Login Here Join Now

साहित्य - ललित

नामवंत लेखक, नवोदित लेखक, ऑनलाईन लेखक यांच्या कथा, कविता, कादंबरी, प्रवासवर्णनासहित भरपूर साहित्य.

Sort By:

This articles are displayed in the order of publishing date
This articles are displayed in the order of modification date
The Articles are displayed in the order of publishing date. Oldest first.
The Articles are displayed in ascending order of title
The Articles are displayed in descending order of title
पोर्टलवरील नव्यांसोबत जुने लेखही वाचकांना दिसावेत यासाठी खालील यादी Random पद्धतीने आहे. विशिष्ट क्रमामध्ये यादी हवी असल्यास वरीलपैकी Radio Button क्लिक करा.
  • कचकड्यांचे मोती

    सन्मान सांगावा जगाला, अपमान सांगावा मनाला, असं काहीसं सांगितलं जातं. त्यामुळंच कदाचित माणसं आपली झालेली फसगत सांगायला फारशी राजी होत नसावीत. मारुतीच्या बेंबीत बोट घातल्यानंतर किती गार वाटलं, याच्याच कथा अधिक. तर आज मी सांगणार आहे, ती घटना आहे माझ्या फसगतीची. अंध विश्वासाची आणि यशाकडे जाण्यासाठी शॉर्ट कट निवडण्याची.
    तो काळ होता 1998 चा. माझा व्यवसाय अत्यंत अडचणीत आलेला होता. डोक्यावर कर्जाचा डोंगर होता. सार्वत्रिक मंदीचे चटके जाणवत होते. मी प्रिंन्टिंग, डिझायनिंग अशा व्यवसायात होतो. पुण्यातल्या शनिवार पेठेत एक मोक्याच्या जागेवर कार्यालय होतं. एके दिवशी एक गृहस्थ आले. काही तरी शोधत होते. त्यांच्या हातात एक फोटो होता. अक्कलकोट स्वामींचं महिला वेशातलं ते चित्र मी अनेक वेळा पाहिलं होतं. ते छायाचित्र त्यांनी मला दाखवलं. म्हणाले, ``असं चित्र मला हवं आहे. तुम्हाला माहीत असेल, तर पहा किंवा मला त्याच्या काही कलर प्रिन्ट्स काढून द्या.'' मंदीच्या काळात ग्राहक आलं होतं. त्यांना बसा म्हटलं. त्या छायाचित्राचं स्कॅनिंग करून फोटो लॅबमध्ये तुम्हाला चांगल्या प्रती स्वस्तात मिळतील, असं त्यांना सांगितलं. फोटोचं स्कॅनिंग केलं. त्याचे वीस रुपये त्यांनी लगेच काढून दिले. हे काम सुरू असताना गप्पा आल्याच. फोटो प्रती कशासाठी हव्या आहेत, असं विचारल्यानंतर त्यांनी त्यांच्या मित्राचा एक अनुभव सांगितला. अत्यंत अडचणीत आलेल्या त्या मित्राला कोणीतरी ही प्रतिमा दिली आणि त्याचे सारे प्रश्न सुटले, असं त्याचं सार होतं. जाताना त्यांना मी म्हटलं, ``तुमच्या फोटोकॉपीज आल्या की मला एक द्या. त्याचे हवे तर पैसे देईन मी.'' माझ्या या विधानावर तो थांबला. माझ्याकडे न्याहाळून पाहिलं, म्हणाला, ``साहेब, का थट्टा करता माझी. तुमच्यावर तर साक्षात लक्ष्मी प्रसन्न आहे. तुम्हाला आणखी काय हवंय?'' मी फारशा तपशिलात गेलो नाही; पण सध्या अडचणीत आहे, असं सूचित केलं. आता हे गृहस्थ पुन्हा बसले होते. म्हणाले, ``मी आज तुम्हाला एक कोटी रुपयाचं कर्ज द्यायला तयार आहे. कारण, तेवढी तुमची क्षमता आहे हे मी पाहातोय. माझा माझ्यावरच विश्वास बसेनासा झाला. हे कसं शक्य आहे?'' सारं शक्य आहे महाराजा, असं म्हणून