जीवन मग तुमचे ।।७।।

डॉ. भगवान नागापूरकर
९००४०७९८५०
bknagapurkar@gmail.com