सन १९८२ मधली घटना… तुर्कस्तानच्या दक्षिण भागात, उलुबुरून म्हणून ओळखला जाणारा, भूमध्य सागरात शिरलेला एक लांबट भूभाग आहे. सागरी स्पंजाचा शोध घेताना एका पाणबुड्याला, या उलुबुरूनच्या किनाऱ्यापासून सुमारे साठ मीटर अंतरावर, समुद्राच्या तळाशी पडलेलं एक जुनं जहाज दिसलं.

‘जुलै’ महिन्यामध्ये जन्म झालेल्या व्यक्ती ह्या शिस्तबद्ध व सुनियंत्रित असल्याचे मानले जाते. चालू ‘जुलै’ महिन्यामध्ये जन्मलेल्या आणि आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये ठसा उमटवलेल्या अश्याच काही प्रमुख जागतिक क्रिकेटवीरांवर तसेच, आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये आपले नाव नोंदवलेल्या लक्षणीय भारतीय / मराठी क्रिकेटपटूंवर दृष्टिक्षेप टाकूया.

हॉलीवूडच्या इतिहासात काही विलक्षण सिनेमे बनले आहेत.
या सिनेमांनी पूर्ण जगभरात आपला प्रभाव पाडला आहे.
जगाभरात या सिनेमांचे चाहते आहेत..
पिढ्यान पिढ्या या सिनेमांची पारायणे होताहेत..
अशा सिनेमांमधला बिनीचा शिलेदार म्हणजे अर्थातच 'गॉडफादर'.
गॉडफादर बद्दल प्रचंड अख्यायीका आहेत..
याच्याबद्दल लिहीले गेलय तितके फारच कमी सिनेमांबद्दल झालय
किंबहुना साडे चार दशके होउनही ही फिल्म बघितली जातेय..
आजही त्याच्यात ते अपील आहे..
याला कारणीभूत बऱ्याच गोष्टी आहेत..
फ्रान्सीस फोर्ड कोप्पोलाचे जबरदस्त दिग्दर्शन..
मारीओ पुझोची अजरामर कादंबरी व त्यावर बेतलेली पटकथा.... ब्रँडो, डि निरो व पचीनो यांनी साकारलेल्या तगड्या भूमिका..
आणि या सिनेमाचे थीम म्युझीक.. निनो रोटाचे
निनो रोटा हा खरेतर एक इटालीयन संगीतकार..
इटालियन माएस्त्रो फ्रेड्रीको फेलीनी च्या सर्व सिनेमांचा संगीतकार..
कोप्पोला ने गॉडफादर च्या मुख्य थीम व पार्श्वसंगीत यासाठी निना रोटाला करारबद्ध केले.
चित्रपटाचा विषय इटालियन माफिया व कुटुंब यांशी निगडीत..
शिवाय चित्रपटाला असलेले सिसीली चे कनेक्शन..
(सिसीली हा इटलीचा तो कुप्रसिद्ध भाग जिथे माफियाचा उगम झाला)
हे सगळे समजून सिनेमात सिन-पूरक संगीत देणे आवश्यक होते..
अमेरिकेतले कथानक..त्याला वेगळे पार्श्वसंगीत..
कथा इटली सिसीलीला सरकली की वेगळे वाद्य व पार्श्वसंगीत..
शिवाय चित्रपटात कधी मधी डोकावणारी गाणी..
पुन्हा तीही इटालियन लेहेजा असणारीच..
या सर्व गोष्टींना निनो रोटा यांनी त्यांच्या संगीताने लिलया पेलले..
इतके की आजही साडेचार दशकांनीही गॉडफादर सिनेमाचे हे संगीत, ही थीम प्रचंड लोकप्रिय आहे.
पहिल्या भागात गॉडफादरच्या लाडक्या मुलीच्या म्हणजे कॉनीच्या विवाहात पहिल्यांदा ती आपल्या कानी पडते.
नंतर पहिल्या व दुसऱ्या भागात ही थीम वेगवेगळ्या स्वरुपात आंपल्या समोर येत राहते..
त्यातल्या प्रसंगानुरुप निना रोटा व कोप्पोला यांनी वाद्यांची निवड केली...

