घराच्या अंगणात चार डिळ्या (खांब)रोवले जायचे त्याच्यावर उभे आडवे लाकडं बांधून त्यावर पळसाच्या पानांचं दाट आवरण असायचं.. या मांडवाखाली एवढं गार वाटायचं की आमचं सगळं कुटुंब पावसाळ्याची चाहूल लागेपर्यंत तिथेच असायचं.या मांडवावर टाकण्यासाठी पळसाची पानं असायची त्याला आमच्याकडे एक विशिष्ट शब्द होता,त्याला ‘व्हरका’ असं म्हणायचे…

मुंबयची काली-पिली म्हंजे, मुंबयची काळी-पिवळी टॅक्सी. मी पाहिली ती देखणी, आटोपशीर, बांधेसूद फ्याट (‘फियाट’) गाडी. ॲंबेसिडर टॅक्सी मुबईत क्वचितच दिसायची आणि तिच्यावर ‘मोठी टॅक्सी’ असं ठसठशीतपणे लिहिलेलं असायचं. टॅक्सी असो कोणतीही, पण त्या काळात ड्रायव्हर असायचा तो सरदारजीच..! त्या काळात टॅक्सी म्हणजे काय तरी अप्रुपच वाटायचं. खाजगी गाड्या तर अगदी दुर्मिळ. टॅक्सीत बसणं म्हणजे स्वर्गप्राप्ती झाल्यासारखंच वाटायचं.

पोरांना मे महिन्याची उन्हाळी सुट्टी पडली की घरातल्या बायकांना जरा निवांतपणा मिळतो मग याच उन्हाळी सुट्ट्यांचा सदुपयोग या बायका इतर वार्षिक घरगुती पदार्थाच्या साठवणीने करतात. जसं कि, चिनीमातीच्या बरण्यांमध्ये लोणचं बनवून वर्षभरासाठी मुरवत ठेवणे, लाल मिरची, शंकासुरी मिरचीचे लाल मसाले (कांडायला) दळायला देणे, नानकटाया बनवून बेकरीत भाजायला देणे, आमपोळ्या, फणसपोळ्या, मुरांबा बनवणे, फणसाचे काप तळणे वगैरे.

माझा जन्म नागपूर मधील १९४२ च्या प्रचंड उन्हाळयातला. मी बहुदा पाणी पाणी म्हणून पहिले रडणे सुरू केले असावे. जन्मत: दुधापेक्षा मला पाणी जास्त प्रिय आणि यामुळेच पाण्याने सतत माझा पिच्छा पुरवला आहे.

माझे बालपण चाळीतून चालू झाले, घरात दोन नळ होते पण त्यातून पाणी आल्याचे मी कधी पाहिले नव्हते. पुस्तकातल्या चित्रात केवढा पाण्याचा झोत दाखवीत. सार्वजनिक मोरीतील नळाला रात्री २ तास करंगळीच्या धारे इतके पाणी येत असे. तेथील झुंबड व बाचाबाची नित्याची होती. पाणी भरणे व ते विविध भांडयात साठविणे हा आमच्या प्रत्येकाच्या जीवनाचा महत्वाचा घटक म्हणजे बालपणापासून हेच पहिले संस्कार होते.

इराणी कॅफे म्हणजे चहा आणि ब्रून मस्का खाण्याचे हक्काचे ठिकाण.. ऑम्लेट पाव, खिमा पाव, भेजा फ्राय वगैरे खायचे असेल तर इराणी कॅफेला पर्याय नाही. पण म्हणून इराणी कॅफेची ओळख एवढ्यावरच थांबते का? मुळीच नाही. इराणी चाय आणि ब्रून मस्का व्यतिरिक्त या इराणी खादयसंस्कृतीची बरीच इतर वैशिष्ट्ये आहेत.

मुंबई, पुणे, आणि हैदराबाद यांसारख्या शहरांमध्ये इराणी रेस्टॉरंट्सनी केवळ खाद्यसंस्कृतीच नव्हे, तर सामाजिक आणि सांस्कृतिक इतिहासाचा एक ठेवा तयार केला आहे.

मुंबईतील इराणी खाद्यसंस्कृती ही या शहराच्या सांस्कृतिक आणि खाद्यपरंपरेचा अविभाज्य भाग आहे. इराणी कॅफे हे मुंबईच्या खाद्यविश्वात एक महत्त्वाचा घटक मानले जातात. ही कॅफे पारशी आणि झोरोस्ट्रियन इराणी स्थलांतरितांनी १९व्या आणि २०व्या शतकात सुरु केले.

इराणी कॅफे हे केवळ खाद्यपदार्थांसाठी प्रसिद्ध नाहीत, तर हे ठिकाण सामाजिक, सांस्कृतिक आणि ऐतिहासिक संवादासाठीही महत्त्वाचे मानले जातात. जुने मित्र, कुटुंबीय किंवा व्यावसायिक भेटींसाठी हे कॅफे आदर्श ठिकाणे होती.

