उतरला ईश्वर धरेवरी

सगुणरूप धारलें परब्रह्मानें पंढरपुरीं ।।

वैकुंठींचा प्रभु नारायण

करतो जो विश्वाचें पालन,

कलियुगात म्हणती विठ्ठल, तो हरी असे द्वापरीं ।।

क्षीरसागरा मागे ठेवुन

शेषनाग-मंचकास त्यागुन

नसे गरुडही, उभा एकला तिष्ठत विटेवरी ।।

क्षेत्र पंढरी जरि इवलेसें,

हरिस्पर्शें झगमगलें ऐसे –

जैसी स्वर्गामधें शोभते नगरी अलकापुरी ।।

कृतार्थता ही आम्हां मोठी

ब्रह्म अवतरे आम्हांसाठी

इथेंच थांबुन युगेंयुगें, उद्धरी जगा श्रीहरी ।।

- - -

- सुभाष स. नाईक

पंढरीचा राणा

तो एकमेव ढग काळा, जग सारे तहानलेले
ही एक भाकरी अवघी, जग सारे भुकेजलेले

मी ऐल तिरावर आहे, अन् पैलतिरावरती तू
अन् मधे एवढा सागर वर वादळ उधाणलेले

अंगात त्राण या नाही, कंठात प्राण आलेले
ऐकाया कैसे जावे कोणाला पुकारलेले

हृदयाचे माझ्या पुस्तक मी सहसा उघडत नाही
प्रत्येक पान जखमांचे रक्ताने चितारलेले

दिनरात चालतो आहे पण गाव लागले नाही
हे पाय पांगळे माझे ना अजुनी विसावलेले

मज तहान ज्या क्षितिजाची, ते अजुनी आले नाही
वाटेत व्योमही आले जे स्मरते झुगारलेले

एकेक शब्द या हृदयी मी तुझा गोंदला आहे
होकार फार थोडेसे पण जास्ती नकारलेले

मी फक्त वेंधळा होतो,ते लोक शहाणे होते
मागास एकटा मी अन् बाकीचे पुढारलेले

जमणार कसे माझे त्या लोकांशी किंचित देखिल
जे मला भेटले होते ते सारे फुशारलेले

तो शिशिर आजही स्मरतो संगती तुझ्या मी होतो
स्मरतात आज देखिल ते दिन मजला दवारलेले

प्रोफेसर

प्रा. सतिश देवपूरकर

मा.बा भ. बोरकर यांची कविता माझ्या गोव्याच्या भूमीत

माझ्या गोव्याच्या भूमीत
गड्या नारळ मधाचे,
कड्या-कपाऱ्यां मधुन
घट फ़ुटती दुधाचे||

माझ्या गोव्याच्या भूमीत
आंब्या-फ़णसाची रास,
फ़ुली फ़ळांचे पाझर
फ़ळी फ़ुलांचे सुवास||

माझ्या गोव्याच्या भूमीत
वनश्रीची कारागिरी,
पाना-फ़ुलांची कुसर
पशु-पक्ष्यांच्या किनारी||

माझ्या गोव्याच्या भूमीत
उन्हाळ्यात खारा वारा,
पावसात दारापुढे
सोन्याचांदीच्या रे धारा||

माझ्या गोव्याच्या भूमीत
येते चांदणे माहेरा,
ओलावल्या लोचनांनी
भेटे आकाश सागरा||

माझ्या गोव्याच्या भूमीत
चाफ़ा पानाविण फ़ुले,
भोळा भाबडा शालीन
भाव शब्दाविण बोले||

माझ्या गोव्याच्या भूमीत
गडे साळीचा रे भात,
वाढी आईच्या मायेने
सोन-केवड्याचा हात||

माझ्या गोव्याच्या भूमीत
सागरात खेळे चांदी,
आतिथ्याची, अगत्याची
साऱ्या षडरसांची नांदी||

जात असता गाडी मधूनी, दुर्घटना ती घडली
अचानकपणे एक दुचाकी, आम्हा पुढे धडकली
प्रयत्न होऊनी योग्य असे, थोडक्यात निभावले
वखवखलेल्या काळालाही, निराश व्हावे लागले.