ट्रंपेट च्या रुपात व्हिटो कॉर्लिऑनीची आसहाय्यता आपल्याला भेटत राहते. कधी मँडोलीन बरोबर कॉर्लिओनी फॅमिलीचे इटालियन व सिसीली कनेक्शन दाखवत राहते. कधी ॲ‍कॉर्डिअन बरोबर ती आपल्याला सिसीलीला घेउन जाते. म्हणजे जसे ॲ‍कॉर्डिअन वाजू लागते तसे समजावे की आपण पुढच्या सिनमधे सिसिलीत जातोय. पुढेपुढे याची इतकी सवय होते की अकॉर्डिअन वाजू लागले की आपण मनाने आधीच सिसीलीत पोहोचतो. नंतर आपल्याला मायकल किंवा तरुण व्हिटो दिसतात.

हा पूर्ण थीमचा संच गॉडफादर व्हॉल्टझ म्हणून सुप्रसिद्ध आहे.

काही खास प्रसंग जेंव्हाचे सिन तुम्ही हे थीम ऐकलेच पाहिजे ते म्हणजे कॉनीच्या लग्नात कॉनी आणि व्हिटो यांनी केलेला डान्सचा सिन, डॉन व्हिटोवर झालेला प्राणघातक हल्ला, मायकेल चे सिसीलेतले प्रसंग विशेषतः त्याचे अपोलोनियाच्या प्रेमात पडणे (struck by a thunder bolt), सन्नीच्या मृत्युसमयीचा प्रसंग, मायकेलचे डॉन बनणे, दुसऱ्या भागात तरुण व्हिटोचे डॉन सिसीओला मारुन आपल्या आई,वडील व काकाच्या मृत्युचा बदला घेणे, मायकेलच्या आईचा मृत्यू, आपल्याच भावाला फ्रेडोला मायकलने पाण्यात बुडवून मरवणे, बायको के चे मायकेलला सोडून जाणे व हताश एकाकी मायकेल चे मागे उरणे.. सर्व प्रसंगात निना रोटाचे संगीत तुम्हाला सतत साथीला असतं..
ते संगीत आर्त आहे, भिडणारे आहे..

निना रोटाचे या संगीतामुळेच गॉडफादर हा निव्वळ माफिया मुव्ही न बनता ती एक मानवी भावनांची व एका कुटुंबाच्या अविस्मरणीय प्रवासाची आख्यायिका ठरते. आपण म्हणूनच आजही या सिनेमाशी इतक्या भावनीकरित्या जोडले जातो..अन वारंवार या अख्यायिकेकडे ओढले जातो..

निना रोटाला या थिमसाठी ऑस्कर नॉमिनेशन मिळून परत काढले गेले. कारण यातली एक छोटी सुरावट कुठल्यातरी त्याच्याच आधीच्या सुरावटीशी मिळती होती. 'ओरीजनल स्कोअर' बद्दल आग्रही असणारी अकॕडमी त्याबद्दल तडजोड करणार नव्हती. त्यामुळे ज्या संगीतासाठी खरे तर निना रोटाला थेट ऑस्कर मिळायचा होता, तिथे नामांकनही मिळाले नाही.

गोल्डन ग्लोब आणि ग्रॅमी मिळूनही हे यश अधुरे राहिले..
खरेच न पटणारे आहे पण सत्य आहे..
जर डॉन व्हिटो कॉर्लिओनी ही खरी व्यक्तीरेखा असती तर..?
त्यांनी ॲ‍कॕडमीला निना रोटाला ऑस्कर द्यायला लावले असते..
तो एवढच म्हणाला असता..
'Well..I will make them an offer they wont refuse...'
टीप :

खाली या थीमच्या काही लिंकस देत आहे

1. जगप्रसिद्ध डॕनीश नॕशनल सिंफनी ऑर्केस्ट्राने सादर केलेली ही गॉडफादर थिम ऐका. फक्त डोळे मिटून आस्वाद घ्या, निना रोटाच्या या कमाल 'गॉडफादर व्हॉल्ट्झ' चा. यात ट्रंपेट, ओबो, मँडोलीन आणि व्हायोलीन वर ही थीम ऐकताना तुम्हाला कोणते सीन आठवतात ते कमेंट्समधे नक्की लिहा.

