दुसऱ्याच्या ताटात बघण्याअगोदर स्वतःचे ताट बघावे, या अर्थाची एक म्हण आहे.

म्हणजे दुसरा काय करतोय, कसं करतोय, कशासाठी करतोय, हे पहाण्यापेक्षा मला कशाची गरज आहे ते पहावे, म्हणजे जीवनातील बहुतेक सर्व दुःखे नाहिशी होतील असे वाटते.
अगदी तिच गोष्ट जेवणाची सुद्धा !

दुसरा काय खातोय, कशासाठी खातोय, का खातोय, हे खरंतर बघूच नये.
कदाचित म्हणूनच माझी आजी मला लहानपणी ओरडायची,
"जेवताना दुसऱ्याच्या पानात लक्ष घालू नको, तो किती आणि काय खातोय यावर तुझं पोट भरणार आहे का ? तुला काय हवंय ते तू ( जे समोर आहे त्यातून ) घे."
खरं होतं तिचं. प्रत्येकाची गरज वेगळी, प्रत्येकाचे समाधान वेगळेच असते.

तसं गटामधे एका विचाराची माणसं कुठे भेटतात ? आणि कितीवेळा सांगूनही अॅडमिनचं कुठं ऐकतात. ? आपण सांगतोय तेच बरोबर, तुम्ही पण तस्सच वागलं पाहिजे असा हट्ट पण प्रत्येकाचा असतो. असो !

माझी गरज काय आहे, माझी पचनशक्ती कशी आहे, मला काय केलं की बरं वाटतंय, माझ्यासाठी काय योग्य आहे, हे मला दुसऱ्या कुणी सांगण्याची गरज नसते. मी काय जेवायचे, हे घरातले, समोरचे उपलब्ध पदार्थ ठरवतात. माझा चाॅईस एवढाच मर्यादित ठेवायचा. त्यातीलच एक दोन अथवा सर्व पदार्थ निवडायचं स्वातंत्र्य मला आहे. हा नियम पाळला की अन्नपचन सोपे होते.

माणूस म्हणून जन्माला आलो तर माणूस म्हणून जगले पाहिजे एवढी माफक अपेक्षा स्वतःकडून ठेवायची. माणसासाठी जे नियम " त्याने" ठरवून दिले आहेत, ते आत्मसात करून घ्यायचे. आणि मस्त जगायचं.

कोणत्या तरी पुस्तकात वाचलं म्हणून, कोणीतरी सांगितले म्हणून, मला वाटतं म्हणून, मी मांसाहारी पदार्थ खाणार हे म्हणजे पोटावर केलेले अत्याचारच आहेत. त्याचे परिणाम आज नाही तर उद्या भोगावेच लागणार, जर आपल्याला शंभर वर्षे निरोगी आणि औषधांशिवाय जगायचं असेल तर !!

मी शाकाहारी मांसाहारी यापैकी काय जेवावे ? हा ज्याचा त्याचा प्रश्न आहे. आपलं पोट भरण्यासाठी, दुसरे अन्य पुरेसे सक्षम पर्याय उपलब्ध असताना, दुसऱ्याचा जीव घेणे ही कल्पनाच थोडी विचित्र वाटते.
मग अंडी शाकाहारी की मांसाहारी, दूध शाकाहारी की मांसाहारी, जीव तर पाण्यातही असतात. या सर्व गोष्टी गौण ठरतात.

मॅन व्हर्सेस वाईल्ड नावाचा एक डिस्कव्हरी शो आहे. त्यातील एॅकर काहीही चित्रविचित्र, रानटी पद्धतीने खाताना दाखवतात. ती क्रूरताच आहे. तो हे पण सांगतोय,
"अश्या अत्यंत वाईट आणि अन अॅव्हाॅईडेबल कंडीशनमध्ये जर जगायचे ठरवले तर काय फंडे वापरायचे, याचं हे प्रात्यक्षिक मी करून दाखवत आहे. असं खाणं, डे टू डे साठी योग्य नाही."

आपण स्वतःला सोयीस्कर अर्थ काढणारी माणसं. मग जगण्यासाठी मांसाहार किती आवश्यक आहे हे प्रोटीन्सच्या चार्टवरून पटवण्याचा केविलवाणा प्रयत्न केला जातो. दोन चार वेगवेगळ्या पुस्तकातील संदर्भ बघीतले की, पुस्तकंपण सोयीस्कर बोलतात, असं लक्षात येतं.

प्राणी म्हणून जन्माला आलो. समाजाकडून माणूस म्हणून घडवले गेलो. काही कारणाने माणुसपण विसरलो. आचार विचाराने मांसाहारी झालो. आता परत सुलट्या दिशेने प्रवास सुरू करूया. जे मांसाहारी आहेत, त्यांनी शाकाहारी व्हावे, जे शाकाहारी आहेत, त्यांनी फ्रूगीव्होरस म्हणजे माणूस नावाचा प्राणी होण्याचा प्रयत्न करावा.

वैद्य सुविनय दामले.
कुडाळ सिंधुदुर्ग
9673938021.
3.10.2016

सर्वात पहिला महत्त्वाचा धातु - लोखंड अर्थात लोह (Iron)
लोखंड अर्थात लोह (Iron) हे पृथ्वीवर सर्वाधिक प्रमाणात आढळणारे एक महत्त्वाचे धातुरूप मूलद्रव्य आहे, ज्याची संज्ञा Fe आणि अणुक्रमांक २६ आहे.
आयर्न (Iron) किंवा लोखंड हे एक महत्त्वाचे रासायनिक मूलद्रव्य आणि मानवी शरीरासाठी आवश्यक असलेले खनिज आहे.
लोखंडाचा शोध कधी लागला?
मानवाला लोखंडाचा शोध अंदाजे ५,००० ते ६,००० वर्षांपूर्वी (इ.स.पूर्व ४००० ते ५००० च्या सुमारास) लागला.
पहिली सुरुवात:
भारतामध्ये अनेक प्राचीन संस्कृतींचा उदय झाला आहे. याचे अनेक संदर्भ हे वेगवेगळ्या देशातील संशोधक, अभ्यासक आणि साहित्यिकांच्या ग्रंथातून आपल्याला पाहायला मिळतात. जगातील उत्क्रांती इतिहासामध्ये सातत्याने अभ्यास आणि संशोधन सुरू आहे. या अभ्यासातूनच संशोधकांनी असं मत मांडलं आहे की, जगात लोह युगाची सुरुवात ही भारतातल्या दक्षिणेकडील तामिळनाडू इथून झाली असावी. यापूर्वी जगातल्या लोह युगाच्या सुरुवातीविषयी जी माहिती सांगितली जाते, त्याच्याही हजारो वर्षांपूर्वी हे लोहयुग अस्तित्वात असणार, अशी शक्यता या शास्त्रज्ञांनी वर्तवली आहे.