कालांतराने, आधुनिक खाद्यसंस्कृतीच्या आगमनामुळे इराणी कॅफेंची संख्या घटली आहे. मात्र, काही कॅफे अजूनही त्यांच्या मूळ स्वरूपात टिकून आहेत आणि मुंबईच्या सांस्कृतिक वारशाचा भाग बनले आहेत.

भारतात, मुंबईव्यतिरिक्त पुणे आणि हैदराबादमध्ये अनेक इराणी कॅफे आहेत. इराणी कॅफे हे इराणी चाय (चहा) साठी खूप लोकप्रिय आहेत. १९५० च्या दशकात मुंबईत ३५० इराणी कॅफे होते; २००५ पर्यंत शहरात फक्त २५ राहिले. आणि आता तर त्यांची संख्या केवळ हfunction at() { [native code] }ाच्या बोटावर मोजण्याइतकी राहिती एल. [ 1 ] दरम्यान, हैदराबादमध्ये, असा अंदाज आहे की इराणी कॅफेची संख्या 2000 च्या दशकातील 450 वरून 2024 मध्ये 125 पर्यंत कमी झाली आहे. [ 6 ] कराची , पाकिस्तान , हे देखील घर होते. अनेक इराणी कॅफे. [ 7 ] [ 8 ]

इराणी रेस्टॉरंट्स मुंबई, पुणे, आणि हैदराबादसारख्या शहरांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर स्थापन होण्यामागे ऐतिहासिक, सांस्कृतिक, आणि सामाजिक कारणे आहेत. ही ठिकाणे इराणी स्थलांतरितांसाठी सोयीची ठरली आणि त्यांच्या खाद्यसंस्कृतीच्या प्रसाराला पोषक ठरली. खाली याची सविस्तर कारणे दिली आहेत:

1. ऐतिहासिक स्थलांतर आणि वसाहतीकरण:

• इराणहून स्थलांतर:
  • इराणी लोक (पारशी आणि मुस्लिम) 19व्या शतकात आणि 20व्या शतकाच्या सुरुवातीला भारतात आले.
  • त्यावेळी इराणमधील अस्थिर राजकीय परिस्थिती, दुष्काळ, आणि आर्थिक संकटांमुळे अनेकांनी स्थलांतर केले.
• मुंबई, पुणे आणि हैदराबाद निवडण्याचे कारण:
  • मुंबई: ब्रिटिश काळातील व्यापाराचे आणि औद्योगिक केंद्र, जे स्थलांतरितांसाठी मोठी संधी देणारे होते.
  • पुणे: ब्रिटिश कालखंडात लष्करी छावणी आणि शिक्षणाचे केंद्र, जे स्थिरता आणि रोजगार उपलब्ध करून देत होते.
  • हैदराबाद: निजामाच्या काळातील समृद्ध शहर, जिथे मुस्लिम समाजासाठी धार्मिक आणि सामाजिक आधार मिळाला.

2. वाणिज्य आणि उद्योग सुरू करण्याची संधी:

• लोणावळा-मुंबई व्यापार मार्ग:
  • इराणी स्थलांतरितांनी चहा, मावा केक, आणि ब्रेड मस्क्यासारख्या पदार्थांसोबत छोटे व्यवसाय सुरू केले.
  • मुंबई आणि पुण्यासारख्या ठिकाणी रेल्वे स्थानकांजवळ आणि बाजारपेठांमध्ये इराणी कॅफे सुरू होणे सोयीचे होते.
• हैदराबादमधील निजामांच्या प्रोत्साहनामुळे:
  • निजामाच्या काळात हैदराबादमध्ये इराणी खाद्यसंस्कृतीला प्रोत्साहन मिळाले. इथल्या पारंपरिक पदार्थांमध्ये इराणी प्रभाव दिसतो, जसे की हलीम, मटन कलेजी, आणि खरखरा पुलाव.

3. समाजाचा सांस्कृतिक आणि व्यावसायिक प्रभाव:

• इराणी खाद्यपदार्थांचे वैशिष्ट्य:
  • इराणी रेस्टॉरंट्सने भारतीय चवीत बदल करत परवडणाऱ्या पदार्थांची ऑफर दिली.
  • ब्रून-मस्का, चहा, मावा केक, आणि समोसा यांसारखे पदार्थ भारतीय लोकांमध्ये खूप लोकप्रिय झाले.
• मिलनस्थळे आणि चर्चा केंद्रे:
  • इराणी कॅफे हे गप्पा मारण्याचे, सामाजिक आणि सांस्कृतिक गटांच्या भेटींचे ठिकाण झाले.
  • विशेषतः मुंबई, पुणे, आणि हैदराबादसारख्या शहरांतील वसाहती आणि व्यावसायिक वर्गाने याला उत्तम प्रतिसाद दिला.