घिरट्या घालीत काळ आला, झडप घातली त्याने
वेळ आली नव्हती म्हणूनी, बचावलो नशिबाने
अपमान झाला होता त्याचा, सुडाने तो पेटला
थोड्याशाच अंतरी जावूनी, दुजाच बळी घेतला.

डॉ. भगवान नागापूरकर
९००४०७९८५०

ॲ‍लिस्टर मॅक्लीन यांच्या ‘गन्स ऑफ नेव्हरॉन’ याच नावाच्या कादंबरीवर आधारित, जेली थॉमप्सन दिग्दर्शित हा चित्रपट सुमारे १६० मिनिटांचा असून यात ग्रेगरी पेक, डेव्हिड निवेन, अँथनी क्वीन, अँथनी क्वेल आदी एकापेक्षा एक मातब्बर कलावंत आहेत. या चित्रपटाला ऑस्करची ६ नामांकने मिळाली होती तर २ गोल्डन ग्लोब अवॉर्डसह १ ऑस्कर मिळाले होती.

भोवती बघतो तिथें दिसतात सारे मुखवटे
होय रे, मंचावरी असतात सारे मुखवटे !

बदलतो माणूस वस्त्रें, बदलतो आत्मा कुडी
बदलती नेते तसे त्यांच्या मनाचे मुखवटे ।।

रौद्र वादळ वा पुराचें चाललें थैमान जे
थंड काचेतून बघती थंड उडते मुखवटे ।।

रोज जे घेती सुपार्या, निजशिशुस नवनीत ते
ओळखा, कुठले खरे ते, आणि कुठले मुखवटे ।।

भामट्यांचा उबग आला, स्वीकरी अध्यात्म मी
शिर लवे, टोपी मला घालत बुवांचे मुखवटे !

नाटकी दुनिया जरी, तिज आरसा दावूं कसा ?
बनुन दर्पण, दावि ती मजलाच माझे मुखवटे ।।

लाज राखिल कोण द्यूतीं द्रोपदीची आजच्या ?
येथल्या दु:शासनांना केशवाचे मुखवटे !

तूं जरी अवतार नाहिंस राम-कृष्णांसारखा
हो पुढे अन् टाक निर्दाळून सारे मुखवटे ।।

-- सुभाष स. नाईक

खेळाच्या एका मैदानावर कोपऱ्यात बसलो होतो. समोर काहीं मुलांचे खेळ चालू होते. ते बघण्यात मी स्वतःची करमणूक करीत होतो. अचानक माझे लक्ष्य शेजारी गेले. बऱ्याच मुंग्यांची तेथे जा ये चालू होती. कदाचित् जवळपास कांहीतरी त्यांचे खाद्य पदार्थ पडलेले असतील. म्हणून ती मुंग्यांची वर्दळ असावी.

माझ्या विचारांना एकदम खंड पडली, ती एका मुंगीने माझ्या हाताला कडकडून चावा घेतल्यामुळे. वेदना झाल्या व मी दुसऱ्या हाताने तीला मारले. मेलेली मुंगी मी झटकून टाकली. मी त्या मेलेल्या मुंगीकडे बघत होतो. तीच्याजवळ एक दुसरी मुंगी आली. नंतर तीसरी. बघता बघता बऱ्यांच मुंग्या निरनीराळ्या मार्गाने तेथे जमल्या. सर्वजणींची हलचाल त्या मेलेल्या मुंगीभोवती होत होती. मुंग्यांचा आपसातील संवाद, मृतमुंगीला स्पर्ष करणे, कदाचित् हूंगणे, तिच्या अवयवाचा लचका तोडणे, तीला तेथून हलविण्याचा प्रयत्न करणे. अशा अनेक लहानसहान गोष्टी होत होत्या. सर्वांचा अर्थ वा उद्देश समजणे, ह्याचे अकलन होत नव्हते. यामागची निसर्ग योजना, काय असावी हे कळले नाही.

