इष्टाविशिष्टमतयोऽपि यया दयार्द्र-दृष्टया त्रिविष्टपपदं सुलभं लभन्ते।
दृष्टि: प्रहृष्टकमलोदरदीप्तिरिष्टां
पुष्टिं कृषीष्ट मम पुष्करविष्टराया:।।९।।

इष्टाविशिष्टमतयोऽपि- इष्ट म्हणजे आवश्यक असलेली‌. विशिष्ट अर्थात योग्य प्रकारची.

त्याला अ उपसर्ग लावला. अर्थात विशिष्ट प्रकारची नसलेली.

मती म्हणजे बुद्धी.

अपि म्हणजे सुद्धा.

एकत्रित अर्थ केला तर 'आवश्यक असणारी विशिष्ट प्रकारची बुद्धी नसली तरीसुद्धा.'

यया दयार्द्रदृष्टया- जिच्या दयापूर्ण दृष्टीने.

त्रिविष्टपपदं - स्वर्गातील स्थान.

सुलभं लभन्ते- सहजतेने प्राप्त होते.

अर्थात आई महालक्ष्मीच्या दयापूर्ण दृष्टीने ज्यांच्याजवळ स्वर्गात जाण्यासाठी आवश्यक बुद्धी नाही. तितकी ज्यांची पुण्य कर्मे नाहीत त्यांनादेखील सहजपणे स्वर्गाचे स्थान प्राप्त होते.

स्वर्गात जाण्यासाठी पुण्य करणे आवश्यक आहे. त्यासाठी विशिष्ट प्रकारची बुद्धी असावी लागते. शास्त्राचे,यज्ञयागाचे ज्ञान असावे लागते. मात्र आईची कृपा झाली तर असे ज्ञान नसणाऱ्यांना सुद्धा, याच जगात धनसंपत्तीच्या आधारे स्वर्गीय आयुष्य जगता येते. हा भाव.
कशी आहे ती दृष्टी? तर प्रहृष्टकमलोदरदीप्तिरिष्टां- प्रहृष्ट अर्थात पूर्णपणे फुललेल्या,

कमलोदर म्हणजे कमळाच्या आतील गाभ्याप्रमाणे.

दीप्तिरिष्टां- म्हणजे सौंदर्याने युक्त असलेली.

अर्थात कमळाच्या आत असणाऱ्या गाभ्याप्रमाणे परम कोमल, आकर्षक, रसपूर्ण अशी आईची दृष्टी आहे.

पुष्करविष्टरा- पुष्कर म्हणजे कमळ. तर विष्टर म्हणजे आसन. अर्थात कमळावर बसलेल्या, त्या आई महालक्ष्मीची दृष्टी,

पुष्टिं कृषीष्ट मम - मम म्हणजे माझे, पुष्टी म्हणजे कल्याण, कृषीष्ट म्हणजे करो.

-- विद्यावाचस्पती प्रा. स्वानंद गजानन पुंड

गणपती गेल्यानंतर वेध लागतात ते नवरात्राचे व त्यानंतर येणाऱ्या दसरा दिवाळीचे..दुकाने नविन कपड्यांनी सजू लागतात, सेल सुरू होतात..वर्तमानपत्रांत इलेक्ट्रॉनिक वस्तू, गाड्यांच्या मोठमोठ्या जाहीराती प्रसिद्ध होऊ लागतात अन् चाहुल लागते ती दिवाळीची..आणि दिवाळी म्हटलं की हटकून आठवतं ते अजरामर बालगीत– “दिन दिन दिवाळी, गाई म्हशी ओवाळी”

सामाजिक अभिसरणाचं उत्तम माध्यम असलेली ‘वारी’ हा मानवी संस्कृतीचा एक स्थायीभाव आहे. आपल्याकडे पंढरपूरच्या वारीला शेकडो वर्षांची परंपरा आहे. पण दरवर्षी ठरल्या वेळी धार्मिक स्थळांना भेट देण्याची अशी परंपरा जगात ७-८ हजार वर्षांपासून सुरू आहे… 

हिंदुराव धोंडे पाटील (निळू फुले) व मास्तर (श्रीराम लागू) यांच्यामधील रंगलेला ‘सामना’ पाहिलेला नाही असा मराठी सिने रसिक विरळाच. या सिनेमातली या दोन अतिशय ताकदीच्या कलाकारांमधील ही अभिनयाची जुगलबंदी म्हणजे आपल्यासारख्या चित्रपट प्रेमींना मेजवानीच आहे.