4. आर्थिक दृष्टिकोन आणि चांगल्या किमतीतील सेवा:

• मध्यमवर्गासाठी परवडणारे ठिकाण:
  • इराणी रेस्टॉरंट्सने साध्या आणि चविष्ट पदार्थांवर भर दिला, जे मध्यमवर्गीयांना परवडणारे होते.
  • एका चहा आणि ब्रेडसोबत गप्पा मारण्यासाठी इथे सहज पोहोचता येत असे.
• मुंबई-पुण्यातील औद्योगिक कामगार:
  • या शहरांतील औद्योगिक कामगारांसाठी इराणी कॅफे सहज उपलब्ध असत.

5. इराणी आणि भारतीय खाद्यसंस्कृतीचा संगम:

• भारतीय पदार्थांवर इराणी प्रभाव:
  • भारतीय मसालेदार पदार्थांमध्ये इराणी घटक मिसळून खास पदार्थ तयार करण्यात आले.
  • उदाहरण: धंसाक (पारशी इराणी प्रभाव), बेरी पुलाव (मुंबईतील लोकप्रिय पदार्थ), आणि हलीम (हैदराबादचा प्रसिद्ध इराणी मुस्लिम प्रभाव).
• स्थानिक चवीनुसार अडॉप्टेशन:
  • इराणी रेस्टॉरंट्सने स्थानिक चवीनुसार पदार्थ तयार केले, ज्यामुळे त्यांचा ग्राहकवर्ग वाढला.

6. इराणी कॅफेंची सांस्कृतिक ओळख:

• इराणी रेस्टॉरंट्स केवळ खाण्यापिण्याचे ठिकाण नव्हते; ती सांस्कृतिक वारशाची केंद्रे होती.
• लेखक, पत्रकार, कलाकार, आणि राजकीय नेत्यांसाठी चर्चा करण्याचे ठिकाण म्हणून यांचा उपयोग होत असे.
• विशेषतः मुंबईतील "ब्रिटानिया", "कॅफे मिलिटरी", आणि "यज़दानी बेकरी", पुण्यातील "गुडलक कॅफे", आणि हैदराबादच्या अनेक इराणी हॉटेल्सने ही भूमिका बजावली.

नवीन काळातील बदल:

• जरी या शहरांमध्ये इराणी रेस्टॉरंट्स अजूनही अस्तित्वात आहेत, तरीही वाढत्या जागांच्या भाड्यामुळे आणि फास्ट फूड चेनच्या स्पर्धेमुळे त्यांची संख्या कमी झाली आहे.
• परंतु, आजही या रेस्टॉरंट्समध्ये जुन्या काळाचा सुगंध आणि चव अनुभवता येते.

--------------------------

इराणी म्हणजे चहा आणि ब्रून मस्का खाण्याचे ठिकाण असे समजणारे बरेच आहेत. तर काही लोकांना इराणी हॉटेल हे ऑम्लेट पाव खाण्याचे ठिकाण असेच वाटते. पण खरंच तसं आहे का? मुळीच नाही. इराणी चाय आणि ब्रून मस्का व्यतिरिक्त या इराणी खादयसंस्कृतीची बरीच इतर वैशिष्ट्ये आहेत.

इराणी कॅफे हे केवळ खाद्यपदार्थांसाठी प्रसिद्ध नाहीत, तर हे ठिकाण सामाजिक, सांस्कृतिक आणि ऐतिहासिक संवादासाठीही महत्त्वाचे मानले जातात. जुने मित्र, कुटुंबीय किंवा व्यावसायिक भेटींसाठी हे कॅफे आदर्श ठिकाणे होती.

कालांतराने, आधुनिक खाद्यसंस्कृतीच्या आगमनामुळे इराणी कॅफेंची संख्या घटली आहे. मात्र, काही कॅफे अजूनही त्यांच्या मूळ स्वरूपात टिकून आहेत आणि मुंबईच्या सांस्कृतिक वारशाचा भाग बनले आहेत.