हां एक मात्र लक्षात आले. ज्या मुंगीला मारले व टाकले होते, ती मृत होता क्षणीच कोणती तरी प्रक्रिया सुरु झाली. कदाचित् एखादी गंध निर्मीती असेल, की ज्याच्या पसरण्याने संबंधीत जीवजंतूना त्याचे चटकन आकलन व्हावे. तो सजीव प्राणी मृत झाला, ह्याची सुचना मिळावी. त्या मृत देहावर निसर्ग प्रेरीत, वा योजीत सोपस्कार व्हावे. ह्याच साऱ्यांचा उद्देश फक्त एकच वाटला. आणि तो म्हणजे मृत झालेल्या देहाचे विश्लेषन Analysis होऊन त्याच्यामधल्या घटक पदार्थाचे पुनरुजीवन Recycling process व्हावी. कुणीही नाशवंत नाही. तो फक्त आपला आकार बदलत जातो. हे मनाला पटू लागते.

जीवन जशी एक चक्रमय क्रिया असते, तशीच मृत्यु ही देखील चक्रमय क्रिया असते. म्हणूनच म्हणतात जन्म-मृत्युचे चक्र.

डॉ. भगवान नागापूरकर
संपर्क - ९००४०७९८५०
bknagapurkar@gmail.com

ऊन पडले कोवळे,
धरणीवर तरंगत आले,
प्रकाशाचे खेळ सारे,
किरण हवे तसे रमले,--!!!

आकाशाचा गोल घुमट,
कसा तापून गेला,
किमया कशी तेजाची,
धरतीवर जमली पसरट,--!!!

दुपारचे ऊन,मध्यान्हाचे,
उष्ण उष्ण निखार,
मित्रराज" तळपता उभा,
रोपट्यांना फुटले धुमार,--!!!

वाढत गेला किरणांचा गरिमा,
झाडे सारी शोषती प्रकाश,
जीवन कसे तरारले,
हा निसर्गाचाच महिमा,--!!!

वाढे दुपारचे ऊन,
हळूहळू कलंडू लागे,
कलाकलाने मग ते सारे,
वामकुक्षी घेऊ लागे,--!!!

बराच काळ लोटला,
संध्या समय आला,
सोनेरी वातावरणाचा,
मुलामा,गगनी चढला,--!!!

आकाशातून ओघळते रंग,
त्यांना संधिप्रकाशाचा संग,
अंधाराचे वलय भोवती,
पक्ष्यांचे फडफडते पंख,--!!!!

हिमगौरी कर्वे

तसेंच वागा इतरजणांशी,
वाटत असते ,तुमच्या मनीं ।
अपेक्षा करता प्रेमाची,
सदैव इतरांकडूनी...१,

सहानूभुतीचा शब्द लागतो,
दैनंदिनीच्या जीवनीं ।
क्षणा क्षणाला भासत असते,
जीवन तुमचे अवलंबूनी...२,

प्रेम वाटतां इतरांना,
परत मिळते तेच तुम्हांला ।
प्रेम नाण्याचे मूल्य जाणूनी
चलनांत ठेवा हर घडीला...३,

याच नाण्यांनीं काम बनते,
चटकन सारे बघा कसे ।
दोन मनें सांधली जाऊनी,
आनंद सर्वत्र दिसत असे...४,

राग लोभ हे शत्रू आपले,
घालऊनी द्यावे तुम्ही त्यांना ।
प्रेम नाण्याची मदत घेता,
सहज जमेल हे सर्वांना...५,

डॉ. भगवान नागापूरकर
संपर्क - ९००४०७९८५०
bknagapurkar@gmail.com