वर्षातले ४० ते ४५ दिवस पाऊस पडतो. ते पाणी बाकीच्या ३२५ दिवसांत काटकसरीने सर्व प्रकारच्या कामासाठी वापरावे लागते, म्हणून जलसाठे करणे भाग पडते.

साखर. मानवाच्या जीवनाचा अविभाज्य घटक. मधूमेहाचे रोगी सोडले तर उर्वरीत मनुष्यजातीतील एकाचाही एकही दिवस बिनासाखरेचा जात असेल, असे वाटत नाही. मानवाचे संपूर्ण जीवन व्यापणार्‍या या साखरेला महाराष्ट्रात तर अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. देशातील सर्वाधिक पुढारलेले राज्य म्हणून मिरविणार्‍या या राज्याचे राजकारण साखरेभोवती फिरत असते, असे म्हटले तर ते अजिबात वावगे ठरणार नाही. राज्याच्या पश्चिम भागाने सहकारी साखर कारखानदारीच्या बळावर प्रचंड विकास साधून घेतला आहे आणि देशातील एक संपन्न भाग म्हणून नावारूपाला आला आहे. पश्चिम महाराष्ट्राने सहकारी साखर कारखानदारीच्या बळावर घेतलेली प्रगतीची झेप बघून मराठवाडा व विदर्भ या तुलनेत अविकसित भागातही, सहकारी साखर कारखाने उभे राहिलेत.