2. जगप्रसिद्ध 2Cellos या जोडगळीने फक्त व्हायोलिनवर वाजवलेली गॉडफादर थिम ही नक्की ऐकायलाच हवी.

3. सुप्रसिद्ध इटालियन संगीतकार आंद्रे रियु याने इटलीतील एका कार्यक्रमात आपल्या सहकाऱ्यांसह स्वतः वाजवलेली गॉडफादर थिम एकदा ऐकायला हरकत नाही.

स्तोत्राच्या शेवटी मी जे काही करतो, अर्थात या देह मन बुद्धी च्या द्वारे जे जे काही घडते, त्या सगळ्यांच्या मध्ये माझ्या अज्ञानामुळे ज्या ज्या चुका होतात, त्या सगळ्यां करिता आचार्यश्री एकत्र क्षमायाचना करीत आहेत. ते म्हणतात,

आधुनिकतेच्या नावाखाली नपुंसक बियाणे या देशाच्या
माथी मारली जात आहेत आणि इथल्या शेतकऱ्याला कायमचे दरिद्री, परावलंबी ठेवण्याचे षडयंत्र अंमलात आणले जात आहे. दुर्दैवाने या षडयंत्राला सरकारचादेखील प्रत्यक्ष- अप्रत्यक्ष पाठिंबा आहे. हे षडयंत्र केवळ शेतीपुरते मर्यादित नाही.

माझ्या व्याकुळल्या मना …. नको साकळून राहू
सख्या आपुल्या गतीने तू मी निरंतर वाहू ….

सोमनाथचे हे देवालय म्हणजे स्थापत्य व शिल्पकलेच्या क्षेत्राचा एक उत्तम नमुना आहे आणि आम्हा भारतीयांची श्रद्धा आणि भक्तिभावना याचे हे द्योतक आहे. सौराष्ट्राच्या पुण्यभूमीत असलेल्या या ज्योतिर्लिंगाला सोमनाथ असं नाव पडण्याविषयीची कथा आपल्या स्कंदपुराणात आहे.

Specialization चं पुढचं पाऊल म्हणजे फार्म्स, एकाच प्रकारच्या जनावरांचे, त्यांच्या जन्मापासून ते कत्तलखान्यात जाईपर्यंत संगोपन करण्याऐवजी, त्या संपूर्ण प्रक्रियेतला केवळ एखादाच टप्पा करतात. त्यामुळे वय किंवा वजनाच्या एकेका टप्प्यानुसार, या वाढणार्‍या जनावरांची रवानगी वेगवेगळ्या specialized फार्मसवर केली जाते. डेअरी फार्म्सवर हा प्रकार कमी दिसतो. बहुतेक डेअरी फार्म्सवर स्वत:च्या फार्मवर पैदा झालेल्या कालवडी वाढवल्या जातात, भविष्यकालीन गायी म्हणून त्यांची काळजी घेतली जाते. बहुतेक डेअरी फार्म्सवर स्वत:पुरतं थोडंफार तरी धान्य स्वत:च्या जमिनीवर उगवलं जातं आणि फार्मवरचं दूध किंवा निरुपयोगी जनावरं विकायचं काम देखील स्वत:च केलं जातं. परंतु बीफ, वराहपालन आणि पोल्ट्रीच्या व्यवसायात मात्र, जनावरांच्या/पक्षांच्या वाढीच्या/वयाच्या टप्प्यानुसार, वेगवेगळ्या फार्म्सवर केलं जाणारं संगोपन, ही अगदी नित्याची बाब झाली आहे. त्यामुळे एखाद्या फॅक्टरीतल्या conveyor belt वरून सरकणार्‍या मालाप्रमाणे, ही जनावरे एका फार्मवरून दुसर्‍या फार्मवर पाठवली जातात.