सुरुवातीच्या काळात मानवाने आकाशातून पडणाऱ्या उल्कापातातील लोखंडाचा
वापर केला. ((Meteorite)
इजिप्त: सुमारे ६,००० वर्षांपूर्वी इजिप्तमधील लोकांनी उल्काहारी लोखंडापासून दागिने आणि
लहान वस्तू बनवण्यास सुरुवात केली. त्यावेळी त्याचे मूल्य सोन्यापेक्षाही जास्त होते.
खनिजापासून लोखंड काढणे (लोहयुग)
तंत्रज्ञान: इ.स.पूर्व १५०० च्या सुमारास मानवाने कोळशाच्या साहाय्याने लोह खनिजापासून
लोखंड वेगळे करण्याचे म्हणजेच लोहगळतीचे (Smelting) तंत्रज्ञान शोधून काढले.
मध्य पूर्व व जग: इ.स.पूर्व १२२० ते १४०० च्या सुमारास मध्य पूर्व देश, पॅलेस्टाईन आणि
काळ्या समुद्राच्या आसपासच्या भागात भट्ट्यांच्या साहाय्याने मोठ्या प्रमाणावर लोखंड तयार
होऊ लागले
यानंतर जगात लोहयुगाची (Iron Age) सुरुवात झाली.
लोखंडाविषयीची संपूर्ण माहिती खालीलप्रमाणे आहे:
१. मूलभूत माहिती आणि स्वरूप
२. उपलब्धता: लोखंड निसर्गात मुक्तरूपात आढळत नाही, तर ते नेहमी लोहसंयुगाच्या (कच्चे खनिज) स्वरूपात असते. पृथ्वीचे मूळ कवच बनण्यात याचा मोठा वाटा आहे.
• रंग व चकाकी: शुद्ध लोखंडाचे पृष्ठभाग आरशासारखे चांदीसारखे राखाडी रंगाचे असते.
• इतिहास: सुमारे इ.स.पूर्व ३५०० च्या सुमारास इजिप्तमध्ये पहिल्यांदा लोखंडी वस्तू सापडल्याची नोंद आहे. मानवाच्या विकासात 'लोहयुगाचे' स्थान अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
२. लोखंडाचे प्रकार:
कार्बनच्या प्रमाणावर व उपयोगानुसार लोखंडाचे प्रामुख्याने तीन प्रकार पडतात:
कच्चे लोखंड (Pig Iron): खनिजापासून मिळणारा हा पहिला प्राथमिक प्रकार आहे.
ओतीव लोखंड (Cast Iron): यात कार्बनचे प्रमाण जास्त असते, ज्यामुळे ते कडक पण ठिसूळ असते.
पोलाद (Steel): लोखंडात योग्य प्रमाणात कार्बन व इतर घटक मिसळून पोलाद तयार केले जाते, जे अतिशय मजबूत असते.
३. लोखंडाला गंज का लागतो?
मूळ आणि गुळगुळीत शुद्ध लोखंडी पृष्ठभाग आरशाप्रमाणे असतो. तथापि, लोह ऑक्सिजन आणि पाण्याबरोबर सहज प्रतिक्रिया देते, ज्याला सामान्यतः गंज म्हणून ओळखले जाते
वैज्ञानिक कारण: लोखंड ऑक्सिजन आणि पाण्याचा (आर्द्रता) संपर्कात आल्यास त्यावर रासायनिक प्रक्रिया होते.
गंजामुळे लोहाच्या संरचनेवर होणारे परिणाम:
सच्छिद्र थर: गंज हा अतिशय ठिसूळ आणि सच्छिद्र (खडबडीत) असतो. तो लोखंडाच्या वरच्या भागावर एक थर तयार करतो.
सतत चालणारी प्रक्रिया: गंजाचा थर सच्छिद्र असल्याने तो हवा आणि पाणी आत जाऊ देतो. यामुळे वरचा गंजलेला थर निघून गेला की आतील लोखंडाला पुन्हा गंज लागणे सुरूच राहते. म्हणजेच, गंज लोहाचा हळूहळू संपूर्ण नाश करतो.
वजन आणि आकारात बदल: गंज चढल्यामुळे लोहाचा मूळ आकार बदलतो आणि सुरुवातीला लोहाचे वजन वाढल्यासारखे वाटते, परंतु आतील मूळ लोखंड मात्र नष्ट होत जाते.
थोडक्यात सांगायचे तर, गंज हा लोखंडाचा सर्वात मोठा शत्रू आहे. गंज लोहाचे रूपांतर एका निरुपयोगी, ठिसूळ पदार्थात करतो. हा परिणाम रोखण्यासाठी लोखंडाला रंग देणे, ऑईल लावणे किंवा गॅल्व्हनायझेशन (जस्ताचा थर देणे) करणे आवश्यक असते.
४. उपयोग व महत्त्व:
उद्योग व बांधकाम: इमारतींचे बांधकाम, पूल, रेल्वे रूळ, वाहने आणि यंत्रसामग्री तयार करण्यासाठी लोखंड आणि पोलादचा मोठ्या प्रमाणावर वापर होतो. औद्योगिक क्रांतीमध्ये लोखंडाचा सिंहाचा वाटा आहे.
बांधकाम क्षेत्रात लोखंड या धातूचा उपयोग मोठ्या प्रमाणात का होत असावा?
महत्त्वाची कारणे
मजबूती आणि भार सहन करण्याची क्षमता: लोखंड इमारती, पूल आणि टॉवर्सना प्रचंड भार
सहन करण्याची ताकद देते.
आकार देणे सोपे: लोखंडी सळ्या किंवा बीम्स कोणत्याही आकारात सहज ढलाई करता येतात.
टिकाऊपणा: हे साहित्य जास्त काळ टिकते आणि हवामानातील बदलांना चांगला प्रतिकार
करते.
परवडणारी किंमत: लोखंड इतर पर्यायांच्या तुलनेत सहज आणि स्वस्त उपलब्ध होते.

• भूकंप प्रतिकारशक्ती: याच्या वापरामुळे बांधकामांना लवचिकता मिळते, ज्यामुळे ते भूकंपासारख्या संकटांना अधिक सुरक्षितपणे तोंड देऊ शकतात.
• आरोग्य: मानवी शरीराला आणि रक्तातील हिमोग्लोबिन तयार होण्यासाठी 'लोह' (Iron) हा एक अत्यंत आवश्यक घटक आहे. शरीरात लोहाची कमतरता झाल्यास अशक्तपणा आणि थकवा जाणवू शकतो.
• एखाद्या प्रौढ माणसाच्या शरीरात साधारणतः ४ ग्रॅम (०.००५% शरीराचे वजन) लोह असते, बहुतेक करून हेमोग्लोबिन आणि मायोग्लोबिन मध्ये असते. हे दोन प्रथिने अनुक्रमे रक्त आणि स्नायूंमध्ये ऑक्सिजन संचय व ऑक्सिजनची वाहतूक करण्यात कशेरुक चयापचयात (vertebrate metabolism) अनिवार्य भूमिका बजावतात. चयापचय क्रिया सुरळीत होण्यासाठी आहारात किमान लोहाची आवश्यकता असते.