मुख्य रस्ता आणि रेल्वे स्थानक यांना जोडणारी एक चिंचोळी गल्ली.
गल्लीच्या दुतर्फा वेगवेगळी दुकानं.
सुरवातीला वडापाव, दाबेली, सँडविच.
मग एखादं झेरॉक्सचं दुकान.
मध्येच एक मेहेंदी काढण्याचं प्रशस्त दालन.
बाजूला कानातल्या गळ्यातल्याचं दुकान.
लागून एखादी चहाची टपरी.
पुढे स्टेशनरीचं दुकान.
शिवाय पर्स, अत्तर, मोबाईल कव्हर आणि बरंच काही.
विविध प्रकारची एक से एक दुकानं.
त्याची नोकरीनिमित्त स्टेशनवर जायची-यायची वेळ ठरलेली.
सकाळी जाताना नेहमीच ट्रेन पकडायची लगबग असायची.
त्यामुळे त्या गल्लीतून अक्षरशः पळतच जावं लागायचं.
तेव्हा दुकानांत सुद्धा सकाळच्या तयारीची, मांडामांडीची गडबड असायची.
तो संध्याकाळच्या वेळेस परतायचा ती वेळ मात्र धंदा अगदी तेजीत असण्याची.
त्यामुळे तेव्हा सगळी दुकानं आणि एकूणच गल्ली एकदम गजबजलेली.
असाच त्याचा आठवड्यातला एक सामान्य दिवस.
आज नेहमीपेक्षा तास दोन तास लवकर घरी यायचं ठरवलं होतं.
मस्त काहीतरी चमचमीत खात टीव्ही वगैरे बघत बसायचं निवांतपणे.
तसं बायकोला सांगूनही ठेवलं होतं.
खरं तर कोणाचाही वाढदिवस, कुठला कार्यक्रम वगैरे काहीही नव्हतं.
ठरलेल्या दिनक्रमाचा थोडा कंटाळा आला होता हे नुसतं निमित्त.
केवळ मनात आलं म्हणून लवकर घरी यायचं होतं हेच खरं.
एकदम आली लहर केला कहर, मेरी मर्जी.. तसंच काहीसं.
पण ऑफिसमधून निघणार इतक्यात एका महत्वाच्या मीटिंगचा निरोप आला.
सगळं मुसळ केरात .. अन् नुसता त्रागा.
लवकर निघण्याचा मानस असताना झालं मात्र उलटंच.
मीटिंग लांबली आणि निघायला नेहमीपेक्षा अडीच तास उशीर.
येतानाच्या ट्रेन प्रवासात फक्त चिडचिड आणि नशिबाला दोष देणं सुरू होतं.
“ कधी एक दिवस लवकर जाऊ म्हंटलं तर कसलं काय ? “
“ कसला मनासारखा आनंद म्हणून घेता येत नाही .. नशिबच वाईट “.... वगैरे वगैरे
त्याच नादात स्टेशनवर उतरून घराच्या दिशेने चालू लागला.
वाटेत त्या चिंचोळया गल्लीत शिरला.
आज उशीर झाल्याने ती गल्ली थोडी वेगळी भासत होती.
नेहमी सारखा गजबजाट, कलकलाट नव्हता.
काही दुकानं पूर्ण बंद झाली होती तर काही बंद होण्याच्या मार्गावर होती.
खाण्यापिण्याची दुकानं अजूनही सुरू होती पण तिथलीही गर्दी कमी होती.
तो एकेक दुकान सहज न्याहाळत चालला होता.
चालता चालता त्या मेहेंदी काढण्याच्या दुकानापाशी आला.
तिथलं दृश्य बघून त्याची पावलं आधी रेंगाळली .. मग आपसूक थांबली.
त्याचं दुकान खरं तर बंद झालं होतं पण तरीही तो मेहेंदी काढत होता.
समोर २-४ चिमुकल्या मुली बसल्या होत्या.
हसऱ्या चेहऱ्याच्या आणि गोंडस.
पण अगदी कळकट मळकट कपड्यातल्या.
मुलींचे चेहरे ओळखीचे वाटले म्हणून निरखून पाहिल्यावर लक्षात आलं.
एरव्ही दिवसा त्या मुली स्टेशन जवळच्या सिग्नलवर फुलं-गजरे वगैरे विकायच्या.
त्यातली एक मुलगी मेहेंदी काढून घेत होती.
बाकीच्या नंबर लावून , कुतुहलाने बघत तिच्या आजूबाजूला बसल्या होत्या.
काही क्षण तिथे रेंगाळल्यावर त्याला सगळा अंदाज आला.
दिवसभर मेहेंदी काढून प्रत्येक कोन मध्ये थोडी थोडी मेहेंदी शिल्लक राहिलेली.
शेवटच्या कोन मध्ये जरा जास्तच.
उरल्या सुरल्या मेहेंदीने तो त्या मुलींच्या इवल्याश्या हातावर कलाकुसर करत होता.
“दुकान बंद झाल्यावर या!” असं त्यानेच कदाचित सांगितलं असेल.
कुठलेही पैसे न घेता तो मेहेंदी काढत होता हे तर स्पष्टच होतं.
पण तरीही त्या मुलींना नेहमीच्या इतर ग्राहकांप्रमाणेच वागणूक देत होता.
त्यांना खाली जमिनीवर बसवलं नव्हतं किंवा दुकानाबाहेर उभं वगैरेही केलं नव्हतं.
गादी असलेल्या छोट्या सोफा स्टूलावर इतरांप्रमाणेच मानाने बसवलं होतं.
अतिशय प्रसन्न मनाने आणि तन्मयतेने तो मेहेंदी काढत होता.
दिवसभराचा कामाचा थकवा आहे म्हणून कुठेही कटकट नाही.
उशीर झालाय म्हणून उगीच चार फराटे मारून उरकून टाकणं नाही.
आणि उपकार केल्याचे भाव तर अजिबातच नाहीत.
उलट, मेहेंदी काढता काढता मजा मस्करी करत त्यांना हसवत सुद्धा होता.
त्या निरागस लहानग्या सुद्धा तितक्याच उत्साहाने मेहेंदी काढून घेत होत्या.
गप्पा मारत होत्या. दंगामस्ती, कल्ला करत होत्या.
कमालीचं अप्रूप, झालेला आनंद आणि मिळालेलं समाधान असा त्रिवेणी संगम त्यांच्या चेहऱ्यावर झळकत होता.
याला त्या दोघांचही खूप कौतुक वाटलं.
एकीकडे तो मेहेंदी काढणारा…
त्याच्याकडे जे आहे त्यातून त्याला जितकं देणं शक्य आहे तितकं निःस्पृहपणे वाटून तो दुसऱ्याला आनंद देत होता.
शिवाय समोरच्यांना झालेला आनंद बघून स्वतःही तितकाच उल्हासित होत होता.
तर दुसरीकडे त्या चिमुकल्या...
आपली प्रतिकूल परिस्थिती असूनही जे आहे त्यात आनंद मानत होत्या.
त्यांच्या चेहऱ्यावर कसलीच तक्रार नव्हती.
आलेला क्षण अतिशय प्रसन्नतेने जगत होत्या.
ते सगळं चित्र पाहून त्याच्या मनातला आवाज कानात घुमू लागला.
“आपल्याला तशी कसली ददात नसूनही आपण गेले काही तास आपल्या नशिबावर आगपाखड करत होतो!”.
“आयुष्यात मनासारखा आनंद मिळत नाही अशी मुक्ताफळं उधळत होतो!”.
“अन् इथे हे सगळे कित्येक गोष्टींपासून वंचित असूनही अतिशय समाधानी आहेत!”.
“सगळ्याचा मनमुराद आनंद घेत आहेत!”.
त्याची सगळी चिडचिड एका क्षणात संपली.
एकदम मोकळं, हलकं वाटलं.
मनात अप्रत्यक्ष आलेल्या नकारात्मकतेवर त्या मेहेंदीने सकरात्मकतेचा रंग चढवला.
त्याच्यातही आता नवचैतन्य संचारलं.
प्रसन्न मुद्रेने आणि समाधानी अंतःकरणाने तो त्या गल्लीतून बाहेर पडला.
गोड शेवट झालेल्या सिनेमाची शेवटची फ्रेम मनात साठवून प्रेक्षक बाहेर पडतो ना?
अगदी तस्सच.
आता त्याच्या मनात एकंच विचार घुटमळत होता.
“आनंद तर सर्वदूर पसरलेला आहे!”.
“फक्त आपण शोधायला हवा!”.
“जसा त्या मेहेंदी काढणाऱ्याने शोधला!”.
“जसा त्या चिमूकल्यांना गवसला!”.
“आणि आता मलाही मिळाला!”..
“तसा सगळ्यांनाच सापडेल!”.
“शोधा म्हणजे सापडेल!!”.
“शोधा म्हणजे सापडेल!!”