भारतात, मुंबईव्यतिरिक्त पुणे आणि हैदराबादमध्ये अनेक इराणी कॅफे आहेत. इराणी कॅफे हे इराणी चाय (चहा) साठी खूप लोकप्रिय आहेत. १९५० च्या दशकात मुंबईत ३५० इराणी कॅफे होते; २००५ पर्यंत शहरात फक्त २५ राहिले. आणि आता तर त्यांची संख्या केवळ हfunction at() { [native code] }ाच्या बोटावर मोजण्याइतकी राहिती एल. [ 1 ] दरम्यान, हैदराबादमध्ये, असा अंदाज आहे की इराणी कॅफेची संख्या 2000 च्या दशकातील 450 वरून 2024 मध्ये 125 पर्यंत कमी झाली आहे. [ 6 ] कराची , पाकिस्तान , हे देखील घर होते. अनेक इराणी कॅफे. [ 7 ] [ 8 ]

इराणी कॅफेची वैशिष्ट्ये:

1. सरल आणि पारंपरिक रचना: साधे लाकडी फर्निचर, मोज़ॅक टाईल्स आणि जुन्या काळातील घड्याळे यामुळे या कॅफेंचा वातावरण जुने आणि ऐतिहासिक वाटते.
2. विविध प्रकारचे खाद्यपदार्थ:
   • ब्रून मस्का आणि चहा: ताजा पाव, लोणी आणि चहा यांचे एक अप्रतिम संयोजन.
   • बन मस्का: लोणी लावलेला गोड पाव.
   • खारी बिस्किट: चहासोबत खाल्ले जाणारे कुरकुरीत बिस्किट.
   • पॅटिस आणि केक: मांसाहारी पॅटिस, मावा केक आणि अन्य गोड पदार्थ.
   • धंसाक: पारशी पद्धतीचे डाळ आणि मटणासोबत केलेले मुख्य जेवण.
   • चिकन/मटण काठी रोल्स.
3. लोकप्रिय कॅफे: मुंबईतील काही प्रसिद्ध इराणी कॅफे म्हणजे कयानी अँड कंपनी, बासुर्गी, यझदानी बेकरी, आणि ब्रिटानिया कॅफे.

इराणी कॅफेचा सांस्कृतिक वारसा:

इराणी कॅफे हे केवळ खाद्यपदार्थांसाठी प्रसिद्ध नाहीत, तर हे ठिकाण सामाजिक, सांस्कृतिक आणि ऐतिहासिक संवादासाठीही महत्त्वाचे मानले जातात. जुने मित्र, कुटुंबीय किंवा व्यावसायिक भेटींसाठी हे कॅफे आदर्श ठिकाणे होती.

सध्याचा काळ आणि स्थिती:

कालांतराने, आधुनिक खाद्यसंस्कृतीच्या आगमनामुळे इराणी कॅफेंची संख्या घटली आहे. मात्र, काही कॅफे अजूनही त्यांच्या मूळ स्वरूपात टिकून आहेत आणि मुंबईच्या सांस्कृतिक वारशाचा भाग बनले आहेत.

जर तुम्हाला मुंबईत इराणी खाद्यसंस्कृती अनुभवायची असेल, तर या कॅफेंना भेट देणे हे तुम्हाला इतिहासाच्या एका सुंदर प्रवासावर नेईल.

more information about famous irani restaurants in mumbai

मुंबईतील इराणी रेस्टॉरंट्स हे शहराच्या खाद्यपरंपरेचा एक महत्त्वाचा भाग आहेत. त्यांचा इतिहास आणि खाद्यपदार्थांमुळे आजही ते प्रसिद्ध आहेत. इथे काही सुप्रसिद्ध इराणी रेस्टॉरंट्सविषयी माहिती दिली आहे:

1. कयानी अँड कंपनी

• स्थापना: 1904
• स्थान: मेट्रो सिनेमा जवळ, मरीन लाईन्स
• वैशिष्ट्य:
  • ब्रून मस्का, बन मस्का आणि चहा यांचे अप्रतिम संयोजन.
  • मावा केक आणि इतर पारंपरिक पारशी बेकरी आयटम्स.
  • येथे साध्या आणि ऐतिहासिक इराणी कॅफेचे वातावरण आजही अनुभवता येते.

2. यझदानी बेकरी आणि कॅफे

• स्थापना: 1950
• स्थान: फोर्ट, मंझुला मस्जिदजवळ
• वैशिष्ट्य:
  • प्रसिद्ध मावा केक, बन मस्का आणि खारी बिस्किट.
  • येथे पारंपरिक लाकडी ओव्हनचा वापर आजही केला जातो.
  • जुन्या जगाची झलक दाखवणारे वातावरण.

3. ब्रिटानिया अँड कंपनी रेस्टॉरंट

• स्थापना: 1923
• स्थान: बल्लार्ड एस्टेट
• वैशिष्ट्य:
  • इराणी पुलाव, चिकन बेरी पुलाव, आणि धंसाक इथले खास पदार्थ आहेत.
  • पारशी आणि इराणी खाद्यसंस्कृतीचे उत्तम मिश्रण.
  • प्रसिद्ध चेरी टॉप केलेले पुलाव विशेषतः पर्यटकांमध्ये लोकप्रिय.