• लोहखनिज पासून वापरण्यायोग्य धातू काढण्यासाठी १५०० अंश सेल्सियस (२७३०° फॅ) किंवा त्याहून अधिक तापमानाच्या भट्ट्या आवश्यक आहेत. जे की तांबे काढायला ला गण्यापेक्षा सुमारे ५०० अंश सेल्सियस (९००° फॅ) अधिक आहे. इ.स.पू. २००० च्या सुमारास मानवांनी यूरेशियामध्ये ही प्रक्रिया पार पाडण्यास सुरुवात केली. काही भागांत केवळ इ.स.पू. १२०० च्या आसपास लोखंडाची साधने आणि शस्त्रे वापरायला सुरुवात झाली. त्या घटनेला कांस्य युगापासून लोह युगात बदल मानले जाते. आधुनिक जगात यांत्रिक गुणधर्म आणि कमी किंमतीमुळे, लोखंड सर्वात जास्त वापरला जाणारा औद्योगिक धातू आहे.
• समस्थानिक (Isotope):
लोहाचे चार स्थिर समस्थानिक आहेत: Fe ५४ (५.८४५% नैसर्गिक लोह), Fe ५६ (९१.७५४%), Fe ५७ (२.११९%) आणि Fe ५८ (०.२८२%). २०–३० कृत्रिम समस्थानिक देखील तयार केले गेले आहेत. या स्थिर समस्थानिकांपैकी केवळ, Fe ५७ मध्ये विभक्त स्पिन आहे (- १/२). सर्वात विपुल लोह समस्थानिका Fe ५६ अणू वैज्ञानिकांसाठी विशेष रुची आहे कारण ते न्यूक्लियोसिंथेसिसच्या सर्वात सामान्य समाप्तीच्या बिंदूचे प्रतिनिधित्व करते.
वापर:
सर्व धातूंमध्ये लोह हा सर्वाधिक प्रमाणात वापरला जातो आणि जगभरात धातू उत्पादनात ९०% पेक्षा जास्त उत्पादन होते. त्याची कमी किंमत आणि उच्च सामर्थ्य अनेकदा तणाव सहन करण्यासाठी किंवा शक्तीचे संप्रेषण करण्यासाठी वापर केला जातो. यंत्राची साधने, रेल, कार, जहाज, काँक्रीट बार आणि इमारतींचे भार वाहून नेणारी फ्रेमवर्क यासारख्या वस्तू बनवण्यात लोखंडाचा मोठ्या प्रमाणात वापर होतो. शुद्ध लोह अगदी मऊ असल्याने, पोलाद तयार करण्यासाठी सामान्यत: मिश्र धातु घटकांसह एकत्र केले जाते. लोह आणि त्याचे मिश्र धातुंचे यांत्रिक गुणधर्म त्यांच्या संरचनात्मक अनुप्रयोगांशी अत्यंत संबंधित आहेत. त्या गुणधर्मांचे मूल्यांकन ब्रिनेल टेस्ट (Brinell test), रॉकवेल टेस्ट (Rockwell test) आणि विकर्स कडकपणा टेस्टसह (Vickers hardness test ) विविध प्रकारे केले जाऊ शकते.
रक्त कमी होणे (Blood Loss)
• अतिरजःस्राव: महिलांमध्ये मासिक पाळीच्या वेळी जास्त रक्तस्त्राव झाल्यास लोहाची कमतरता निर्माण होते.
• पचनसंस्थेत रक्तस्राव: पोटात अल्सर (Peptic ulcer), आतड्यांमध्ये गाठी (Polyps) किंवा कर्करोग असल्यास आतड्यांमधून हळूहळू रक्तस्त्राव होत राहतो.
• वेदनानाशकांचा वापर: ॲस्पिरिन किंवा आयब्युप्रोफेन सारख्या औषधांच्या सततच्या सेवनामुळे पोटातील अस्तराला इजा होऊन रक्तस्त्राव होऊ शकतो.
• अयोग्य आहार: आहारात हिरव्या पालेभाज्या, डाळी, कडधान्ये, मांस किंवा लोहयुक्त पदार्थांचा समावेश नसणे.
• शाकाहारी आहार: शाकाहारी आहारातून शरीराला हवे तेवढे व सहज शोषले जाणारे लोह (Heme iron) मिळत नाही.
• महत्त्वाचे पदार्थ
• हिरव्या पालेभाज्या: पालक, मेथी आणि तांदुळजा यामध्ये भरपूर लोह असते.
• सुकामेवा व फळे: खजूर, मनुका, अंजीर, डाळिंब आणि सफरचंद खाल्ल्याने रक्तातील हिमोग्लोबिन जलद वाढते.
• कडधान्ये व डाळी: मूग, मसूर, राजमा, छोले आणि मटकी नियमित खावीत.
• तीळ आणि गूळ: तीळ आणि गुळाचे सेवन केल्याने शरीराला चांगल्या प्रमाणात लोह मिळते.