तो सांगू लागला, ``मी भारतात असतो. काही वेळा आप्रिकेमध्ये. माझी बहीण तिकडेच आहे. तिच्या पैशाची गुंतवणूक मी करतो. आज मी तुमच्या व्यवसायात एक कोटीची गुंतवणूक करतोय, असं समजा. संकटात असलेल्या माणसाला मदतीचा हात हवा असतो इथं तर तो माझं सारं संकटच घ्यायला तयार होता. माझ्या आशा दुणावल्या होत्या. तो माणूस माझ्यासाठी देवमाणूसच बनलेला होता. यानंतर अर्धा पाऊणतास आम्ही गप्पा मारीत होतो. त्याला निरोप देताना दुसऱया दिवशी माझ्या घरी येण्याचं निमंत्रण द्यायला- मी विसरलो नाही. त्यानंही मोठ्या आनंदानं माझ्या निमंत्रणाचा स्वीकार केला. ती संध्याकाळ माझ्यासाठी स्वप्नवत होती. रात्र तर थेट स्वप्नांचीच होती. दुसर्‍या दिवशी सकाळी नऊ वाजताच ते माझ्या घरी आले. आम्ही दोघांनी त्यांचं स्वागत केलं. येताना त्यांनी एक मखमलीची डबी आणलेली होती. खास मला देण्यासाठी. ते म्हणाले, ``या डबीत खास आप्रिकन मोती आहेत. ते तुमच्या देवघरात ठेवा. मी संध्याकाळीच गुजरातला जात आहे. आठवड्याने येईन तेव्हा आपण एक कोटीचा व्यवहार करू. त्यासाठी आवश्यक तर तुमच्या वकिलांशी बोलून करार तयार करून ठेवा. मला माझ्या पैशाची काळजी नाही. कारण, अशा अनेक कोटींचा व्यवहार तुम्ही करताय, हे आताच मी पाहात आहे. पण एक करा- ही डबी आठ दिवसांनी माझ्या समक्ष उघडा. तिची साग्रसंगीत पूजा करू आपण त्या वेळी.'' माझा त्यालाही आक्षेप असण्याचं कारण नव्हतं. आमची न्याहरी झाली आणि ते जायला निघाले. थोडं थांबत ते म्हणाले, ``मी जी डबी दिली तुम्हाला ती फुकट देता येत नाही आणि त्या मोत्याची किंमतही करता येत नाही. असं करा, एका पाकिटात एक रुपया, दहा रुपये, शंभर रुपये तुम्हाला वाटेल तेवढी रक्कम ठेवा. पाकीट बंद करा अन् मला द्या. मी ते पाकीट तसंच बहिणीकडे पाठवून देईन.'' मी ठीक म्हणालो. आत गेलो. बायकोला सांगितलं. ती म्हणाली, ``अकरा रुपये ठीक आहेत. अजून कशाचा कशाला संबंध नाही अन् आज आपली क्षमताही कुठे आहे?'' मी म्हटले, ``असे कसे? अमूल्य गोष्टीची किंमत दहा रुपये? नाही. असं कर, एक हजार एक रुपया पाकिटात घाल अन् दे.'' तिची तयारी नव्हती; पण आम्ही दोघांनी आतल्या खोलीत अधिक काळ रेंगाळणं शंका निर्माण करणारं होतं. ती ठीक म्हणाली. एक हजार एक रुपयांचं पाकीट आदरपूर्वक त्या गृहस्थाच्या हातावर ठेवलं. त्याला नमस्कार केला आणि निरोप दिला. आज या घटनेला सात वर्षे झालीत. त्यानं दिलेल्या फोनवर कोणी भेटले नाही. तो गृहस्थ मला स्वामीमहाराजांचं छायाचित्र द्यायला आला नाही की कोणताही व्यवहार करायलाही फिरकला नाही. ज्या वेळी कर्जफेडीसाठी मी माझं राहतं घर विकलं तेव्हा सामानात ती डबी सापडली. ती उघडली. त्यात कचकड्यांचे तीन मोती होते. तापमानाच्या परिणामानं मोत्यांवरचं कवच निघालेलं होतं. विश्वास, श्रद्धा या बाबी तुमचं आत्मिक बळ वाढवायला ठीक आहेत; पण केवळ त्यावर संकटाचा सामना करता येत नाही. कारण, संकटाचा सामना करायला श्रद्धेबरोबरच प्रयत्नही लागतात, हे त्या हजारएक रुपयांनी मला शिकविलं होतं.