4. ओल्ड मॅडम या कॅफे

• स्थापना: १९३० च्या आसपास
• स्थान: महिम
• वैशिष्ट्य:
  • साधे आणि परवडणारे पारंपरिक इराणी पदार्थ.
  • येथील चहा आणि बन मस्का हे लोकांमध्ये प्रचंड लोकप्रिय आहेत.

5. सलोन बेकर आणि कॅफे

• स्थान: कफ परेड
• वैशिष्ट्य:
  • पारशी स्टाईल जेवणासोबत इराणी बेकरी पदार्थ मिळतात.
  • मटन समोसा, केक, आणि खारी येथे चविष्ट असतात.

इराणी रेस्टॉरंट्सची विशेषता:

1. वातावरण: इराणी रेस्टॉरंट्स साध्या रचनेच्या असतात, जुने फर्निचर, मोठी घड्याळे, आणि वॉलपेपर असलेल्या भिंती त्यांना वेगळेपण देतात.
2. खाद्यपदार्थ:
   • चहा आणि ब्रून मस्का.
   • पारशी डिशेस: धंसाक, साली बोटी, आणि बेरी पुलाव.
   • गोड पदार्थ: मावा केक, पेस्ट्री, आणि कुल्फी.
3. सामाजिक ठिकाण: अनेक लोकांसाठी ही कॅफे म्हणजे चर्चासत्रे, बैठकांचे ठिकाण, आणि इतिहासाशी संवाद साधण्याचे ठिकाण आहेत.

सध्याचा काळ:

मुंबईतील काही जुन्या इराणी कॅफे बंद पडले असले, तरी काही अजूनही त्यांच्या वैभवाने टिकून आहेत. आधुनिक मुंबईत इराणी रेस्टॉरंट्स अजूनही त्यांच्या अनोख्या स्वाद आणि वातावरणामुळे खवय्यांसाठी आकर्षणाचा केंद्रबिंदू आहेत.

भेट देण्यासाठी सल्ला:
जर तुम्ही मुंबईत असाल तर यझदानी बेकरीत मावा केक आणि कयानीमध्ये ब्रून मस्का हा अनुभव घ्या. ब्रिटानिया रेस्टॉरंटमध्ये बेरी पुलाव हा खास पदार्थ चाखण्यास विसरू नका.

irani restaurants which are closed in last few years

मुंबईतील इराणी रेस्टॉरंट्सचा इतिहास समृद्ध असूनही, गेल्या काही वर्षांत अनेक प्रसिद्ध इराणी कॅफे बंद पडली आहेत. बदलत्या वेळेसोबत आधुनिक ट्रेंड्स, वाढती स्पर्धा आणि बदलती ग्राहकांची अपेक्षा यामुळे या कॅफेंचा अस्तित्व टिकवणे कठीण झाले. खाली काही बंद पडलेल्या प्रसिद्ध इराणी कॅफेंची माहिती दिली आहे:

1. सम्राट कॅफे

• स्थान: गिरगाव
• कारण: आर्थिक अडचणी आणि ग्राहकांची घटती संख्या.
• वैशिष्ट्य:
  • येथे ब्रून मस्का आणि चहा खूप प्रसिद्ध होता.
  • साधे, शांत आणि स्वस्त दरात उपलब्ध असलेले हे ठिकाण स्थानिकांमध्ये प्रिय होते.

2. बॅस्टन कॅफे

• स्थान: कुलाबा
• कारण: जागेचा वाढलेला भाडेकरार आणि ग्राहकांची कमी मागणी.
• वैशिष्ट्य:
  • पारंपरिक इराणी स्नॅक्स आणि मावा केक येथे चवदार असायचे.
  • जुनी शैली आणि स्थानिकांचे भेटीचे ठिकाण म्हणून लोकप्रिय.

3. स्टर्लिंग कॅफे

• स्थान: चर्चगेट
• कारण: आधुनिक कॅफे आणि फास्ट फूड चेनमुळे कमी झालेली लोकप्रियता.
• वैशिष्ट्य:
  • युनिव्हर्सिटी विद्यार्थी आणि ऑफिस कर्मचाऱ्यांसाठी स्वस्त आणि मस्त ठिकाण.
  • बन मस्का, खारी बिस्किट, आणि पॅटिसची आठवण अजूनही अनेकांना आहे.

4. कॅफे मोज़ाम्बिक

• स्थान: भायखळा
• कारण: व्यवस्थापनातील अडचणी आणि मालमत्तेचा वाद.
• वैशिष्ट्य:
  • परवडणाऱ्या किमतीत मिळणारे पारंपरिक इराणी पदार्थ.
  • स्थानिक रहिवाशांचे आवडते ठिकाण.