शोषणासाठी मदतनीस:
व्हिटॅमिन-सी: जेवणात लिंबाचा रस पिरा किंवा आवळा खा. यामुळे शरीर अन्नातील आयर्न लवकर शोषून घेते
लोह न शोषले जाणे (Poor Iron Absorption)
आतड्यांचे आजार: सेलिआक रोग (Celiac disease) किंवा क्रॉन्स डिसीज (Crohn's disease) सारख्या आजारांमुळे आतडे अन्नातील लोह शोषून घेऊ शकत नाही.
पोटाची सर्जरी: वजन कमी करण्यासाठी केलेली काही पोटाची सर्जरी (Weight loss surgery) लोह शोषण्याची क्षमता कमी करते.
इतर घटकांचा प्रभाव: चहा, कॉफी किंवा दूध (कॅल्शियम) यांचे अतिसेवन केल्याने शरीरात लोहाचे शोषण नीट होत नाही.
लोहाची वाढलेली गरज (Increased Demand)
• गर्भावस्थ व स्तनपान: गर्भवती महिलांमध्ये वाढत्या गर्भामुळे आणि बाळाच्या पोषणासाठी शरीराला जास्त लोहाची गरज असते. ती पूर्ण न झाल्यास कमतरता जाणवते.
• वाढती वयं: लहान मुले आणि किशोरवयीन मुलांच्या जलद शारीरिक वाढीच्या काळात लोहाची गरज जास्त असते.
• लोहाच्या कमतरतेमुळे कोणता रोग होतो?
आहारामध्ये किंवा शरीरात लोहाच्या (Iron) कमतरतेमुळे पंडुरोग (ॲनिमिया / Anaemia) हा आजार होतो.
रक्त वाढीसाठी कोणते आयुर्वेदिक औषध आहे?
रक्त (हिमोग्लोबिन) वाढवण्यासाठी पुनर्नावादी मंडूर (Punarnavadi Mandura) आणि लोहासव (Lohasava) ही अत्यंत प्रभावी आयुर्वेदिक औषधे मानली जातात.
प्रमुख आयुर्वेदिक औषधे:
पुनर्नावादी मंडूर: हे लोहाने समृद्ध असलेले औषध असून लाल रक्तपेशींची निर्मिती वाढवण्यास मदत करते.
लोहासव / द्राक्षासव: हे किण्वित (fermented) आयुर्वेदिक टॉनिक शरीरात लोहाचे शोषण सुधारतात आणि अशक्तपणा दूर करतात.
धात्री लौह: आवळा हा मुख्य घटक असलेले हे औषध पित्त शांत करते आणि नैसर्गिकरित्या हिमोग्लोबिन वाढवते.
प्रभावी आयुर्वेदिक उपाय व आहार
• डाळिंब आणि आवळा: डाळिंबाचा रस किंवा आवळा रस रोज घेतल्याने शरीरात वेगाने रक्त वाढते.
• मनुका आणि खजूर: काळ्या मनुका व खजूर खाल्ल्याने रक्ताची कमतरता (ॲनिमिया) दूर होण्यास मदत होते.
लोखंडी भांडी: जेवण बनवण्यासाठी लोखंडी कढई किंवा भांडी वापरल्यास अन्नातून नैसर्गिक लोह मिळते.
जुन्या काळात लोक मातीची आणि लोखंडाची भांडी वापरत असत. यामुळे शरीराला अनेक फायदे होतात. लोखंडी कढई आणि लोखंडी भांड्यांमध्ये स्वयंपाक करण्याची प्रथा केवळ आपल्या देशातच नाही तर इतर अनेक देशांमध्येही आहे. आता लोकांनी स्वयंपाकघरात नॉन-स्टिक भांडी जास्त वापरायला सुरुवात केली असली तरी आरोग्याबाबत जागरूक असलेले लोक पुन्हा मातीची आणि लोखंडाची भांडी वापरू लागले आहेत.
आज आम्ही तुम्हाला लोखंडाच्या कढईत बनवलेले अन्न खाण्याचे फायदे सांगणार आहोत. रोजच्या लोखंडी कढईत अन्न शिजविल्यास त्यापासून शरीराला पुरेसे लोह मिळते.

लोखंडी कढईत अन्न शिजविण्याचे फायदे नेमके काय आहेत ते जाणून घ्या.
1- लोहाची कमतरता पूर्ण होते
लोखंडाच्या भांड्यात बनवलेले अन्न खाल्ल्याने शरीराला अनेक आजारांपासून सुटका होते. शरीरातील लोहाची कमतरता भरून काढण्यासाठी लोखंडाच्या भांड्यात अन्न शिजवावे. लोह कढई लोहाची कमतरता भरून काढण्यासाठी खूप मदत करू शकते.
ही नॉन-स्टिक आहे
तुम्ही लोखंडी कढई नॉन-स्टिक म्हणूनही वापरू शकता. यामध्ये कोणतेही सिंथेटिक मटेरिअल वापरले जात नाही. त्यामुळे अन्नापर्यंत कोणतेही रसायन पोहचत नाही. तुम्ही लोखंडी कढईत अगदी कमी तेलातही अन्न शिजवू शकता. यामुळे तुमचे वजन कमी होण्यासही मदत होईल.
ते खूप गरम असतात-
लोखंडी भांड्यांमध्ये तवा असो किंवा लोखंडी कढई, हे सर्व लवकर गरम होतात. लोखंडी तव्यावर चपाती बनविणे खूप फायदेशीर आहे. एकदा गरम केल्यावर लोखंड बराच काळ गरम राहते. नॉन-स्टिकच्या तुलनेत लोखंडी भांडी जास्त वेळ गरम राहतात.
जास्त काळ टिकते-
नॉन-स्टिक भांडी नीट काळजी न घेतल्यास ते लवकर खराब होतात. तर लोखंडी भांडी दीर्घकाळ टिकतात. त्यांची साफसफाई करताना फार काळजी घेण्याचीही गरज लागत नाही. लोखंडी कढई तुम्ही बराच काळ वापरू शकता.
तुलनेने स्वस्त असतात
लोखंडी भांडी इतर भांड्यांपेक्षा खूपच स्वस्त आहेत. तुम्ही ते अगदी कमी किंमतीत खरेदी करू शकता. या प्रकारची भांडी स्वच्छ करणे देखील सोपे
लोखंडाचे बाजारातील दर:
सध्याचे दर: अलीकडच्या काळात इराण-इस्त्रायल युद्ध व इतर कारणांमुळे स्टीलच्या दरात काहीशी वाढ झाली असून, बाजारातील वेगवेगळ्या ब्रँडनुसार आणि गुणवत्तेनुसार स्टीलचे दर प्रति टन अंदाजे ५५,००० ते ६५,००० रुपयांच्या घरात (किंवा ५५ ते ६५ रुपये प्रति किलो) असू शकतात. (ही किंमत बाजारपेठ आणि स्थानानुसार बदलू शकते).
भारतीय शेअर मार्केट:
भारतीय शेअर मार्केट मध्ये लोह कंपन्यांचे शेअर महत्वाचे मानले जातात. धातू क्षेत्रातील तेजी व मंदीचा बाजारावर मोठा परिणाम होतो.
टाटा स्टील, JSW स्टील, जिंदाल स्टील आणि पॉवर, स्टील ऑथॉरिटी इन इंडिया (SAIL) NMDC स्टील, या कांही महत्वाच्या कंपन्या आहेत.

संदर्भ :
Yashoda Hospitals +1
CARE Hospitals +2
Shreshth Maharashtra +1
गुगल वरील लेख
मराठी विश्वकोश
सर्व फोटो गुगलवरून

डॉ. दिलीप केशव कुलकर्णी
१०.०९.२०२६

ज्ञानेंद्रिय पण आहे आणि कर्मेंद्रिय पण, असा एकमेव अवयव म्हणजे जीभ ! रसनेंद्रिय आणि वाक् इंद्रिय ! चव घेणे आणि बोलणे. एकाची प्रवृत्ती बाहेरून आत स्विकारण्याची तर एकाची आतून बाहेर पडण्याची ! एकाच वेळी असं आत बाहेर काम करण्याचे सामर्थ्य असलेला द्वैत अवयव म्हणजे जीभ.