    -- किशोर कुलकर्णी

      March 23, 2006


  • मज सवड नाही कशाची (सुमंत उवाच – ३४)

    सुमंत जयंत परचुरे.

    आभासी जगात प्रसिद्ध असलेल्या व्यक्तीला, वास्तवात असलेले मित्र कधीच टिकवता येत नाहीत.

      September 25, 2021


  • पैसा झाला मोठा

    सतराव्या-अठराव्या शतकात नाणी वा कागदी नोटांच्या स्वरूपातला पैसा आजच्याप्रमाणे सरसकट वापरात नव्हता. अनेक आर्थिक व्यवहार वस्तूंच्या प्रत्यक्ष देवाण-घेवाणीतून केले जात. सोन्या-चांदीच्या नाण्यांचा उपयोग मुख्यत: व्यापारी आणि राजांपुरता मर्यादित असे. आजच्या प्रमाणे प्रत्येक गोष्टीचे, वस्तूचे, सेवेचे मोल पैशांत करण्याची पद्धत नव्हती.

      November 26, 2010


  • ते त्रिकोणी कुटुंब (एक सत्यकथा)

    नियती मात्र या कुटुंबावर पहिला आघात करण्याला सिद्ध झाली होती. २००६ साली ट्रेनमध्ये झालेल्या बॉम्बस्फोटात चंदू आजोबा आश्चर्यकारकपणे वाचले. अगदी नेमकं सांगायचं तर त्या पहिल्या वर्गाच्या डब्यात ते एकटेच वाचले होते. स्फोटामुळे कानाना प्रचंड दडे बसले होते , रक्त येत होतं , आजूबाजूची अंगावर शहारे आणणारी परिस्थिती पाहून मनावर प्रचंड आघात झाला होता.

      January 13, 2022


  • नीतिशतकम्

    जगामध्ये बाकी सर्व पशुंपेक्षा माणूस वेगळा आहे तो त्याच्या मानसिक विकासामुळे. आहार, निद्रा, भय आणि मैथुन या चार गोष्टीत सर्व पशूंना देखील येतात. मात्र याच्या पलीकडे जाऊन मानसिक, बौद्धिक विकास साधतो तोच खरा माणूस. माणसाच्या या नैतिक उन्नतीसाठी भारतीय संस्कृतीने निर्माण केलेल्या असंख्य ग्रंथांमध्ये विश्वविख्यात असणारा सर्वाधिक लोकप्रिय असा एक ग्रंथ म्हणजे महाकवी भर्तृहरी विरचित नीतीशतकम् .

      June 11, 2026


  • चारोळी स्वरूपातला शब्दकोष/ खालिकबारी

    कवितेच्या माध्यमातून आपण हसत-खेळत दुसर्‍या भाषेंतील शब्द सहज शिकू शकतो. त्याचा सर्वाना फायदाच होईल व भाषेवरून होणारे विवाद ही कमी होतील. आपण ही प्रयत्न करा. आपली प्रतिक्रिया अवश्य कळवा.

      October 6, 2010


  • एक अविस्मरणीय सागरी सफर

    कधी कधी ना, पर्यटनाचे योग अगदी अचानक जुळून येतात. मनात घोळत होती ती अंदमान सफर. ही दिवाळी संपली म्हणजे करावी का ही सफर? हो-नाही करता करता ती सहल बुक करण्याचे रेंगाळतच राहिले आणि ध्यानीमनी नसतानासुद्धा अचानक पणे ही लक्षद्वीप बेट समुहाची सामुहिक सहल ठरली पण आमची !

      January 5, 2019


  • तीन चिंतन कथा !

    डॉ. श्रीकृष्ण जोशी यांच्या लेखणितून आलेल्या या तीन चिंतन कथा…

      February 5, 2026


  • वाघीण भाग 4

    रोज सकाळी सुगंधा बाईसाहेबांकडे जाण्याआधी टपरीवर भजी बनवून जाऊ लागली, तिकडचे काम संपल्यावर लगेच ती हॉटेलवर येत असे. किसन्या मन लावून ग्राहकांची सेवा करत होता, त्यांना काय हवं के नको ते जातीने पाहू लागला.