5. न्यू एंपायर कॅफे

• स्थान: चर्चगेट
• कारण: इमारतीचा जीर्णावस्था आणि गिरणगाव परिसरातील बदललेले स्वरूप.
• वैशिष्ट्य:
  • चहा आणि इराणी पुलाव इथे प्रचंड लोकप्रिय होते.
  • एक काळी-पांढरी आठवण बनलेले हे ठिकाण मुंबईच्या इराणी वारशाचा भाग होते.

बंद होण्याची कारणे:

1. आर्थिक दबाव: जुन्या इराणी कॅफेंकडे कमी ग्राहक यायला लागले.
2. बदललेले खाद्यप्रकार: आधुनिक फास्ट फूड, कॅफे, आणि रेस्टॉरंट्समुळे ग्राहकांची आवड बदलली.
3. जागेचे वाढलेले भाडे: मध्य मुंबईत जागांचे वाढलेले दर सांभाळणे या रेस्टॉरंट्ससाठी कठीण झाले.
4. पिढीगत बदल: जुन्या मालकांची पुढील पिढी इराणी कॅफेंच्या व्यवसायात रस घेत नव्हती.

वारसा जपण्यासाठी प्रयत्न:

काही संस्था आणि खाद्यप्रेमींनी या कॅफेंचा इतिहास जतन करण्यासाठी प्रयत्न केले आहेत. जसे की:

• "इराणी कॅफे फेस्टिव्हल" सारख्या उपक्रमातून त्यांच्या खाद्यपदार्थांची ओळख वाढवली जाते.
• पारंपरिक इराणी रेसिपी आधुनिक पद्धतीने सादर करून त्यांची चव पुन्हा जिवंत करण्याचे प्रयत्न.

निष्कर्ष:

मुंबईतील बंद पडलेल्या इराणी रेस्टॉरंट्सची आठवण नेहमीच या शहराच्या सांस्कृतिक वारशाची साक्ष देईल. जरी अनेक कॅफे आज अस्तित्वात नाहीत, तरी उरलेल्या काही ठिकाणी जाऊन हा वारसा अनुभवणे ही मुंबईतील खाद्यप्रेमींना मिळालेली मोठी संधी आहे.

----------------------------------

militry cafe in mumbai

मिलिटरी कॅफे हे मुंबईतील एक ऐतिहासिक आणि प्रसिद्ध इराणी कॅफे असून पारंपरिक पारशी आणि इराणी खाद्यपदार्थांसाठी ओळखले जाते. हे कॅफे जुन्या इराणी रेस्टॉरंट्सच्या यादीतील एक महत्त्वाचे ठिकाण आहे.

मिलिटरी कॅफेविषयी माहिती

• स्थापना: १९व्या शतकाच्या शेवटच्या काळात किंवा २०व्या शतकाच्या सुरुवातीला हे कॅफे उघडले गेले.
• स्थान: दक्षिण मुंबई, फोर्ट भागात स्थित आहे.
• वैशिष्ट्य:
  • पारंपरिक इराणी कॅफेची साधी आणि प्रामाणिक रचना.
  • इथे मिळणारे मटन/चिकन कटलेट्स, धंसाक, आणि पारशी पुलाव खवय्यांमध्ये प्रचंड लोकप्रिय आहेत.

प्रसिद्ध खाद्यपदार्थ

1. धंसाक:
   • पारशी पद्धतीने तयार केलेले डाळ आणि मसाल्यांसोबत मटन किंवा चिकन.
   • भातासोबत हा पदार्थ खूप लोकप्रिय आहे.
2. बेरी पुलाव:
   • इराणी शैलीत तयार केलेला मटन किंवा चिकन पुलाव, ज्यामध्ये बेरी (ड्राय फ्रूट्स) घालून चविष्ट बनवले जाते.
3. पॅटिस आणि कटलेट्स:
   • मांसाहारी पॅटिस आणि मसालेदार कटलेट्स हे येथे खास पदार्थ आहेत.
4. चहा आणि बन मस्का:
   • पारंपरिक इराणी चहा आणि लोणी लावलेला गोडसर पाव.
5. बेकरी आयटम्स:
   • खारी बिस्किट, मावा केक, आणि ब्रेडसुद्धा येथील खासियत आहे.

मिलिटरी कॅफेचे वैशिष्ट्य

1. वातावरण:
   • साधे फर्निचर, मोठ्या खिडक्या, आणि जुन्या शैलीचे डेकोर.
   • कॅफेचा साधेपणा आणि ऐतिहासिक स्वरूप अजूनही जपले गेले आहे.
2. ग्राहक वर्ग:
   • स्थानिक रहिवासी, ऑफिसमधील कर्मचारी, आणि खवय्यांसाठी हे एक भेट देण्याजोगे ठिकाण आहे.
   • जुन्या पिढीसोबतच तरुण पिढीही येथे पारंपरिक पदार्थ चाखायला आवडीने येते.
3. किंमती:
   • परवडणाऱ्या दरात स्वादिष्ट आणि पौष्टिक पारशी-इराणी जेवण मिळते.