एकाच अवयवावर ताबा मिळवला तर ज्ञान आणि कर्म या उभय प्रवृत्तींना जिंकता येणे सहज शक्य आहे, असा एकमेवाद्वितीय अवयव म्हणजे जीभ.

सर्वात जास्त रक्तपुरवठा असणारा हा रसमय अवयव जीभ ! तोंडात आलेला घास घोळवत घोळवत, इकडे तिकडे फिरवत फिरवत, बत्तीशीच्या ताब्यात देत देत, त्यांच्याकडून बारीक पीठ करवून, तयार लगद्याला आतमध्ये ढकलण्याचे महत्त्वाचे काम करणारा अवयव म्हणजे जीभ.

प्रत्येक पदार्थाची चव वेगवेगळ्या ठिकाणी वेगळेपणाने ओळखता येणारी, ही आगळीवेगळी जीभ, भातातून नजर चुकुवून येणारा दगड शोधून काढतेच, पण डोळ्यांना सहजपणे न दिसणारा, अगदी दाताच्या फटीत लपून बसलेला केसही शोधून काढते. ही सीआयडीची दृष्टी असलेला हा कलंदर अवयव म्हणजे जीभ !

सतत बत्तीस दातांच्या संरक्षणात फिरणारा, पण चुकुन मनात आणलं तर चुकीच्या क्षणी, चुकीचा शब्द, चुकीच्या व्यक्तीसमोर बोलून, बत्तीसच्या बत्तीस दात हातात काढून दाखवण्याचे सामर्थ्य असलेला एक चमत्कारिक अवयव म्हणजे जीभ !

बेधुंदपणे अखंड बडबडण्याचे प्रमुख काम करणारा आणि अन्नाला फावल्या वेळात पाठीमागे ढकलण्याचे काम करणारा, पण हे "काम" करताना, कधीही न दिसणारा अवयव म्हणजे जीभ ! दिसतो तो फक्त "आऽऽ कर" असं म्हटल्यावर, थोडाच वेळ दर्शन देणारा अवयव म्हणजे जीभ ! काम करताना मात्र कधीही दिसत नाही, असा "कामानिराळा" राहणारा हा बिलंदर अवयव जीभ !

दाताशी युती करत तथदध, ओठाशी युती करत पफबभ, दंतमूलाशी युती करत चछजझ, टाळुशी युती करत टठडढ, अशा अनेक युत्या, युक्तीने करत ध्वनी निर्मितीत सहाय्य करणारा युतीबाज अवयव म्हणजे जीभ !

पोटात काय चाललंय, याची बित्तंबातमी बाहेर डाॅक्टरांना दाखवणारा, तोंडात बसवलेला पण पोटाचा जणुकाही सीसीटीव्हीच असलेला एक अवलिया अवयव म्हणजे जीभ !

ओठाबाहेरील जगाला वेडावून दाखवून, आपल्या आतल्या मनाचं, तात्पुरते का होईना, समाधान करून देणारा, हा एक हुश्शार अवयव म्हणजे जीभ !

ज्या एका अवयवाला ताब्यात ठेवले तर शंभर वर्षापर्यंत सहज जगता येईल, अशी दिव्य अनुभूती देणारा एक योगी अवयव म्हणजे जीभ !

आजारी पडेपर्यंत खाणाऱ्यानी बरे होईपर्यंत उपवास करावा, असा संयम शिकणारा एकमेव अवयव म्हणजे जीभ !

उगाच नाही म्हटलंय, जेणे जिंकिली रसना......

वैद्य सुविनय दामले.
कुडाळ सिंधुदुर्ग.
9673938021
22.03.2017

जगण्याची साधी सोप्पी तत्वे-भाग एकशे सव्वीस

आयुर्वेदातील मार्गदर्शक तत्वे-भाग बारा

नित्यं हिताहारविहारसेवी
समीक्ष्यकारी विषयेषु असक्तः ।
दाता समः सत्यपरः क्षमावान
आप्तोपसेवी च भवति अरोगः ।।

आई तेच सांगतेय, जे आयुर्वेदातील ग्रंथकार सांगत आहेत फक्त काळाचा आणि त्यामुळे शब्दांचा फरक पडलाय एवढंच.

संसार टिकायला हवा असेल, तर उठसूठ माहेरचं कौतुक सासरी सांगू नये. माझ्या माहेरी अस्सं होतं, तस्सं होतं. इथपर्यंत ठीक आहे. पण हे सर्व तुमच्याकडे नाहीच आहे, असं सासरला डिवचून सांगण्याची काही आवश्यकता नाही. इथे वाद वाढत जातात. ताण वाढतात. त्याचा परिणाम रोगावस्था.

मनावरचा प्रत्येक ताण हा त्याच क्षणाला स्नायुपर्यंत पोचत असतो. आणि तिथेच राहतो, जोपर्यंत तो मनातून जात नाही. असे असंख्य ताण मनावर साठलेले असतात, याचा ताण स्नायुंना सहन होत नाही. मग एखादा स्नायु आखडला जातो. किंवा ताणला असेल तर त्याच अवस्थेत राहतो. मग वेदना निर्माण होते. ही वेदना मनातून, ताणातून निर्माण झालेली असल्याने नुसत्या वेदनाशामक गोळ्या खाऊन, या मनातील वेदना कशा कमी होतील ?

अनेक रुग्ण वेदना हे लक्षण घेऊन जेव्हा वैद्यांकडे जातात, तेव्हा त्या वेदना शरीरातील कारणामुळे निर्माण झालेल्या आहेत की मानसिक कारणामुळे, हे शोधून काढावे लागते. नुसत्या व्हिटामिनच्या गोळ्या खाऊन या वेदना कधीच कमी होत नाहीत. त्यासाठी वेदनेच्या मुळापर्यंत जाऊन पोचणे आवश्यक आहे.

समोरची व्यक्ती दुखावली जाणार नाही, एवढी सावधानता बोलताना बाळगली तर अनेक वेदना निर्माण होण्यापूर्वीच आपण थांबवू शकतो.

माहेरचे अति कौतुक जसे मुलीने करू नये, असे आईला वाटते, तसेच मुलाच्या आईने पण आपल्या मुलाला हे सुनावले पाहिजे की, सांगे वडीलांची किर्ती, तो एक मुर्ख. आपण आपल्याच घराण्याचे कौतुक उगाळण्याची काही आवश्यकता नसते. जो काही पुरुषार्थ दाखवायचा आहे, तो स्वकर्तृत्वावरच दाखवावा म्हणावं. बापजाद्यांच्या किंवा पिढीजात पुण्याईमुळे जे काही मिळाले आहे, त्याची टिमकी वाजवायची काही गरज नाही.