- क्षितिज दाते , ठाणे

पय म्हणजे पाणी आणि पय म्हणजे दूध देखील !
यांच्यातील काही साम्य.
दोन्ही घटक आहारीय. म्हणजे आहारातील मुख्य. एक बालकांचे एक इतरांचे.
यांच्याशिवाय आहार पूर्ण होतच नाही.
दोघांविषयी जनमानसात प्रचंड गोड गैरसमज.
आणि महत्वाचे म्हणजे मधुमेहाचे हे दोन मोठे मित्र !
मधुमेह होण्यामधे आणि वाढवण्यामधे.

पाणी हे जसे मधुमेह वाढवायला मदत करते तसे ते रक्तदाब वाढवायलाही मदत करते. तसेच दूध हे देखील मधुमेहाला वाढवते.

पाणी आणि दूध दोघे एकमेकामधे असे काही एकजीव होऊन जातात. की पाण्यात दुध की दुधात पाणी समजाणार सुद्धा नाही.

असो.

मोठ्या शहरामधे तर आपल्या घरात येणारे प्लॅस्टिकच्या पिशवीतील दूध, हे दूधच आहे की नाही, हे शोधण्यासाठी फार कष्ट करावे लागतील, अशी परिस्थिती आहे. एकवेळ पाणी शुद्ध करता येईल. पण दूध शुद्ध करणे हे महाकठीण काम. दूध शुद्ध करण्यासाठी गोवंश शुद्ध करण्यापर्यंतचा प्रवास करावा लागेल.

जिथे जिथे दूध असा उल्लेख आयुर्वेदात येतो, तिथे ते गाईचेच वापरावे. हे जेव्हा लिहिले होते त्या काळात गाईमधे "हायब्रीड" हा प्रकार नव्हता. जे दूध उपलब्ध होते, ते सर्व शुद्ध देशी भारतीय वंशाचेच होते.

सरकारी यंत्रणेने दुधाचा महापूर योजने अंतर्गत विदेशी वळू आणून आमच्या अस्सल देशी गाई नासवल्या. खरंतर दुधासाठी नव्हे तर भरपूर मांस मिळवण्यासाठी, विदेशी माजवलेले वळूंचे वीर्य आणले गेले हे खरे सत्य आहे. ( खोटे सत्य असते काय ? हो. भारतात असते. सांगायचे एका कारणासाठी. असते दुसऱ्याच कारणासाठी म्हणजे खोटे सत्य. "सत्य" शब्द देखील असा नासवलाय, की आता तो वापरतानादेखील खुलासा करावा लागतोय. हे दुर्दैव.

आणि आता तर विदेशी गोवंशाचा हैदोसच सुरू आहे. औषधाला देखील देशी गाय उपलब्ध राहिलेली नाही. दूध, दही, लोणी, ताक, तूप या आहारातील सर्वात श्रेष्ठ अश्या दैनंदिन वापरातील पदार्थांविषयी खात्रीने सांगावे असा एकही पदार्थ आज उपलब्ध नाही.