      January 26, 2022


  • रम्य ते बालपण – लेखमालिका परिचय

    अनघा दिवाळी अंक २०१९ मध्ये संपादिका सौ. विद्या नाले यांनी लिहिलेला ‘रम्य ते बालपण’ या लेखमालिकेचा परिचय.


    दोन शब्द...

    अनघाने गेले ४० वर्षे दिवाळी अंक देताना मराठी रसिकांची आवड लक्षात ठेवण्याचा प्रयत्न केला आहे. गेल्या ४० वर्षांत धार्मिक अंक, विविध विषयांवर बेतलेले अंक तर काही वर्षी एखादा विषय देऊन मान्यवरांचे लेख मागविले होते. हा ४१ वा अंक मराठी रसिकांना 'रम्य ते बालपण' हा विषय विविध क्षेत्रात आपला कर्तृत्वाचा ठसा उमटविलेल्या व्यक्तींकडून लेख मागितलेले आहेत. माझी खात्री आहे आपल्याला या प्रत्येकाचे अनुभव ऐकून बऱ्यापैकी करमणूक होईल.

    आता ज्या २० व्यक्तींचे लेख या अंकात अंतर्भूत आहेत त्याविषयी थोडेसे. आपल्या स्वच्छ कारभाराचा ठसा परिवहन आयुक्त व अन्न व औषध आयुक्त म्हणून गाजविणारे श्री. महेश झगडे या सनदी अधिकाऱ्यांनी पूर्व आयुष्यातील जे अनुभव सांगितले आहेत त्यावरून त्यांची कडक शिस्तीचे अधिकारी याबरोबरच त्यांची संशोधनाची आवड देखील आपल्या लक्षात येईल. दुसरे सनदी अधिकारी श्री. चंद्रशेखर ओक यांनी मुंबई शहराचे जिल्हाधिकारी, तांत्रिक शिक्षण संचालनालयाचे संचालक ते महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगाचे अध्यक्षपद भूषविले आहे. आपल्या मनमिळाऊ व शांत स्वभावाने शासकीय सेवेत जसा आपला ठसा उमटविला तसाच जनमानसातदेखील त्यांची प्रतिमा उंचावली. मोठमोठ्या पदांवर काम करताना त्यांनी डोक्यात हवा जाऊ दिली नाही. शिवाजी पार्कवर राहणाऱ्या मोहन वर्दे यांनी रिलायन्स कंपनीत सिनीअर व्हाईस प्रेसिडेंट म्हणून आपली जबाबदारी चोख बजावली आहे. त्यांनी आपल्या बालपणीच्या आठवणी सांगताना बालमोहन विद्यालय या ख्यातनाम शाळेचे नामकरण कसे झाले हे सांगितले आहे. डॉ. श्रीकांत तारे हे ख्यातनाम प्राध्यापक इंजिनीयरिंग महाविद्यालयात कार्यरत आहेत. त्यांचे बालपणीचे अनुभव आपल्या मनाला स्पर्शन जातात. डॉ. बाळासाहेब सूर्यवंशी यांचे नाशिकला भव्य हॉस्पिटल आहे. अत्यंत गरीबीच्या परिस्थितीतून आलेल्या बाळासाहेबांनी तरीदेखील एम.डी. ही पदवी आपल्या अंगभूत हुशारी व जिद्दीच्या जोरावर मिळविली. त्यांच्या लहानपणीच्या आठवणी या अतिशय हृद्य आहेत. जयवंत वाडकर हे हिंदी-मराठी नाट्य-सिनेपटलावर गाजलेले नट. यांच्या बालपणीच्या आठवणी रम्य वाटतात. तर प्रा. डॉ. यशवंतराव पाटील यांच्या भरजरी आयुष्याला बालपणीच्या त्यांच्या घरातील विरोधाची कशी झालर चिकटलेली होती व त्यातून त्यांनी आपले शिक्षण कसे पूर्ण केले ही कहाणी वाचनीय आहे. धनराज खरटमल या शासकीय सेवेत कार्यरत असलेल्या अधिकाऱ्याने आपली लक्षात राहण्याजोगी कथा येथे मांडली आहे. डॉ. वसुधा सहस्रबुद्धे व स्वाती पाचपांडे या स्त्रीद्वयींनी