छत्रपती संभाजी राजेंना समर्थ रामदास स्वामींनी केलेला उपदेश इथे लक्षात घेण्यासारखा आहे. शिवरायांच्या पश्चात शंभूराजे अस्वस्थ होते, त्या अस्वस्थपणामुळे काही निर्णय चुकीचे घेतले जात आहेत, असे जेव्हा समर्थांच्या कानी गेले, तेव्हा एक खरमरीत पत्र समर्थांनी, वडीलकीच्या नात्याने शंभूरायांना लिहिले.
"पाणवठी तुंब निघेना" अशी सुंदर उदाहरणे देऊन शेवट "तरीच म्हणावे पुरुष" इथपर्यंत केलेली कानउघाडणी प्रत्येक पुरुषाने अभ्यासली पाहिजे. संसार स्वतःचा असो वा जगाचा, आत्मभान जागृत ठेवले गेले पाहिजे.अन्यथा विनाश अटळ आहे.

ही समिक्षा, हा विवेक सतत जागृत हवा. म्हणजे देहाचे असो, वा देशाचे आरोग्य चांगले राहातेच. प्रत्येकाचे वैचारिक स्वातंत्र्य अबाधित ठेवून केलेला उत्सव हा सगळ्यांनाच कल्याणकारी असतो.

वैद्य सुविनय दामले.
कुडाळ सिंधुदुर्ग.
9673938021
02362-223423.
१५.०८.२०१७

“शरीर जे करते, ते शरीराच्या हितासाठीच असते. “

आयुर्वेदातील मार्गदर्शक तत्वे-क्रमांक अकरा

जे जे देवासाठी ते ते देहासाठी-भाग 28-नैवेद्यम् समर्पयामी-भाग दोन

देवाला नैवेद्य दाखवणे हा पूर्ण भक्तीयोग आहे. त्यातील विज्ञान योग कोणता ते पाहू.
गणपतीचा नैवेद्य ठरलेला. मोदक.
मोदकच का ?
गणेशांना आवडतो म्हणून !
का आवडतो ?
गणेश हा बुद्धीदाता आहे. आणि मोदकातील पुरण म्हणजे गुळ खोबरे आणि वर तूप हे काॅम्बिनेशन म्हणजे साक्षात बुद्धिवर्धक योग आहे. बूस्ट बोर्नव्हीटा, माल्टोव्हा, काॅम्प्लान इ. म्हणजे फक्त टीनचे डब्बे. बाकी त्यात सोयाबीनची टरफले, नारळाची भुशी आणि शेंगदाण्याचा चोथाच असतो. जर्रा जाहीरात दाखवायची खोटी, पडले तुटून त्या डब्यावर. हे जाहिरात तंत्र या कंपन्यांना बरोब्बर माहिती आहे, त्यामुळे जाहिरातींचा मारा करून, सचीन, कपील इ. ब्रॅण्डचा वापर केला की, आपले प्राॅडक्ट खपते. चोथा खाऊनच जर वजन वाढणार असेल तर मग असली नारळ आणि शेंगदाणेच का नकोत ? नारळ आणि शेंगदाणे खाऊन तब्येत सुधारत होती. घरच्या घरी बारा बारा बाळंतपणे होत होती. टाॅनिक म्हणून काय होते ? गुळ आणि शेंगदाणे. नारळ आणि गुळ. जो आपल्याकडे नैवेद्य म्हणून दाखवला जात होता आणि आमच्याच घरातील बाल हनुमान आणि बाल गणेशांना प्रसाद म्हणून मिळत होता. भक्तीपूर्ण नैवेद्याला, कोलेस्टेरॉलच्या भीतीने बदनाम केले गेले आणि जाणीवपूर्वक आरोग्याचा व्यापार सुरू झाला.

देवीला पुरणाचाच नैवेद्य लागतो.
पुरण म्हणजे चणे. हरभरे डाळ शिजवून गुळ घालून केलेले मनगणे असो वा कडबू असोत, पुरणाची पोळी असो वा नुसते पुरण असो, आणि या सर्व नाजूक नैवेद्यावर साजूक तूपाची धार...... फक्त ताकद वाढत होती. वेगळ्या टाॅनिकची गरज नव्हती. घोड्याला काय खाद्य दिले जाते ? हरभरेच ना ? घोड्यासारखी गती आणि वाजीकर शक्ती मिळवण्यासाठी तसेच तेच खाद्य आपल्याला मिळण्याची व्यवस्था आपल्या देवांच्या नैवेद्यामधून केलेली होती. गॅस वाढतो, पित्त वाढते, जाडी वाढते म्हणून जेवणातून चणाडाळच हद्दपार केली आणि प्रोटीन पावडरचे डब्बे मात्र जिममधे खपवले जाऊ लागले. हे कधी लक्षातच आले नाही.

नागपंचमीला नागोबाला लाह्या, हळदीच्या पानात लपेटलेल्या पातोळ्या, पानगे, गोकुळाष्टमीला शेवग्याच्या पाल्याची भाजी, कोजागिरीला आटीव दूध, गुढीला श्रीखंड, हे नैवेद्य आरोग्य रक्षण करणारेच होते. नारळीपौर्णिमेला नारळीभात ठरलेलाच. नारळावरूनच ओळखली जाणारी ही पौर्णिमा!

वेगवेगळ्या ऋतुमधे येणारे वेगवेगळे सण, आणि या निमित्ताने होणारे नैवेद्य हे जणु काही आरोग्याचे बूस्टर डोसच होते. दरवर्षी नियमाने घ्यायचे आणि आरोग्य सांभाळायचे !

वैद्य सुविनय दामले.
कुडाळ सिंधुदुर्ग.
9673938021
21.06.2017

कोकण गोवा प्रांतात सापडणारे हे फळ.
ह्या फळाचा उपयोग लोणचे,पाक,मासे अथवा अन्य आमटी मध्ये छान आंबट चव आणायला केला जातो.हे फळ नुसते देखील खायला रसरशीत छान लागते.

ह्याचे झाड फार मोठे नसते.पाने पातंळ असतात व हा सदाहरित वृक्ष असतो.ह्या झाडाला भरपूर फळे येतात व ह्या झाझापासून आपल्याला छान थंड सावली मिळते.करमलाचे फळ हे शिरांनी युक्त असते तसेच ते कच्चे असताना हिरवे व पिकल्यावर पिवळे दिसते.

कच्चे फळ हे आंबट,उष्ण व वातपित्त दोष
वाढविंणारे असते.तर पिकलेले फळ हे गोड,आंबट चवीचे व थंड असून पित्त शामक असते.