इतिहास आणि सांस्कृतिक महत्त्व

• मिलिटरी कॅफेचा इतिहास पारशी आणि इराणी स्थलांतरितांच्या मुंबईतील योगदानाशी जोडलेला आहे.
• इथले पदार्थ पारंपरिक पद्धतीने बनवले जात असल्याने जुन्या काळातील चव आजही टिकून आहे.
• हे कॅफे केवळ खाद्यपदार्थांसाठी प्रसिद्ध नाही, तर लोकांच्या भेटीगाठींसाठीही ते एक महत्त्वाचे ठिकाण आहे.

सध्याची स्थिती

• अनेक इराणी कॅफे बंद पडल्याने मिलिटरी कॅफेसारख्या उरलेल्या ठिकाणांमध्ये अजूनही जुन्या चवींचा अनुभव घेता येतो.
• तरीही, आधुनिक रेस्टॉरंट्सच्या स्पर्धेमुळे आणि वाढलेल्या भाड्यांमुळे अशा कॅफेंना टिकून राहण्यासाठी मोठे प्रयत्न करावे लागत आहेत.

तुमच्यासाठी सल्ला

जर तुम्ही पारंपरिक पारशी-इराणी पदार्थांची मजा घ्यायची असेल, तर मिलिटरी कॅफेला एकदा नक्की भेट द्या. इथे दिल्या जाणाऱ्या पदार्थांमधून तुम्हाला मुंबईच्या सांस्कृतिक वारशाची चव अनुभवायला मिळेल.

--------------------------

आमचं ऑफिस पुर्वी फोर्ट ला होतं. तिथे असतांना एक इराणी हॉटेल ’ मिल्ट्री कॅफे’ नावाचं -अप्सरा पेन हाऊसच्या गल्लीत. मोठ मो्ठया तिथे जाणं व्हायचं. गेल्या बऱ्याच दिवसात तिकडे गेलो नव्हतो – आज दूपारी कामासाठी म्हणून फोर्ट ला गेलो होतो तेंव्हा तिथे एक मित्र भेटला. जनरल गप्पा मारायला इराण्याच्य हॉटेल सारखी दुसरी जागा नाही. सरळ मिल्ट्री काफे चा रस्ता धरला.

काफे मधे शिरल्यावर समोरचा बोर्ड लक्ष वेधून घेत होता. इथे दररोज एक निराळी पार्शी डिश असते. त्याचा एक फळा लावला होता समोर. इतक्या वर्षानंतर पण फळ्यावर खडूने लिहून ते समोर ठेवण्याची पद्धत सुरु आहे इथे या हॉटेल मधे. तो बोर्ड पाहिला, आणि उगाच एखाद्या जुन्या मित्राला भेटल्या सारखे वाटलं.

मिल्ट्री कॅफे. दरवाजासमोर ठेवलेला तो काळा फळा अजूनही असतो तिथे- रोजचे स्पेशल मेन्यु लिहायला.

समोर एल पी ची जाहीरात असलेला टेबल क्लॉथ असलेले टेबल्स आणि रांगेत मांडून ठेवलेल्या खुर्च्या.. एक कोपरा पकडला. दुपारची वेळ ,मुंबईचा उकाडा, आणि खूप दिवसानंतर लंडन पिल्सनर बिअर दिसली समोर आणि मागवल्या शिवाय रहावलं नाही.जुना मित्र, बिअर, आणि मिल्ट्री काफे !! बस्स! क्या बात है.. गप्पा मारत बसलो होतो जवळपास दिड तास. आमच्या बसण्याचा पण त्या इराण्याला काही त्रास नव्हता.

खिमा पाव स्पेशल. इथे खिमा घोटाला पण छान असतो.

मिल्ट्री काफे फेमस आहे ते तिथे मिळणाऱ्या खिमा पावा साठी. इथे येऊन खिमा पाव तर खायलाच हवा. अप्रतीम खिमा असतो इथे. या हॉटेल मधे मिळणारा पाव पण वेगळाच म्हणजे लादी पाव असतो. तो ताजा लुसलुशीत पाव आणि खिमा – आणि सोबतीला बिअर आणि गप्पा मारायला मित्र – अजून काय हवं??

इथली एक इराणी स्पेशलिटी.. सल्लीचिकन.

कॅफे मिल्ट्री.. फोर्ट

धनसाक चिकन अव्हेलेबल नव्हतं म्हणून खिमा पाव आणि सल्ली चिकन मागवलं. इथल्या चिकनची खासियत म्हणजे मसाला इराणी पद्धतीचा आणि अजिबात स्ट्रॉंग नव्हता . नुसता चिकन चा पिस जरी घेतला तरीही त्या व्यवस्थित मॅरिनेट केलेल्या चिकन च्या अगदी आतपर्यंत मसाल्याची चव उतरलेली असते- आणि बिअर सोबत तर चिकनचा तो पिस एकदम अफलातून कॉंबो. इथे जास्त लिहू शकत नाही त्या बद्दल त्या साठी तिथे भेट द्यायलाच हवी.