आपला बालपणीचा ठेवा इथे उलगडून दाखविला आहे. डॉ. महेश केळुसकर या 'झिनझिनाट' कवीने आपले बालपण कसे मार खाण्यात गेले व ते कसे प्रगल्भतेकडे वळत गेले याची साद्यंत कहाणी येथे कथन केली आहे. चित्तरंजन भट हे गझलनवाज सुरेश भटांचे चिरंजीव. म्हणतात ना गवयाचे पोर सुरातच रडते. तद्वतच उभ्या महाराष्ट्राला मराठी गझलचे ज्यांनी वेड लावले, कित्येक होतकरू तरूणांना ज्यांनी गझलची बाराखडी शिकवून तयार केले त्यांच्या मुलाच्या रक्तात गझल नसती तरच नवल! आठवीत असताना चित्तरंजनने लिहिलेली पहिली गझल अनघाच्या दिवाळी अंकात झळकलेली आहे. त्यांचे अनुभव गझलेबद्दलचेच आहेत. नितीन निगडे हा तरूण चित्रकार, आपल्या अंगभूत गुणांनी त्यांच्या व्यवसायात मानाचे स्थान पटकावून वावरतो आहे. तर रवींद्र मांडे हे शासकीय अधिकारी आपल्या रसिंक मनोवृत्तीने चवीचे आयुष्य जगत आलेले आहेत. आपली रसिकता उत्कृष्ठ पुस्तकांचे वाचन व निसर्ग सौंदर्याचा मनमुराद आनंद लुटणे यांनी त्यांचे जीवन समृद्ध केलेले आहे. सतीश भावसार या मुखपृष्ठ चित्रकाराने तर मराठी वाङ्मयातील रसिकांना वेडच लावले आहे. मराठी पुस्तकं प्रसिद्ध झाल्यावर मराठी वाचक पुस्तकाचे मुखपृष्ठ सतीश भावसार यांनी काढले आहे म्हटल्यावर खरेदी करतात ही त्यांच्या कलेची दाद मराठी वाचकांनी दिलेली आहे. त्यांचे बालपणाचे अनुभव सामान्यांहून वेगळेच आहेत. शिरीष जोशी हे मध्यमवर्गीय कुटुंबातून आलेले असून बालपणी त्यांनी काय काय भोगले याची कहाणी मोठी उद्बोधक वाटते. किरण वालावलकर यांनी कष्टाची परिसीमा गाठून व्यवसायात अढळ स्थान प्राप्त केले आहे. त्यांच्या अनुभवाने रसिकांचे नक्कीच रंजन होईल. मुरलीधर नाले शासकीय अधिकारी होते परंतु खानदेशातील छोट्या गावात त्यांचे बालपण कसे गेले व प्राप्त परिस्थितीत त्यांनी अनुभवलेले ते मंतरलेले क्षण कसे मोरपिसासारखे त्यांनी मनाच्या खोल गाभाऱ्यात जपून ठेवले हे खुमासदारपणे त्यांनी चितारलेले आहे. यजुवेंद्र महाजन या दिलखुलास व्यक्तिमत्त्वाने प्राध्यापिकी न करता समाजातील उपेक्षित वर्गासाठी जे काम चालू केले आहे ते अमूल्य आहे. सुरेश पाटील यांनी आईवडिलांच्या संस्कारांमुळे त्यांच्यावर गुदरलेला भयंकर प्रसंग कसा झेलला व त्यातून ते कसे बाहेर आले याची कहाणी सांगितली आहे.

    अशा या विविध क्षेत्रातील व्यक्तींचं बालपणीच्या एकत्रित कथा येथे आपल्याला देताना मला आनंद होत आहे. या सर्व लेखकांचे, अंकाची जुळवणी करणारे आमचे जुने भावेसर, अंकाची मांडणी व मुखपृष्ठ करणारे रघुनाथ गुराम तसेच प्रिंटर व बाईंडर यांचे आभार. तसेच आमचे जाहिरातदार व रसिकांचे आभार मानून आपल्या सर्वांची दिवाळी आनंदाची जावो, अशी इच्छा प्रकट करते.

    - सौ. विद्या नाले, (संपादिका)

    (अनघा प्रकाशन दिवाळी अंक २०१९ मधून)

      June 3, 2022