आता आपण ह्याचे घरगुती उपचार पाहूयात:

१)तोंडाला चव नसणे,जीभेवर जाड पांढरा थर जमणे,तोंड घसा कोरडा पडणे,ह्यात पिकलेली करमले सैंधव व खडीसाखर धालून केलेली चटणी जेवणासोबत खावी.

२)भुक लागत असून देखील खाल्लेले अन्न नीट न पचल्याने चिकट दुर्गंधयुक्त संडास होणे व त्यामुळे अन्न अंगी न लागणे,अशक्तपणा येणे ह्यामध्ये १ करमल पिकलेले +१/४ चमचा मिरपुड +१/२ चमचा जिरेपूड हे मिश्रण जेवणाच्या मध्ये खावे व मग उरलेले जेवण जेवावे.

३)पोटात आग होणे,मळमळणे,भुक न लागणे ह्यात ६ चमचे पिकलेल्या करमलाच रस+ चिमूट सैंधव+१ चिमूट मिरपुड + १ चिमूट जिरेपूड हे मिश्रण दिवसातून दोन वेळा जेवणाच्या आधी घ्यावे.

कच्ची करमले खाऊ नयेत.

करमले अतिप्रमाणात खाल्ल्याने संडासला घट्ट होते व दात आंबतात.

वैद्य स्वाती हे.अणवेकर
आरोग्य आयुर्वेदीक क्लीनीक,
म्हापसा गोवा.
संपर्क:९९६०६९९७०४

समर्थ रामदास स्वामी म्हणतात,
देहे दुःख ते सुख मानीत जावे....
सुखाच्या आमच्या कल्पना एवढ्या बदलून गेल्या आहेत की खरं आणि शाश्वत सुख कुठे मिळेल असा विचार करायला सुद्धा वेळ नाही कोणाकडे !
प.पू. गोंदवलेकर महाराज आपल्या प्रवचनामधे म्हणतात,
सुखापेक्षा समाधान महत्वाचे.
सुख हे न संपणारे असते. एक सुख भोगून झाले की, दुसरे हवेसे वाटते. जिथे सुख संपते तिथे समाधान सुरू होते. किती अर्थपूर्ण वाक्य आहे ना हे. एका गोष्टी मधे संतुष्टी होतच नाही. एकावर एक फ्रीचा जमाना आहे. तिथे सुख कुठे संपते हे कसं कळणार ?

प्रमेहाच्या सूत्रामधे या सुखासनाचा सर्वात प्रथम उल्लेख करावासा वाटला. आळशी बनत जाणे, वृत्तीने, कर्माने, तनाने आणि मनाने सुद्धा!

आजची तरूण पिढी. दोष देत नाही, पण नाक्यावरून दळण आणायचं झालं तरी बाईकचं बटन स्टार्ट केल्याशिवाय दळण सुद्धा आणले जात नाही. छोटी छोटी काम करायचा आळस हा पुढे मधुमेहासारख्या आजाराला जन्म देतो, हे लिहून ठेवणारे दूरदृष्टीचे ऋषी, भारतात होऊन गेले याचा अभिमान बाळगायलाच हवा. पण पाश्चात्यांच्या आपण एवढे आहारी गेलो आहोत की, आमच्या ऋषींचे कौतुक सोडाच, पण भारतीयांनाच मागासलेपणाचा शिक्का मारून आपण मोकळे होतो.

घरातील छोट्या छोट्या गोष्टी करायला लाज कशाला बाळगायची ? ही कामे करताना आरोग्याचे पण रक्षण होतेच आहे, असा सकारात्मक दृष्टीकोन ठेवावा.

किती सोप्पं आणि सुखासिन झालं आहे जगणं.
चुल फुंकावी लागत नाही, की जमिन सारवावी लागत नाही,
पाणी ओढायला लागत नाही, किंवा शेंदावे लागत नाही, नळ सोडला किंवा बटन दाबले की पाणी किचनमधे !
ठिबक सिंचनमुळे पाणी झाडांना सुद्धा द्यावे लागत नाही.
ट्रॅक्टरमुळे नांगर हातात धरावा लागत नाही,
मिक्सर आल्यामुळे पाटा वरवंटाही गेला. टेबलखुर्ची आली नि खाली बसून जेवणारी पंगत संपली,
एवढंच काय वारा घेण्यासाठी सुद्धा हात हलवावा लागत नाही.
हळदीकुंकु असेल तर निमंत्रणे देण्यासाठी फिरावे लागत होते, वाॅटसपमुळे तेही नाही.
शाॅपिंगही ऑनलाईन. पैसे मोजायचे पण श्रम नाहीत, करा स्वाईप !

पाश्चात्य देशात काम करायला माणसं मिळत नाहीत म्हणून मशीनची निर्मिती करणे ही त्यांची गरज होती, पण माणसांची मुबलकता असलेल्या प्रिय भारत देशात, पाश्चात्यांनी बनवलेली मशिन्स घरात आणून, माणसे मुबलक मिळतात म्हणून मशिन चालवायला पुनः बाई किंवा बाबाला ठेवायला लागले. ही सुखासिनता नव्हे काय ?
नंतर आजारपण आल्यावर दिवसाला सोळा सोळा प्रकारची औषधे खात बसून आरोग्य विकत घ्यायचे ? याला काय म्हणावे ?

मध्यंतरी एक जपानी व्हिडिओ बघीतला होता, माणसाला बेड वरून हलवून उठवायला घड्याळ. त्याचा बेड आणि त्याला उभा करायला मशिनची प्रगत टेक्नाॅलाॅजी. त्याचे गाल बाजुला करून तोंडात टूथब्रश ढकलून त्याचे दात घासले गेले, नंतर चुळ भरायला पाणी तोंडात सोडले गेले, चुळ भरायला छोटे बेसिन, आपल्या पिकदाणी सारखे तोंडासमोर हजर.
रोबोच्या दुसऱ्या हातानी ओले झालेले तोंड पुसायचे. वगैरे वगैरे टेक्नाॅलाॅजीची कमाल दाखवली जात होती. हा सुखाचा अतिरेक नव्हे काय ?
अतिशयोक्तीचा दोष सोडून देऊ....
पण निदान...
आपली ताट वाटी आपली आपण उचलून ठेवावी, जमलं तर घासावी.
आपले कपडे आपण बुचकळून काढावेत.
आपली गाडी आपण धुवावी. पुसावी तरी.
आपले अंथरूण पांघरूण आपणच घालावे, आपणच आवरावे.
आणि
आपल्या देवघरात एकदा तरी त्याच्यासमोर ओणवे रहावे.
देहे दुःख ते सुख मानीत जावे......

वैद्य सुविनय दामले.
कुडाळ सिंधुदुर्ग.
9673938021
02.02.2017

आपण मसालेवर्गाची संपूर्ण माहीती पाहिली आता आपण वळूयात ब-याच मंडळींना न आवडणारा खाद्य गट म्हणजेच पालेभाज्या.