इतकं खाणं झाल्यावर शेवटी एक चिकन पुलाव मागवला. तो तसा ठिक होता, पण तितकासा रिमार्केबल वाटला नाही. चिकन पुलाव खायचा तर ब्रिटानियाला पर्याय नाही.गप्पा आणि खाणं होई पर्यंत दिड तास गेला.

कार्मेल कस्टर्ड फक्त इराण्यांनीच बनवावे. इतरांचे काम नाही ते. इथलं कार्मेल कस्टर्ड पण चांगलं असतं ( खूप छान म्हणणार नाही.. कारण तो शब्द फक्त ब्रिटानियाच्या कार्मेल कस्टर्ड साठी राखून ठेवलाय मी)

सकार्मेल कस्टर्ड. अफलातून बॉस.. नक्की ट्राय करा इथे आल्यावर.

बरं इथले रेट्स पण खूप कमी आहेत. खिमा पाव मागवला तर फक्त ४९ रुपये . दोन बिअर चिकन सल्ली, खिमा आणि बिर्याणी आणि शेवटी कार्मेल कस्टर्ड या सगळ्यांच बिल झालं होतं फक्त ३९० रुपये. बिअरचे १८० कमी केले तर जेवणाचे बिल फक्त २१० रुपये. एक विस्मृती मधे गेलेले पण अतिशय सुंदर नॉन व्हेज मिळण्याचे ठिकाण म्हणून या हॉटेल फोर्ट मधे गेलात की नक्की भेट द्या. अगदी काही नाही तर कमीत मुंबईतल्या बेस्ट खिमा पाव साठी तरी नक्कीच!!

इथे दररोज स्पेशल मेन्यु असतो. इथले मेन्यु कार्ड पहायला इथे खाली दिलेल्या चित्रावर क्लिक करा म्हणजे तुमच्या आवडीच्या मेन्युच्या दिवशी तिकडे जाता येईल….

Ninad Pradhan

https://www.marathisrushti.com

काही वर्षा पूर्वी महाराष्ट्र  सरकारने  शालान्त  परीक्षेपर्यंतच्या  विद्यार्थ्यांना  सर्व  पाठयपुस्तके  मोफत  वाटण्याची  घोषणा  केली.  ती  अमलात  आणेपर्यंत  आता  फक्त  आर्थिकदृष्टया  कमकुवत  वर्गासाठीही  लागू  करण्याची  घोषणा  नंतर  केली .  मोफत पाठ्य पुस्तक योजने वर त्या काळी बरीच चर्चा झाली. मला माझे शालेय जीवन आठवले.

चाळीस पन्नास वर्षांपूर्वी कोकणातल्या आमच्या गावाकडच्या खेड्यात असलेली जीवन -पद्धती आरोग्याच्या हितासाठी किती योग्य होती ही दृष्टी थोडी उशिरा म्हणजे आज मोठे झाल्यावर, जग पाहिल्यावर, शिकले सावरल्यावर मिळाली. सगळंच जुनं वाईट नसतं आणि टाकून देण्यासारखे नसते ही जाणीव जुन्या आठवणी कुरतडत राहाते आणि काहीतरी हरवल्याच्या भावनेने जीव कासावीस होत राहातो.

आता मात्र दिवस पार बदललेत. रस्त्यावर फक्त अनोळखी गर्दी, गर्दी आणि गर्दी. ओळखीचे चेहरे शोधावे लागतात. अठरा पगड जातीतील आणि वेगवेगळ्या प्रांतातून आलेली माणसे ओसंडून वाहत आहेत. प्रत्येकाचे वागणे वेगळे. मराठीपण कधीच संपून गेले.

पन्नास वर्षे कालनदीतून वाहून गेली आणि ती सगळी चिमुरडी(?) मुले, आता साठी उलटलेली आजोबा मंडळी झाल्यावर पहिल्यांदाच औपचारिकरीत्या दोन दिवसांसाठी भेटली.

सगळं काही “साथी हाथ बढाना ” टाईप. १०-१२ जणी मिळून तितक्याच घरांसाठी वाळवण आणि साठवण निगुतीने करायच्या. मेहनताना वर लिहिलाय तसा – किंचित चव. तुलना वगैरे नसायची. २-३ महिन्यात वर्षभराची बेगमी ! त्याकाळी हे सगळंच सर्रास दुकानांमध्ये मिळत नसे. त्यामुळे गृहिणी जिंदाबाद !