कोणत्या तोंडानी वैद्यांनी सांगावे, दूध प्या म्हणून ? आणि या या अश्या विदेशी गाईचे दूध प्यावे म्हणून? जे अत्यंत विषारी आहे. एकाही मिडीयाने याची दखल घेतलेली नाही. प्रत्येकाचे लागेबांधे कुठेतरी आहेत. दूध हे दुध राहिलेले नाही. जोपर्यंत आपण आपले पूर्ण शुद्धिकरण करत नाही, तोपर्यंत दुधापासून थोडं लांबच राहिलेलं बरं.
नाहीतरी दुध मधुमेहामधे वर्ज्यच सांगितलेले आहे.
एवढं स्पष्ट लिहून देखील काही जण प्रश्न विचारतील, मग आम्ही दूध पण प्यायचे नाही का ?
आता काय सांगावे ?

वैद्य सुविनय दामले,
कुडाळ सिंधुदुर्ग.
9673938021
18.01.2017

अखंड भारत ही संकल्पना आहे. या संकल्पनेत भारताचे भौगोलिकदृष्ट्या एकिकरण होणे आपेक्षित आहे. राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे अखंड भारताचे एकत्रिकरण करणे हे एक उद्दिष्ट आहे. १४ ऑगस्ट हा दिवस अखंड भारत दिन म्हणून राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघातर्फे साजरा केला जातो.

प्राचीन कालापासून भारत देश हा अनेक प्रांत, राज्ये, संस्थाने, साम्राज्ये यात विभागला गेला आहे, याचे एकत्रिकरण कमीवेळा झाले. अखंड भारत या संकल्पनेत, भारत तसेच पाकिस्तान, बांगलादेश, नेपाळ व ब्रम्हदेश, अफगाणिस्तान, भूटान,हिमालय,श्रीलंका आहे. भारत हा प्रचिन देश आहे. विविधतेने नटलेल्या या देशात वेगवेगळ्या संस्कृती आणि धर्माचे लोक मिळून मिसळून राहतात. सध्या आपण जो भारत बघतो, तो प्राचिन काळी जरा वेगळा होता. म्हणजेच भारत एक विशाल देश होता.

इराणपासून इंडोनेशियापर्यंत त्याचा विस्तार होता. हिंदू धर्माचा तेव्हाच्या जागतिक राजकारणात दबदबा होता. पण काळाच्या ओघात भारताचे आणि हिंदू धर्माचे लचके तोडण्यात आले. भारत, पाकिस्तान आणि बांगलादेश यांच्यात तसेही एक प्रकारची सांस्कृतिक, ऐतिहासिक समानता आहे. शेकडो वर्षापूर्वी भारत देश एक महाकाय हिंदुस्थान देश म्हणून जगाला परिचित होता. इंग्रजांनी भारतावर राज्य करत असताना आपल्या सोईसाठी १८७६ ते १९४७ या ७१ वर्षाच्या कालखंडात Divide & Rule policy चा वापर करत भारताचे सात तुकडे पाडले.

भारताचा सर्वात शेवटचा तुकडा १९४७ साली इंग्रजांनी पाडत पाकिस्तानला स्वतंत्र राष्ट्र म्हणून घोषित केले. त्यानंतर भारताने पाकिस्तानचे दोन तुकडे करत आताचा बांगलादेश जन्माला घातला. १९४७ साली झालेली भारत व पाकिस्ताननची फाळणी ही मागील २५०० वर्षांतील देशाची २४ वीं फाळणी होती. ज्या‍ राजांनी मागील २५०० हजार वर्षांत भारतावर आक्रमण केले त्यां नी अफगानिस्तान, मॅनमार, श्रीलंका, नेपाळ, तिबेत, भूटान, पाकिस्तान, मालद्वीप किंवा बांग्लादेशावर आक्रमण केल्याीचा उल्लेयख इतिहासातील कुठल्यााच ग्रंथात नाही. त्यालमुळे हे आताचे छोटे छोटे देश तेव्हा अखंड भारतात होते याला पुष्टीा मिळते.

संजीव वेलणकर पुणे.
९३२२४०१७३३
संदर्भ.इंटरनेट

पूर्वीच्या काळात चार आण्याला आगपेटी मिळायची. अजूनही ती मिळते पण आता तिचा वापर फारसा होत नाही, कारण घरोघरी गॅस पेटवण्यासाठी आपण गॅस लायटरचा वापर करतो.