हा विषय घेणार हे एकूनच ब-याच मंडळींनी नाकं मुरडली असणार ह्यात शंकाच नाही.

लहान मुलांना देखील फारशी न आवडणारी आणी आयुर्वेद देखील सांगतो ८ दिवसातून फक्त एक ते दोन वेळेसच हि खावी.

ह्या पालेभाज्या देखील औषधी गुणधर्मयुक्त असतात बरेका त्यामुळे आजपासून आपण काही दिवस किचन क्लीनीक मंध्ये भाजीची मोहीम राभविणार आहोत बरे का!

आता सुरूवात करायची ना? चला तर मग पहिली भाजी पाहूयात.

पालेभाजी - आंबट चुका

हि भाजी प्रामुख्याने देशावर उगवते.ह्याचे झाड हातभर उंच असते.पाने कोमल असतात. चवीला आंबट असते.हि उष्ण असते त्यामुळे शरीरात वात कमी करते आणि कफ पित्त वाढवते.

आता हिचे औषधी उपयोग पाहूया:

१)पानांचा लेप गांधीलमाशीचा दंश झालेल्या भागी व सुजेवर करावा.

२)अपचना मध्ये जेवणाआधी तासभर चुका भाजी,आले,कोथिंबीर व कांदा घालून सूप करावे व ते प्यावे.

३)तोंड कोरडे पडणे,तोंडास चव नसणे,मुख दुर्गंधी ,दांतदुखी मध्ये चुक्याच्या रसाने गुळण्या कराव्यात.

४)चुका रस १ चमचा + कांद्याचा रस १ चमचा हे मिश्रण चामखीळांवर लावावे फायदा होतो.

५)गजकरणावर चुक्याच्या पानांचा रस लावावा.

हि भाजी अतिप्रमाणात खाल्ल्यास संडासला पातळ होते.

-- वैद्य स्वाती हे.अणवेकर
आरोग्य आयुर्वेदीक क्लीनीक,
म्हापसा गोवा.
संपर्क:९९६०६९९७०४

गहू खायचा नाहीतर तांदुळ !
एखाद्या गोष्टीची इतकी सवय होते, की नंतर सोडताना खूप त्रास होतो.
गहू बंद केला तर
कल्पना सुद्धा करवत नाही.
मग डब्यात काय देणार ?
यांना काय सांगायला जातेय,
आम्हाला वेळच नाही,
आता एवढ्या वर्षात काही झालं नाही, आता काय होणारे ?
नुसतं हॅवाॅक आहे झालं !!

सुशिक्षित, विचार करणाऱ्या सुगृहिणीकडून अश्या काॅमेंटस ऐकाल्या की, त्यांना सांगावेसे वाटते, एक महिनाभर गंमत म्हणून, व्रत म्हणून, अक्कल गहाण टाकून, पूर्वग्रहदूषित ठेवून, गहू बंद करून पहावा. गहू बंद केला तर, अनेक नवीन पर्याय सुचु लागतील. याचा वापर केल्याने सजण आणि सर्वजण खुश होतील.

गव्हाऐवजी कोकणात तीन चार पर्याय उरतात. तांदुळ, नाचणी, उडीद आणि मका
कोकणाशिवाय अन्य प्रदेशात ज्वारी, बाजरी, मका ही धान्ये पण पोटभरतीची आहेत. किंवा धान्ये एकत्र करून पण वापरता येतील. भाजून ठेवली तर आणखीन चांगले. थालीपीठ आणि लोणी, एकत्र केलेल्या पीठाची धिरडी, उत्तप्पा, दशम्या, पराठे, घावन, वडे, एवढे उत्तम प्रतीचे पर्याय असताना त्या चपातीत जीव का गुंततो ते कळत नाही. ( चपाती एकेकाळी मलापण खूप आवडत होती. पण एकदा (प्र)देशप्रेमाचे भरते आले आणि आवडतीची, नावडती झाली ! )

मुंबैत तर चपाती पण नाही. नुसता वीतभर लांबीचा फुलका. पीठाचा गोळा चार पाच वेळा इकडून तिकडून फिरवला, एका बाजूने भाजल्या सारखा होईपर्यंत परतून लगेच तवा बाजुला करून गॅसवर शेकलं की लगेच डब्यात.

कोळश्याच्या शेगडीवर भाजलेला फुलका मात्र मस्त दिसतो. कमी वेळात कोणताही अन्नपदार्थ तयार करू नये, त्याच्यावर पूर्ण अग्निसंस्कार झाला पाहिजे. हे लक्षात ठेवावे.

पोळी करण्याचं कसब वेगळंच असतं. कणीक थोडीशी लाटून घेऊन, तेल पीठ लावून त्रिकोणी घडी करून पुनः तिचा आकार गोल करणं ही कला आहे. नाहीतर ऑस्ट्रेलिया, जपान भाजले जातात. थोडा वेळ जास्ती जातो, म्हणून सेकंदावर धावणाऱ्या मुंबईत पोळी नाही. पोळीला चपाती हा शब्द कुठुन आला माहीत नाही.

पोळी म्हटली की, पुरणाची पोळी, गुळाची पोळी, बेसनाची खमंग पोळी आठवते. प्रदेशानुसार यांची नावे बदलत जातात. काहीजण यालाच मांडे पण म्हणतात. बेसन तव्यावर ऑम्लेटसारखे फ्राय केलेतर त्याला पोळा असेही म्हणतात.

ज्यांना उपाय करायचा असेल त्यांनी जरूर असा बदल करून पहावा, नाहीतर आहेच मग. बटाट्याची भाजी आणि चपाती....

सांगायचे काय तर एवढे प्रकार उपलब्ध आहेत.
नाहीतर मराठमोळ्या सदाबहार भाकऱ्या. आफळेबुवांच्या भाषेत, तानाजी भाकरी म्हणजे दीड फूट लांब रूंद. फक्त हातावर वाढवत नेलेली ही भली मोठ्ठी भाकरी न तुटता, गरगरून फुगत, तव्यावरून ताटात येईपर्यंत तश्शीच रहाते, हे वैशिष्ट्य.

बाजरीच्या तीळ लावून खमंग खरपूस भाजलेल्या भाकरीवर लोण्याचा गोळा. आणि बरोबर वांग्याची भाजी आणि लसणाचे तिखट.

आठवणींच्या प्रदेशात जायचं नाही असं ठरवलं तरी मन सारखं जात रहातं. जायला काही हरकत नाही, पण येताना येववत नाही. इतकंच.

वैद्य सुविनय दामले
कुडाळ, सिंधुदुर्ग
9673938021
30.10.2016