जस जसे फार्म्स मोठे होऊ लागतात आणि त्यांची उत्पादकता वाढू लागते, तसंतसं त्यांचा दर एकका (unit) मागचा उत्पादन खर्च कमी होऊ लागतो. त्यामुळे मोठ्या फार्म्सना अधिक मोठं होण्यासाठी उत्तेजनच मिळतं. या उलट, लहान फार्म्स या मोठ्या फार्म्सच्या तुलनेत आपला उत्पादन खर्च तेवढा कमी करू शकत नाहीत. ही आर्थिक विषमता वाढतच जाते आणि मग छोट्या फार्म्सना एक तर या उद्योगातून बाहेर पडावं लागतं किंवा एखाद्या खास वैशिष्ट्य असलेल्या मार्केट (niche market) चा शोध घ्यावा लागतो. असाच एक जाणवण्यासारखा फरक म्हणजे, जरी बहुतांशी फार्म्स कौटुंबिक मालकी हक्काचे असले तरी, वाढत जाणार्‍या फार्म्सच्या आकारमानामुळे आणि तरूण पिढी शेती/ पशुपालनापासून दुरावत चालल्यामुळे, फार्म्सवर काम करण्यासाठी घरातील माणसांऐवजी पैसे देऊन बाहेरून मदत घेणं वाढत चाललं आहे.

एकंदरीत पशुसंवर्धनाच्या क्षेत्राला एका मोठ्या जाळ्याचं (network) रूप येत चाललं आहे. “एकमेकां साह्य करू, अवघे धरू सुपंथ” हे ब्रीदवाक्य इथे लागू पडल्यासारखं वाटतं. पूर्णपणे स्वावलंबी फार्मची संकल्पना मागे पडून, परस्परांना पूरक असे फार्म्स, एकमेकांच्या सहाय्याने आपापल्या वाटणीचा कार्यभाग पार पाडताना दिसतात. जनावरांसाठी धान्य उगवणारे फार्म्स, पशूखाद्य बनवणार्‍या कंपन्या, जनावरांची ने आण करणार्‍या ट्रक्सच्या कंपन्या, वेगवेगळ्या वयोगटातील जनावरांचे संगोपन करण्यात विशिष्ट नैपुण्य मिळवलेले फार्म्स, जनावरांची विक्री - लिलाव करणारी केंद्रे, कत्तलखाने, या सार्‍यांचे पाय एकमेकात गुंतलेले असतात. फार्म्सच्या वाढलेल्या आकारामुळे प्रत्येक घटकाची जबाबदारी आणि आर्थिक गुंतवणूक देखील खूपच मोठी असते. त्यामुळे एकंदर सारा कारभार परस्परांमधल्या स्नेहसंबंधांपेक्षा, रुक्ष आणि कोरड्या करार मदारांवर (contracts and agreements) आधारलेला असतो.

डॉ. संजीव चौबळ

सर्वच देवतांना प्रिय असणारे पुष्प म्हणजे कमळ. चिखलात जन्माला येऊन सूर्याच्या तेजाच्या दिशेने झेपावण्याची त्याची वृत्ती. त्यावर गुंजारव करणार्‍या भ्रमरांचा शब्द, त्याचा कोमल स्पर्श, त्याचे अत्यंत आकर्षक रूप, त्यामध्ये असणाऱ्या मकरंदाचा रस आणि त्याचा नितांत मनोहारी गंध. अशा पाचही अंगाने आनंद देणारे हे पुष्प. आई जगदंबा तशीच सर्वांगसुंदर आणि सर्वांगाने आनंद देणारी आहे. त्यामुळे तिच्या प्रत्येक अवयवाला कमळाची उपमा देताना आचार्य श्री म्हणतात,

दातांची काळजी कशी घ्यावी आणि मौखिक आरोग्य कसे जपावे याचे मार्गदर्शन डॉ. उल्हास वाघ यांनी केले. महान्यूजच्या सौजन्याने ही प्रश्नोत्तरे खास मराठीसृष्टीच्या वाचकांसाठी………